Chính sách an sinh xã hội tạo nền tảng cho sự phát triển hài hòa, ổn định của Mexico

Người dân tham dự lễ kỷ niệm tại quảng trường Zocalo ở Thành phố Mexico, Mexico. (Nguồn: erlucho/iStock)

Mexico đang trong giai đoạn tái định hình và củng cố hệ thống an sinh xã hội. Không chỉ kế thừa những thành quả từ các chương trình giảm nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống trước đó, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum còn chủ động tiên phong triển khai những sáng kiến đột phá, hướng tới mục tiêu xây dựng một mạng lưới an sinh xã hội toàn diện, công bằng, bền vững và bao trùm với nhiều ưu tiên.

Quá trình này nhằm bảo đảm sự phát triển hài hòa và ổn định cho toàn bộ xã hội Mexico, tạo nên một mô hình phát triển đáng chú ý trong khu vực Mỹ Latinh và trên thế giới.

Nền tảng vững chắc của hệ thống an sinh xã hội Mexico

Thứ nhất, xây dựng, phát triển chính sách an sinh xã hội đa dạng và tác động sâu rộng, với nguồn đầu tư tài chính to lớn. Mexico sẽ dành khoản đầu tư kỉ lục hơn 39,6 tỉ USD cho các chương trình an sinh xã hội được triển khai trên toàn quốc trong năm 2025 vào chăm sóc người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương, ưu tiên cho giáo dục và hỗ trợ khu vực nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực với nhiều chính sách chiến lược để mang lại sự phát triển bền vững và bao trùm, bảo đảm cuộc sống đầy đủ phẩm giá và an ninh cho mọi thế hệ.

Cụ thể là, tăng lương hưu cho người trên 65 tuổi; phụ cấp đặc biệt cho phụ nữ 60-64 tuổi; mở rộng quy mô, phạm vi và chất lượng học bổng, nhằm xóa bỏ rào cản tài chính, trao quyền phát triển toàn diện cho thế hệ trẻ, bảo đảm mọi tài năng đều có cơ hội tỏa sáng và đóng góp cho sự phát triển quốc gia; và tiếp tục duy trì, không ngừng cải tiến các chương trình hỗ trợ nông dân, cung cấp không chỉ hỗ trợ tài chính trực tiếp mà còn cả đào tạo kĩ thuật chuyên sâu, chuyển giao công nghệ hiện đại và khuyến khích canh tác các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Các chính sách này thể hiện cam kết của chính phủ Mexico trong việc mang lại một chính sách ưu việt giúp người dân bảo đảm cuộc sống; thúc đẩy bình đẳng giới, xóa bỏ mọi rào cản và bất lợi về kinh tế cho phụ nữ; mở ra cơ hội tiếp cận nền giáo dục chất lượng cao, phát triển bản thân cho mọi người dân; đặc biệt, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và sự phát triển bền vững.

Thứ hai, cải thiện toàn diện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và dược phẩm. Chăm sóc sức khỏe toàn dân được coi là một ưu tiên chiến lược, nhân văn và đột phá, nhằm nâng cao sức khỏe cộng đồng, bảo đảm công bằng y tế và xây dựng hệ thống y tế bền vững. Việc khánh thành và đưa vào hoạt động Trung tâm phân phối Dược phẩm quốc gia có quy mô lớn nhất thế giới, đánh dấu một bước tiến mang tính lịch sử và cách mạng trong chính sách y tế công cộng của Mexico.

Trung tâm này hoạt động với một sứ mệnh cao cả và nhân văn: cung cấp thuốc hoàn toàn miễn phí cho mọi người dân trên toàn quốc, giải quyết triệt để vấn đề thiếu thuốc, chi phí y tế cao và tình trạng bất bình đẳng trầm trọng trong việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao.

Ngày 1/7/2025, chính phủ Mexico ban hành Sắc lệnh ngày hợp nhất mô hình chăm sóc sức khỏe toàn dân IMSS-COPLAMAR vào hệ thống bảo hiểm xã hội quốc gia là một bước đi chiến lược nhằm tạo ra một hệ thống y tế thống nhất, hiệu quả, minh bạch và công bằng hơn, bảo đảm tính liên tục trong chăm sóc sức khỏe cho người dân. Mục tiêu chính là mở rộng phạm vi bao phủ chăm sóc sức khỏe cho hơn 8,4 triệu người dân chưa có bảo hiểm xã hội, đưa Mexico tiến gần hơn đến mục tiêu bao phủ y tế toàn dân và cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao, kịp thời và bền vững.

Trong năm 2024, chính phủ nước này đã chi 219 tỉ Peso (tương đương 13,6 tỉ USD) để mua 1.806 loại thuốc khác nhau, trong đó có nhiều loại thuốc nhập khẩu từ Mỹ, Đức, Pháp...

Thứ ba, chương trình giảm nghèo và tăng cường sức mua. Đây là nền tảng vững chắc cho sự thịnh vượng toàn diện và tăng trưởng bền vững; động lực cho sự phát triển kinh tế-xã hội và hạn chế bất bình đẳng.

Chính sách tăng lương tối thiểu hàng ngày lên gấp hơn 3 lần (từ khoảng 88 Peso lên hơn 278 Peso) và tiếp tục tăng lên 12% đã tạo ra một tác động kép rất mạnh mẽ và tích cực, vừa trực tiếp cải thiện đáng kể sức mua cho hàng triệu người lao động có thu nhập thấp, vừa là then chốt đưa 13,4 triệu người Mexico thoát khỏi cảnh nghèo đói trong giai đoạn 2018-2024 (số dân nghèo giảm từ 51,9 triệu xuống còn 38,5 triệu, tương đương giảm từ 41,9% xuống còn 29,6%).

Được báo chí quốc tế ca ngợi là “phi thường và mang tính lịch sử”, chính sách này cho thấy hiệu quả của một chiến lược kinh tế-xã hội toàn diện, có tầm nhìn dài hạn và được triển khai một cách quyết liệt, tạo ra sự thay đổi sâu sắc và tích cực trong đời sống của hàng triệu người dân, góp phần giảm bớt bất bình đẳng và thúc đẩy sự phát triển công bằng cho toàn xã hội.

Chính phủ Mexico cam kết mạnh mẽ và bền vững trong việc bảo đảm một mức sống tối thiểu ngày càng cao cho người lao động không chỉ qua việc điều chỉnh lương tối thiểu hàng năm, mà còn qua mục tiêu chiến lược tiến tới đáp ứng chi phí của ít nhất 2,5 giỏ thực phẩm cơ bản hàng ngày cho mỗi gia đình (mức trước đó chỉ là 1,6 giỏ). Mục tiêu này thể hiện sự quan tâm sâu sắc, trách nhiệm xã hội cao của chính quyền đối với việc duy trì và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và một tương lai tốt đẹp, bền vững hơn.

Vượt qua thách thức, kiến tạo tương lai

Mặc dù hệ thống an sinh xã hội Mexico đã đạt được những bước tiến vượt bậc và những thành tựu đáng ghi nhận, tiến trình này vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức dai dẳng, phức tạp và đòi hỏi sự kiên trì, sáng tạo, cùng các giải pháp chiến lược đa chiều để có thể vượt qua, bảo đảm sự phát triển bền vững, công bằng và thịnh vượng cho tương lai của đất nước, đồng thời củng cố vị thế của Mexico trong khu vực Mỹ Latinh và trên thế giới.

Một là, gia tăng số người thiếu tiếp cận dịch vụ y tế. Số người không được tiếp cận dịch vụ y tế tại Mexico đã tăng hơn gấp đôi (từ 20,1 triệu năm 2018 lên trên 44 triệu người năm 2024), là một vấn đề nghiêm trọng và đáng báo động, đặt ra câu hỏi cấp thiết về hiệu quả của các chính sách y tế hiện hành, tính bền vững của hệ thống và sự cần thiết phải có những đánh giá sâu sắc, toàn diện về toàn bộ hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia.

Việc hủy bỏ chính sách Bảo hiểm bình dân vào năm 2019 và mối lo ngại về chi tiêu cho y tế của Mexico tính theo GDP còn ở mức thấp cho thấy sự cần thiết phải có những cải cách táo bạo và toàn diện. Do đó, cần tăng cường đầu tư công vào lĩnh vực y tế, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực hiện có, và thực hiện các cải cách hệ thống y tế một cách quyết liệt để bảo đảm tính phổ cập, công bằng, hiệu quả và chất lượng dịch vụ y tế cho mọi người dân, là vô cùng quan trọng và cấp thiết để giải quyết vấn đề này một cách bền vững, bảo đảm sức khỏe là quyền cơ bản của mỗi công dân, đồng thời củng cố hệ thống y tế quốc gia và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Hai là, nguy cơ từ lao động phi chính thức và mất an sinh. Thực trạng phức tạp này đòi hỏi giải pháp sáng tạo, linh hoạt và can thiệp có hệ thống, đồng bộ nhằm bảo đảm quyền lợi, sự ổn định và sự phát triển bền vững cho lực lượng lao động.

Các chuyên gia cảnh báo việc tăng lương tối thiểu, nếu không được hỗ trợ bởi sự gia tăng tương ứng về năng suất lao động và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, có thể dẫn đến sự mở rộng không kiểm soát của lao động phi chính thức.

Những người lao động này thường thiếu các chế độ bảo hiểm xã hội, hợp đồng lao động không ổn định, mức lương thấp, dẫn đến nguy cơ mất an sinh xã hội. Việc quản lí hiệu quả và bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động này là một nhiệm vụ đầy thách thức, đòi hỏi các chính sách linh hoạt, sáng tạo, có khả năng thích ứng cao với sự thay đổi của thị trường lao động, bao gồm: chính sách bảo hiểm xã hội, phúc lợi, hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề…, thúc đẩy sự phát triển của thị trường lao động chính thức và bền vững, tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế-xã hội ổn định.

Ba là, sửa đổi hiến pháp và tác động kinh tế đa chiều. Một số cải cách hiến pháp đang được đề xuất, đặc biệt là trong các lĩnh vực quan trọng như tư pháp và năng lượng, đã gây ra những lo ngại về tính độc lập của các cơ quan quản lí nhà nước và tác động tiềm ẩn đến môi trường đầu tư, niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước. Điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự ổn định của thị trường tài chính, và triển vọng tăng trưởng kinh tế dài hạn của đất nước.

Chính phủ cần thực hiện tiếp cận cân bằng, vừa thúc đẩy các mục tiêu phát triển kinh tế và xã hội đã đề ra, vừa phải bảo đảm sự ổn định về chính trị, thể chế và pháp quyền. Việc này đòi hỏi cần hoạch định chính sách cẩn trọng, minh bạch, có sự tham vấn rộng rãi và đa chiều với các bên liên quan để cân bằng giữa đổi mới thể chế, ổn định kinh tế và niềm tin của nhà đầu tư.

Bốn là, vấn đề an ninh công cộng. Mexico đã và vẫn đang gặp nhiều bất ổn an ninh công cộng, là quốc gia có tỉ lệ cao hàng đầu thế giới về tội phạm và bạo lực, đặc biệt là sự hoành hành của các băng đảng ma túy. Điều này ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế, du lịch và đời sống xã hội, đòi hỏi sự quan tâm và giải quyết một cách cấp bách và hiệu quả hơn, nhằm xây dựng một môi trường sống an toàn và lành mạnh cho mọi người dân.

Do đó, một cách tiếp cận toàn diện và quyết liệt, không chỉ tập trung vào các biện pháp đấu tranh chống tội phạm có tổ chức mà còn phải giải quyết triệt để các nguyên nhân sâu xa của bạo lực và tội phạm, bao gồm bất bình đẳng kinh tế trầm trọng, thiếu cơ hội phát triển, các vấn đề xã hội phức tạp (như nghèo đói, thiếu giáo dục, phân biệt đối xử), và củng cố hệ thống tư pháp, cải cách lực lượng thực thi pháp luật…, nhằm xây dựng một môi trường an toàn và công bằng hơn cho mọi công dân, góp phần vào sự ổn định và phát triển chung của đất nước.

Tổng thống Claudia Sheinbaum hiện đang nhận được sự ủng hộ cao từ công chúng (trên 75% vào tháng 7/2025). Đây là thời điểm rất thuận lợi để bà tiếp tục củng cố những chính sách đã mang lại hiệu quả tích cực, đồng thời chủ động giải quyết và vượt qua những thách thức còn tồn tại, hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn cho Mexico. Với nền tảng chính trị vững chắc Mexico có cơ hội vàng để định hình một tương lai bền vững cho mọi người dân.

TS. Nguyễn Anh Hùng