Chiến dịch 500 ngày đêm: Thêm những người lính được trở về

Những kết quả bước đầu, cùng việc ứng dụng khoa học, công nghệ và kết nối dữ liệu ADN mở thêm cơ hội đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi, gia đình và quê hương.

Lần theo từng dấu tích chiến trường

Lãnh đạo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị và các thành viên trong đoàn công tác khảo sát thực địa tại khu vực Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh (Cổng Trời), xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: Võ Dung/TTXVN

Tại xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị, nguồn tin của ông Đinh Thắng, một người dân địa phương, đã mở ra hướng tìm kiếm mới tại khu vực Cổng Trời, thuộc Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh. Theo lời kể, khoảng năm 1989-1990, ông cùng một số dân quân từng tham gia cất bốc 24 hài cốt liệt sĩ tại khu vực này. Từ thông tin về địa điểm an táng và đơn vị của các liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tổ chức khảo sát thực địa, xác minh các vị trí nghi có mộ và triển khai lực lượng tìm kiếm.

Trong các ngày 6-13/11, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ số 1 đã tìm thấy 3 hài cốt tại xã Dân Hóa. Đáng chú ý, hai phần mộ được phát hiện ngày 6/11 có bia đá ghi thông tin về danh tính, năm sinh, năm nhập ngũ, năm hy sinh và quê quán. Đó là liệt sĩ Hoàng Đức Nguyên, sinh năm 1949, nhập ngũ năm 1968, hy sinh năm 1969, quê Quỳnh Phương, Quỳnh Lưu, Nghệ An; và liệt sĩ Mai Văn Long, sinh năm 1945, nhập ngũ tháng 5/1966, hy sinh ngày 5/12/1969, quê Cao Thịnh, Ngọc Lặc, Thanh Hóa. Ngày 13/11, đơn vị tiếp tục phát hiện một hài cốt tại khu vực Cổng Trời, bản Cha Lo.

Lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ khoan phá đá, mở rộng khu vực tìm kiếm tại điểm cao 685, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: Minh Tâm/TTXVN

Trong thời gian một tháng, từ 13/10 đến 13/11, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ số 2 tìm thấy 14 hài cốt tại các xã Ái Tử, Vĩnh Linh và Triệu Phong. Nhiều hài cốt chỉ còn xương, răng, bị gãy vỡ do tác động của bom đạn. Những di vật như tăng, võng dù, dao găm, cúc áo, bát B52, thắt lưng, hộp tiếp đạn AK, đạn 12,7mm, nắp bình tông và lọ thuốc được thu thập, bảo quản để phục vụ công tác xác minh.

Ở mặt trận Vị Xuyên, tại bình độ 300, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang, những di vật còn sót lại cũng là căn cứ quan trọng để lực lượng tìm kiếm khoanh vùng, mở rộng địa bàn. Trong hai ngày 27-28/10, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh phối hợp với các lực lượng địa phương tìm thấy 14 hài cốt. Trong đó, danh tính liệt sĩ Lò Văn Phôm, quê Lai Châu, chiến sĩ Trung đoàn 149, Sư đoàn 356, hy sinh ngày 15/1/1985, được xác định nhờ chứng minh nhân dân còn rõ thông tin cùng những di vật tìm thấy trong hầm sập ở độ sâu khoảng 1,8m.

Những kết quả tại Quảng Trị và Tuyên Quang cho thấy thông tin của nhân chứng, người dân và việc đối chiếu dấu tích trên thực địa đóng vai trò quan trọng. Lời kể về địa điểm chôn cất, những di vật còn sót lại hay thông tin trên giấy tờ được tìm thấy bên hài cốt đều có thể trở thành đầu mối để tiếp tục xác minh. Tuy nhiên, mỗi nguồn tin đều cần được kiểm tra, đối chiếu với hồ sơ, tài liệu lịch sử và các căn cứ liên quan trước khi kết luận.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, đến hết ngày 12/11, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 1.022 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 1.017 hài cốt được tìm thấy tại Công viên Lê Thị Riêng và 5 hài cốt tại xã Thường Tân. Ngày 14/10, thành phố đã tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 731 hài cốt liệt sĩ được phát hiện, quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng. Đây là kết quả nổi bật trong đợt tìm kiếm tại khu vực này, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục xác minh, bổ sung thông tin đối với những hài cốt còn thiếu danh tính.

Mẫu sinh phẩm - cơ hội xác định danh tính

Hài cốt liệt sĩ được cán bộ, nhân viên đơn vị tiếp nhận, bảo quản chu đáo, tổ chức hương khói trang nghiêm theo quy định. Ảnh: TTXVN phát

Tìm thấy, quy tập hài cốt mới là một phần công việc. Để những người lính được trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình, việc xác định danh tính cần được tiến hành bằng nhiều phương pháp, trong đó có giám định ADN và phương pháp thực chứng. Việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính đang được triển khai song hành, gắn kết thông tin về hài cốt với dữ liệu thân nhân.

Tại Quảng Trị, trong năm 2026 và giai đoạn 1 Chiến dịch 500 ngày đêm, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 221 hài cốt liệt sĩ. Địa phương hoàn thành khai quật, lấy mẫu sinh phẩm tại 22.864 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin ở 130 nghĩa trang và 96 hài cốt mới quy tập; bàn giao 13.285 mẫu sinh phẩm cho Viện Pháp y Quốc gia, Bộ Y tế. Tỉnh cũng thu nhận 5.297 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, ban hành 243 quyết định xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp thực chứng; rà soát, chuẩn hóa và khắc lại thông tin trên bia mộ đối với 1.198 mộ liệt sĩ.

Tỉnh Quảng Ngãi cũng đã hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm đối với hơn 13.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, đạt 100% chỉ tiêu, sớm hơn 5 tháng so với kế hoạch của Ban Chỉ đạo quốc gia. Tỉnh cũng đã tổ chức 60 đợt khảo sát, xác minh tại 60 địa bàn có thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ; huy động hơn 1.000 lượt cán bộ, chiến sĩ và các lực lượng tham gia, qua đó, quy tập được 64 hài cốt liệt sĩ trong nước. Trong mùa khô 2025-2026, Đội K53 còn tìm thấy 16 hài cốt liệt sĩ tại Lào và Campuchia, đưa về nước an táng.

Ở Lâm Đồng, giai đoạn 1 chiến dịch, địa phương tổ chức 32 đợt khảo sát, huy động hơn 799 lượt cán bộ, chiến sĩ, đào xới khoảng 2.192,5 m³ đất đá và quy tập được 26 hài cốt liệt sĩ ngoài nghĩa trang. Tỉnh hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm đối với 3.625/3.625 mộ liệt sĩ đủ điều kiện tại các nghĩa trang, bàn giao toàn bộ mẫu cho Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN, sớm hơn kế hoạch 3 tháng. Việc thu nhận mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ đạt 100,37% chỉ tiêu.

Tăng tốc nhưng phải bảo đảm chính xác

Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ số 1 (Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị) nỗ lực tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở địa bàn biên giới Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: Võ Dung/TTXVN

Thời gian càng lùi xa, việc tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ càng gặp nhiều trở ngại. Nhiều nhân chứng trực tiếp tham gia chiến đấu, chôn cất liệt sĩ đã cao tuổi, trí nhớ suy giảm hoặc qua đời. Địa hình chiến trường thay đổi qua nhiều năm; các công trình, hoạt động phát triển kinh tế - xã hội làm biến dạng những dấu tích cũ. Hồ sơ liệt sĩ, địa danh, phiên hiệu đơn vị qua các thời kỳ cũng cần tiếp tục rà soát, chuẩn hóa để phục vụ đối chiếu.

Tỉnh Quảng Trị cho biết hiện trên địa bàn còn hơn 26.800 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập. Nguồn thông tin ngày càng khan hiếm, trong khi nhiều khu vực từng diễn ra chiến sự có địa hình phức tạp. Trước yêu cầu đó, ngày 10/11, Ban Chỉ đạo tỉnh tiếp nhận 4 máy radar xuyên đất do Quỹ Thiện Tâm - Tập đoàn Vingroup hỗ trợ, nhằm tăng cường khả năng khảo sát, phát hiện và khoanh vùng khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ.

Ở giai đoạn 2, Quảng Trị đã xác định chỉ tiêu cụ thể đối với từng lực lượng: Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh phấn đấu quy tập 247 hài cốt liệt sĩ, Sư đoàn 968 là 153 hài cốt và Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 là 150 hài cốt.

Thành phố Hồ Chí Minh cũng tiếp nhận 2 máy radar xuyên đất để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập. Cùng với việc trang bị phương tiện, Thành phố xác định cần tăng cường phối hợp với các nhóm chuyên gia, nhà khoa học để phân tích, đối chiếu tài liệu lịch sử và thông tin nhân chứng; đồng thời huấn luyện, đào tạo nhân lực để sử dụng hiệu quả thiết bị.

Tại hội nghị sơ kết giai đoạn 1 Chiến dịch 500 ngày đêm của Quân khu 7, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu nhấn mạnh đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở. Quân khu cần tập trung rà soát, điều chỉnh kế hoạch giai đoạn 2 và nhiệm vụ năm 2027 sát với từng địa bàn; đẩy mạnh xác minh, kết luận, bổ sung, đính chính thông tin mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp thực chứng theo quy trình của Ban Chỉ đạo quốc gia.

Giai đoạn 2 của Chiến dịch 500 ngày đêm đặt ra yêu cầu đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập, đồng thời nâng cao độ chính xác trong xác định danh tính. Hiện vẫn còn những địa bàn chưa được khảo sát, những nguồn tin cần kiểm chứng và nhiều hồ sơ liệt sĩ chưa đủ căn cứ đối chiếu. Vì vậy mỗi thông tin được bổ sung, dấu tích được tìm thấy sẽ tiếp tục mở thêm cơ hội để những người lính còn nằm lại được trở về với tên tuổi, gia đình và quê hương.