Chợ Viềng - 'đến hẹn lại lên'

Hội chợ “tam nông” khổng lồ

Đó là phiên chợ họp chỉ họp vào đêm ngày mồng 7, cả ngày mồng 8 tháng Giêng ở hai địa điểm là địa bàn các xã Vụ Bản, Hiển Khánh (thường gọi là chợ Viềng phủ vì gắn với quần thể di tích Phủ Dầy, gắn với nghi lễ hầu đồng, nghệ thuật hát chầu văn) và xã Nam Trực (thường gọi là Viềng chùa vì gắn với di tích chùa Đại Bi).

Tên “chợ Viềng” có nhiều cách giải thích nhưng có một cách giải thích được lưu truyền rộng rãi ở địa phương, đó là chợ Viềng không phải tên gọi một địa danh cụ thể, mà là cách gọi chệch từ “về” của dân gian, theo nghĩa “cùng về tụ họp”. Trên thực tế, năm nào “đặc sản” ở chợ Viềng cũng là “người xe như nước, áo quần như nêm”.

Đặc điểm ở chợ Viềng là sự đông vui, tấp nập. Ảnh: Duy Hưng.

Không rõ chợ Viềng bắt đầu được hội họp từ khi nào, chỉ biết khi được hỏi, nhiều người già ở hai vùng đất Vụ Bản, Nam Trực ngày nay đều kể xa xưa cha ông họ đã đi chợ ra sao, ngày bé họ đi chợ Viềng thế nào, cho thấy chợ Viềng đã hội họp từ lâu lắm rồi!

Các chợ Viềng ở Ninh Bình ngày nay có điểm chung được hình thành, hội họp ở những vùng nông thôn đồng bằng trù phú. Bao quanh chợ Viềng ở xã Nam Trực là những làng quê nổi tiếng với nghề thâm canh rau màu như Bái Dương, Cổ Tung, Cổ Ra; các làng nghề có tuổi đời vài trăm năm tuổi như làng rèn Vân Chàng (xã Nam Trực); làng chế tác đồ đồng, đồ bạc Đồng Quỹ (xã Nam Minh); làng hoa cây cảnh Vị Khê (phường Vị Khê) hay những làng quê sở hữu những di sản phi vật thể nổi tiếng như làng Rạch (phường Hồng Quang) với nghệ thuật múa rối nước.

Quanh chợ Viềng ở xã Vụ Bản, xã Hiển Khánh là các làng nghề đúc đồng Vạn Điểm, Tống Xá; gỗ mỹ nghệ La Xuyên, rèn Quang Trung, sơn mài Cát Đằng…

Đất, người có gì, chợ có thứ đó, chính vì vậy chợ Viềng được xem như một hội chợ nông nghiệp, nông thôn khổng lồ, đích thực. Nơi hội tụ, trưng bày, phô diễn đầy đủ những nét đặc trưng của đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa, tín ngưỡng của cư dân địa phương nói riêng, vùng đồng bằng sông Hồng nói chung. Thể hiện qua việc, năm nào chợ Viềng cũng tràn ngập các sản phẩm của đời sống nông nghiệp, nông thôn địa phương, từ cây giống, cây cảnh; các loại nông cụ đến các sản phẩm gỗ mỹ nghệ; đồ thờ tự, đồ cổ, đồ cũ; đặc biệt là tràn ngập thịt bò thui. Đầu năm mua bê non về chăm sóc, vỗ béo để cuối năm bán cho thương lái giết thịt, bán tại chợ Viềng từ lâu đã trở thành sinh kế của nhiều hộ nông dân ở địa phương.

Trong thời hiện đại, giao thương thuận tiện, chợ có thêm nhiều sản phẩm của các vùng miền khác nên càng đa sắc hơn, không gian họp chợ cũng ngày càng được mở rộng hơn.

Dụng cụ phục vụ đời sống nông nghiệp, nông dân, nông thôn bày bán ở chợ Viềng. Ảnh: Duy Hưng.

Ngoài ý nghĩa văn hóa, kinh tế, chợ Viềng còn được biết đến là hội chợ tâm linh, vì trước hết mọi người thường đến đây với tâm thế “mua may, bán rủi”. Chợ bắt đầu họp từ đêm trước, bán mua diễn ra dưới ánh đèn mờ ảo, nên còn được gọi là “chợ âm phủ”. Rồi nữa, các điểm họp chợ đều gắn liền với các địa chỉ tâm linh, tín ngưỡng nổi tiếng như phủ Dầy, chùa Bi…

Đến chợ Viềng dường như ai cũng có điều gì đó để vui. Người dân địa phương có một dịp bán buôn nhộn nhịp; trai gái được dịp hẹn hò trong không khí ngày xuân “nô nức yến anh”; lão nông sắm sửa được bộ nông cụ mới, đầy hy vọng năm mới ruộng đồng bội thu. Những người có sở thích điền viên có thêm một hai loại cây mới trong vườn. Bà nội chợ hả hê vì mua được cái vung cũ vừa với cái nồi bị bẹp mất vung ở nhà. Giới mộ điệu đồ cổ, đồ cũ có cơ hội săn được đồ quý…

Nghi lễ hầu đồng ở phủ Dầy. Ảnh: Duy Hưng.

Tập trung thực hiện tốt công tác quản lý

Đến hẹn lại lên, năm 2026 này chợ Viềng xuân tiếp tục được chính quyền, người dân các địa phương có hội chợ Viềng xuân cổ truyền duy trì tổ chức trong điều kiện các địa phương vừa thực hiện hợp nhất, sáp nhập, vận hành chính quyền địa phương hai cấp, với mong muốn tiếp tục gìn giữ, duy trì, phát triển nét đẹp văn hóa truyền thống đặc sắc, riêng có của địa phương, đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của nhân dân, du khách thập phương.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Chủ tịch UBND xã Hiển Khánh, một trong các địa phương tổ chức hội chợ Viềng xuân 2026, khác những năm trước, năm nay chính quyền cấp xã chịu trách nhiệm chính trong mọi khâu tổ chức hội chợ thay cho chính quyền cấp huyện trước đây.

Đến nay, dưới sự chỉ đạo của Đảng ủy xã, UBND xã đã thành lập Ban tổ chức chợ Viềng xuân Bính Ngọ năm 2026 trên địa bàn, do một Phó Chủ tịch UBND xã làm Trưởng ban; xây dựng kế hoạch tổ chức cụ thể, phân công trách nhiệm cho từng thành viên.

Năm nay, việc đảm bảo an toàn tại hội chợ Viềng xuân là yêu cầu được chính quyền xã Hiển Khánh đặt lên hàng đầu. Ảnh: Duy Hưng.

Công tác tổ chức tập trung vào các nhiệm vụ tuyên truyền; quy hoạch các khu vực bán hàng, dịch vụ, trông giữ phương tiện; kiểm tra, giám sát các hoạt động kinh doanh; xây dựng phương án phân luồng giao thông, đảm bảo an ninh trật tự, phòng chống cháy nổ, kiểm soát an toàn thực phẩm, đảm bảo vệ sinh môi trường…

“Năm nay, xã Hiển Khánh không tổ chức lễ khai mạc để đảm bảo sự gọn nhẹ nhưng tập trung thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước nhằm đảm bảo mọi hoạt động diễn ra tại hội chợ an toàn, văn minh, đúng quy định, kịp thời ngăn chặn, xử lý những hành vi tiêu cực, vi phạm pháp luật; chủ động phối hợp với các cơ quan liên quan giải quyết những tình huống bất ngờ có thể xảy ra”- ông Nguyễn Tuấn Anh cho biết.

Duy Hưng