Chiến dịch 500 ngày đêm đưa thêm hài cốt liệt sĩ trở về

Lần theo dấu tích, mở rộng địa bàn tìm kiếm

Tại xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị, thông tin do ông Đinh Thắng, người dân địa phương, cung cấp đã mở ra hướng tìm kiếm mới ở khu vực Cổng Trời, thuộc Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh. Theo lời kể, khoảng năm 1989-1990, ông cùng một số dân quân từng tham gia cất bốc 24 hài cốt liệt sĩ tại đây. Từ đầu mối này, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tổ chức khảo sát, xác minh các vị trí nghi có mộ.

Trong các ngày 6-13/11, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ số 1 tìm thấy 3 hài cốt tại xã Dân Hóa. Đáng chú ý, hai phần mộ phát hiện ngày 6/11 có bia đá ghi thông tin về liệt sĩ Hoàng Đức Nguyên, quê Nghệ An và Mai Văn Long, Thanh Hóa. Ngày 13/11, đơn vị tiếp tục phát hiện một hài cốt tại khu vực Cổng Trời, bản Cha Lo.

Lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ khoan phá đá, mở rộng khu vực tìm kiếm tại điểm cao 685, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang. (Nguồn: TTXVN)

Từ ngày 13/10 đến 13/11, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ số 2 tìm thấy 14 hài cốt tại các xã Ái Tử, Vĩnh Linh và Triệu Phong. Nhiều hài cốt chỉ còn xương, răng, bị gãy vỡ do bom đạn. Các di vật như tăng, võng dù, dao găm, cúc áo, bát B52, thắt lưng, hộp tiếp đạn AK và lọ thuốc được thu thập, bảo quản để phục vụ xác minh.

Tại mặt trận Vị Xuyên, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang, lực lượng tìm kiếm cũng phát hiện 14 hài cốt trong hai ngày 27-28/10. Trong đó, danh tính liệt sĩ Lò Văn Phôm, quê Lai Châu, chiến sĩ Trung đoàn 149, Sư đoàn 356, hy sinh ngày 15/1/1985, được xác định nhờ chứng minh nhân dân còn rõ thông tin cùng những di vật tìm thấy trong hầm sập ở độ sâu khoảng 1,8m.

Những trường hợp trên cho thấy lời kể của nhân chứng, thông tin người dân và di vật trên thực địa là những đầu mối quan trọng. Tuy nhiên, mọi thông tin đều cần được kiểm tra, đối chiếu với hồ sơ, tài liệu lịch sử trước khi kết luận.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, đến hết ngày 12/11, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 1.022 hài cốt liệt sĩ, trong đó 1.017 hài cốt tại Công viên Lê Thị Riêng và 5 hài cốt tại xã Thường Tân. Ngày 14/10, thành phố tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 731 hài cốt được phát hiện tại Công viên Lê Thị Riêng.

Kết nối dữ liệu ADN, tăng độ chính xác

Tìm kiếm, quy tập mới là một phần công việc. Để xác định danh tính, các địa phương đang kết hợp giám định ADN với phương pháp thực chứng, gắn thông tin về hài cốt với dữ liệu thân nhân.

Tại Quảng Trị, trong năm 2026 và giai đoạn 1 Chiến dịch 500 ngày đêm, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 221 hài cốt liệt sĩ. Địa phương hoàn thành khai quật, lấy mẫu sinh phẩm tại 22.864 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin ở 130 nghĩa trang và 96 hài cốt mới quy tập; bàn giao 13.285 mẫu cho Viện Pháp y Quốc gia, Bộ Y tế. Tỉnh cũng thu nhận 5.297 mẫu ADN thân nhân, ban hành 243 quyết định xác định danh tính bằng phương pháp thực chứng, rà soát và khắc lại thông tin trên bia đối với 1.198 mộ liệt sĩ.

Quảng Ngãi đã hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm đối với hơn 13.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, đạt 100% chỉ tiêu và sớm hơn 5 tháng so với kế hoạch. Qua 60 đợt khảo sát tại 60 địa bàn có thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, tỉnh quy tập được 64 hài cốt trong nước. Trong mùa khô 2025-2026, Đội K53 còn tìm thấy 16 hài cốt tại Lào và Campuchia, đưa về nước an táng.

Tại Lâm Đồng, giai đoạn 1 chiến dịch, địa phương tổ chức 32 đợt khảo sát, huy động hơn 799 lượt cán bộ, chiến sĩ và quy tập 26 hài cốt liệt sĩ ngoài nghĩa trang. Tỉnh hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm đối với 3.625/3.625 mộ đủ điều kiện tại các nghĩa trang, bàn giao mẫu phục vụ giám định ADN sớm hơn kế hoạch 3 tháng. Việc thu nhận mẫu sinh phẩm thân nhân đạt 100,37% chỉ tiêu.

Ứng dụng công nghệ, tháo gỡ khó khăn

Thời gian càng lùi xa, công tác tìm kiếm càng gặp nhiều trở ngại. Nhân chứng trực tiếp tham gia chiến đấu, chôn cất liệt sĩ ngày càng ít; địa hình chiến trường thay đổi, nhiều dấu tích bị tác động bởi các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội. Hồ sơ, địa danh và phiên hiệu đơn vị qua các thời kỳ cũng cần tiếp tục rà soát, chuẩn hóa.

Quảng Trị hiện còn hơn 26.800 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập. Ngày 10/11, Ban Chỉ đạo tỉnh tiếp nhận 4 máy radar xuyên đất do Quỹ Thiện Tâm, Tập đoàn Vingroup hỗ trợ, nhằm tăng cường khả năng khảo sát và khoanh vùng khu vực nghi có hài cốt. Ở giai đoạn 2, tỉnh đặt chỉ tiêu quy tập 247 hài cốt đối với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, 153 hài cốt đối với Sư đoàn 968 và 150 hài cốt đối với Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337.

Hài cốt liệt sĩ được cán bộ, nhân viên đơn vị tiếp nhận, bảo quản chu đáo, tổ chức hương khói trang nghiêm theo quy định. (Nguồn: TTXVN)

Thành phố Hồ Chí Minh cũng tiếp nhận 2 máy radar xuyên đất phục vụ tìm kiếm. Cùng với trang thiết bị, thành phố xác định cần phối hợp với chuyên gia, nhà khoa học để phân tích, đối chiếu tài liệu lịch sử và thông tin nhân chứng; đồng thời đào tạo nhân lực sử dụng hiệu quả công nghệ.

Tại hội nghị sơ kết giai đoạn 1 Chiến dịch 500 ngày đêm của Quân khu 7, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu nhấn mạnh đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Quân khu cần rà soát, điều chỉnh kế hoạch giai đoạn 2 và nhiệm vụ năm 2027 sát với từng địa bàn; đẩy mạnh xác minh, bổ sung, đính chính thông tin mộ liệt sĩ còn thiếu bằng phương pháp thực chứng theo quy trình của Ban Chỉ đạo quốc gia.

Giai đoạn 2 của chiến dịch đặt ra yêu cầu vừa đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập, vừa bảo đảm độ chính xác trong xác định danh tính. Mỗi nguồn tin được kiểm chứng, mỗi dấu tích được phát hiện và mỗi mẫu sinh phẩm được kết nối đều góp phần mở thêm cơ hội để những người lính còn nằm lại được trở về với tên tuổi, gia đình và quê hương.