Chủ động giảm rủi ro thiên tai từ cơ sở

Điện Biên có địa hình chia cắt mạnh, hơn 80% diện tích tự nhiên có độ dốc trên 25%, lượng mưa lớn và địa chất thiếu ổn định, tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở đất, dông lốc, mưa đá, sét và động đất. Trước thực tế đó, chủ động nhận diện nguy cơ, xây dựng phương án ứng phó sát với điều kiện từng địa bàn được xác định là nhiệm vụ quan trọng trong công tác phòng, chống thiên tai.

Hàng năm, từ tháng 5 đến tháng 10, Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai tổ chức trực 24/24 giờ, theo dõi thời tiết, tiếp nhận thông tin và tham mưu ứng phó. Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu UBND tỉnh ban hành văn bản chỉ đạo, yêu cầu các địa phương rà soát điểm xung yếu, chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư và xây dựng phương án ứng phó phù hợp thực tế.

Sở Nông nghiệp và Môi trường lắp đặt các trạm đo mưa tự động tại các địa phương nâng cao khả năng cảnh báo, dự báo thiên tai.

Theo ông Phan Văn Vượng, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai, để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, công tác dự báo, cảnh báo cần được gắn chặt với khả năng tổ chức ứng phó tại cơ sở. Việc theo dõi sát diễn biến thời tiết, cập nhật thông tin từ các hệ thống quan trắc và kịp thời truyền tải cảnh báo đến chính quyền địa phương, người dân có ý nghĩa quan trọng trong việc chủ động triển khai phương án phòng tránh. Trên cơ sở thông tin cảnh báo, các địa phương cần kiểm tra những khu vực có nguy cơ cao, xác định đối tượng cần hỗ trợ, chuẩn bị lực lượng và sẵn sàng sơ tán người dân khi có tình huống nguy hiểm.

Một trong những giải pháp được Điện Biên chú trọng là tăng cường ứng dụng công nghệ trong theo dõi, dự báo và cảnh báo thiên tai. Từ năm 2025 đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường đưa vào sử dụng 2 trạm DSS cảnh báo thiên tai dọc lưu vực sông Nậm Rốm. Khi mực nước sông dâng cao, hệ thống phát cảnh báo, đồng thời đưa ra các kịch bản thiên tai như ngập lụt, sạt lở. Các dữ liệu này hỗ trợ cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương đánh giá tình hình, lựa chọn phương án ứng phó phù hợp.

Dữ liệu do 2 trạm DSS truyền về Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai (Sở Nông nghiệp và Môi trường).

Toàn tỉnh hiện có 125 trạm đo mưa đang hoạt động, trong đó tỉnh quản lý 20 trạm tại các xã, phường. Thông số lượng mưa tại các vị trí đặt trạm được cập nhật qua phần mềm Vrain, cung cấp thêm căn cứ để cơ quan chức năng theo dõi diễn biến mưa, nhận diện nguy cơ và chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa. Khi lượng mưa tăng cao, kết hợp với những yếu tố bất lợi về địa hình, địa chất và tình trạng thực tế tại địa bàn, chính quyền cơ sở tăng cường kiểm tra khu vực nguy hiểm, thông báo cho người dân, chuẩn bị phương án di dời và huy động lực lượng ứng phó lũ quét, sạt lở đất.

Công nghệ giúp nâng cao khả năng theo dõi, cảnh báo, song hiệu quả phòng, chống thiên tai còn phụ thuộc vào việc tổ chức thực hiện tại cơ sở. Do đó, cùng với hệ thống quan trắc, Sở Nông nghiệp và Môi trường tăng cường tuyên truyền, tập huấn cho đội ngũ cán bộ và lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai tại địa phương. Năm 2026, Sở tổ chức 4 cuộc tuyên truyền cho lãnh đạo UBND, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự và trưởng các thôn, bản thuộc 100% xã, phường trên địa bàn tỉnh. Nội dung tập trung vào việc thành lập các tổ xung kích tại cơ sở, xây dựng phương án ứng phó theo từng loại hình thiên tai, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và tổ chức sơ tán người dân khỏi khu vực nguy hiểm.

Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã Sính Phình triển khai các giải pháp phòng, chống thiên tai năm 2026.

Tại xã Sính Phình, việc kiểm tra các điểm có nguy cơ sạt lở, xác định khu vực xung yếu và chuẩn bị lực lượng ứng cứu được triển khai gắn với công tác tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức phòng tránh. Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã phối hợp với lực lượng quân sự, công an, dân quân tự vệ tăng cường nắm tình hình, hướng dẫn người dân nhận biết nguy cơ, chủ động bảo vệ người và tài sản, sẵn sàng di chuyển khi có yêu cầu.

Ông Vũ Đức Biểu, Chủ tịch UBND xã Sính Phình cho biết: “Trước mùa mưa lũ, xã chỉ đạo các lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra các khu vực có nguy cơ sạt lở, rà soát khu vực xung yếu và chuẩn bị phương án ứng phó theo phương châm “4 tại chỗ”. Khi xảy ra thiên tai, các lực lượng sẽ được huy động để hỗ trợ người dân, tổ chức ứng cứu và khắc phục hậu quả, góp phần hạn chế thấp nhất thiệt hại”.

Xã Na Son diễn tập phòng thủ dân sự ứng phó lũ ống, lũ quét, sạt lở đất và tìm kiếm cứu nạn.

Cùng với rà soát và chuẩn bị phương án, diễn tập phòng thủ dân sự là giải pháp giúp kiểm tra khả năng phối hợp giữa các lực lượng, đồng thời nâng cao kỹ năng ứng phó cho cộng đồng. Năm 2026, xã Na Son tổ chức thành công cuộc diễn tập phòng thủ dân sự ứng phó lũ ống, lũ quét, sạt lở đất và tìm kiếm cứu nạn.

Ông Nguyễn Thanh Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Na Son cho biết: “Cuộc diễn tập là dịp để địa phương nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành và kiểm tra sự phối hợp giữa các lực lượng khi xảy ra thiên tai. Qua thực hành các tình huống giả định, cán bộ cơ sở và người dân hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình, cách tiếp nhận thông tin cảnh báo và các bước cần thực hiện để bảo đảm an toàn. Trên cơ sở đó, xã tiếp tục nâng cao chất lượng xây dựng phương án ứng phó, tăng cường tuyên truyền tại thôn, bản, phát huy vai trò của lực lượng tại chỗ và vận động người dân không chủ quan trước các dấu hiệu nguy hiểm”.

Giảm thiểu rủi ro thiên tai cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa trách nhiệm của cơ quan chức năng và sự tham gia chủ động của mỗi người dân. Khi chính quyền chuẩn bị tốt phương án, lực lượng sẵn sàng ứng cứu, người dân nắm được kỹ năng phòng tránh, sức mạnh cộng đồng sẽ trở thành yếu tố quan trọng giúp hạn chế thiệt hại, bảo vệ tính mạng và tài sản người dân trước thiên tai.