Chính sách mới miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp theo Nghị định 20/2026

Sản xuất tại Nhà máy xe đạp Thống Nhất. Ảnh: Hoàng Anh

Chính phủ ban hành Nghị định số 20/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/1/2026, được xem là một trong những động thái chính sách đáng chú ý nhất trong nỗ lực hiện thực hóa Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân.

Trọng tâm của nghị định này là các cơ chế miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), hướng trực tiếp tới doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) cũng như các chủ thể trung gian trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Kinh tế tư nhân với vai trò động lực trung tâm của tăng trưởng

Báo cáo toàn cảnh kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 do VietnamFinance cho biết, khu vực kinh tế tư nhân được xác định là “động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân”, phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển khi khu vực này được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược tăng trưởng dài hạn.

Báo cáo cho thấy, kinh tế tư nhân được định hướng đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 10-12% mỗi năm, cao hơn mức tăng trưởng chung của nền kinh tế; đồng thời dự kiến đóng góp khoảng 55-58% GDP, chiếm 35-40% tổng thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho 84-85% lực lượng lao động. Những con số này cho thấy vai trò của khu vực tư nhân đã vượt ra khỏi ý nghĩa về số lượng doanh nghiệp để trở thành trụ cột thực chất của các cân đối vĩ mô.

Trong bối cảnh đó, trọng tâm chính sách đang dịch chuyển từ mục tiêu mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng tăng trưởng của khu vực kinh tế tư nhân, với yêu cầu cải thiện năng suất, hiệu quả sử dụng vốn và năng lực đổi mới sáng tạo.

Các chính sách thuế mang tính “kích hoạt”, trong đó có cơ chế miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, vì vậy được kỳ vọng sẽ đóng vai trò đòn bẩy, giúp doanh nghiệp củng cố dòng tiền, mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh trong trung và dài hạn.

Khung pháp lý mới cho chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp

Trong bối cảnh kinh tế tư nhân được xác định là động lực trung tâm của tăng trưởng, Nghị định 20/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm cụ thể hóa các quy định của Nghị quyết 198/2025/QH15, qua đó hình thành một khung pháp lý tương đối toàn diện cho chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp. Lần đầu tiên, ưu đãi thuế TNDN không chỉ tập trung vào hoạt động sản xuất, kinh doanh truyền thống mà được thiết kế có trọng tâm cho các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo và đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Điểm đáng chú ý là phạm vi ưu đãi được mở rộng sang các công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo và các tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp, cho thấy cách tiếp cận chính sách đã chuyển từ hỗ trợ từng doanh nghiệp đơn lẻ sang thúc đẩy toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo quy định, ưu đãi thuế được gắn chặt với thu nhập phát sinh từ hoạt động đổi mới sáng tạo, đồng thời đặt ra yêu cầu rõ ràng về hạch toán doanh thu, chi phí và thu nhập chịu thuế. Cách thiết kế này phản ánh tư duy quản lý mới, trong đó khuyến khích đổi mới sáng tạo đi kèm với việc nâng cao chuẩn mực minh bạch tài chính và kỷ luật tuân thủ của doanh nghiệp.

Ưu đãi thuế dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong giai đoạn đầu

Chính sách mới với cách tính linh hoạt theo thời điểm có lãi, giúp ưu đãi thuế phù hợp hơn với vòng đời thực tế của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Ảnh: Hoàng Anh

Một trong những nội dung được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhất là quy định miễn thuế TNDN trong 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Thời gian ưu đãi được tính liên tục từ năm đầu tiên doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế.

Trong thực tế, phần lớn startup tại Việt Nam mất từ 3-5 năm đầu để đạt điểm hòa vốn. Quy định cho phép trường hợp không phát sinh thu nhập chịu thuế trong 3 năm đầu thì thời gian miễn, giảm thuế sẽ được tính từ năm thứ tư được xem là điểm “gỡ nút thắt” lớn, giúp chính sách phù hợp hơn với vòng đời thực tế của startup công nghệ.

Chẳng hạn, một startup công nghệ tài chính thành lập năm 2026, có doanh thu từ năm 2027 nhưng đến năm 2029 mới bắt đầu có lãi, thì giai đoạn miễn, giảm thuế sẽ được kích hoạt từ năm 2029 thay vì bị “trôi” trong những năm chưa có thu nhập chịu thuế.

Miễn thuế thu nhập từ chuyển nhượng vốn và tác động tới dòng vốn đầu tư mạo hiểm

Nghị định 20/2026/NĐ-CP quy định miễn thuế TNDN đối với thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp, quyền góp vốn hoặc quyền mua cổ phần vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đây là điểm mới có ý nghĩa lớn đối với thị trường đầu tư mạo hiểm, vốn còn khá khiêm tốn tại Việt Nam so với khu vực.

Theo các báo cáo đầu tư, tổng giá trị vốn đầu tư mạo hiểm vào startup Việt Nam trong những năm cao điểm chỉ đạt vài tỷ USD, thấp hơn đáng kể so với Singapore hay Indonesia. Việc miễn thuế cho hoạt động thoái vốn, ngoại trừ các trường hợp liên quan đến doanh nghiệp đại chúng hoặc niêm yết, được kỳ vọng sẽ cải thiện tỷ suất sinh lời sau thuế, qua đó thu hút thêm dòng vốn dài hạn.

Chính sách miễn thuế cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Đối với DNNVV đăng ký kinh doanh lần đầu, chính sách miễn thuế TNDN trong 3 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp tiếp tục được khẳng định và làm rõ hơn. Tuy nhiên, nghị định cũng đặt ra các điều kiện loại trừ khá chặt chẽ nhằm tránh tình trạng “lách luật” thông qua việc chia tách, chuyển đổi hình thức doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp thành lập mới từ sáp nhập, hợp nhất hoặc có người đại diện pháp luật từng giữ vai trò tương tự tại doanh nghiệp khác trong vòng 12 tháng trước đó sẽ không được hưởng ưu đãi. Điều này phản ánh nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc bảo đảm ưu đãi thuế thực sự hướng tới doanh nghiệp mới, thay vì các cấu trúc tái lập hình thức.

Yêu cầu hạch toán và lựa chọn ưu đãi

Một điểm đáng lưu ý là yêu cầu doanh nghiệp phải hạch toán riêng thu nhập được hưởng ưu đãi thuế. Trường hợp không hạch toán riêng được, thu nhập ưu đãi sẽ được xác định theo tỷ lệ doanh thu hoặc chi phí của hoạt động được ưu đãi so với tổng doanh thu hoặc tổng chi phí.

Bên cạnh đó, trong trường hợp doanh nghiệp đồng thời đủ điều kiện hưởng nhiều hình thức miễn, giảm thuế khác nhau, doanh nghiệp được quyền lựa chọn phương án có lợi nhất nhưng phải thực hiện ổn định trong suốt thời gian ưu đãi. Quy định này đòi hỏi ban lãnh đạo và bộ phận tài chính - thuế phải có năng lực dự báo và hoạch định dài hạn, thay vì quyết định ngắn hạn theo từng năm tài chính.

Về tổng thể, chính sách miễn, giảm thuế TNDN theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP cho thấy sự dịch chuyển rõ nét từ tư duy “ưu đãi dàn trải” sang “ưu đãi có điều kiện và có mục tiêu”. Với doanh nghiệp, ưu đãi thuế không còn đơn thuần là lợi ích tài chính, mà trở thành một biến số trong chiến lược tăng trưởng, gọi vốn và tái cấu trúc doanh nghiệp.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và yêu cầu minh bạch ngày càng cao, doanh nghiệp chỉ có thể tận dụng hiệu quả chính sách nếu đồng thời đầu tư vào hệ thống quản trị, kế toán và tuân thủ pháp luật. Ưu đãi thuế vì vậy vừa là cơ hội, vừa là phép thử đối với năng lực quản trị của khu vực kinh tế tư nhân.

Vân Anh