Chuyện cũ với nữ Thẩm phán 13 năm 'gác cửa' công lý tại Tòa án Thủ đô

Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án sai phạm xảy ra tại Tập đoàn Phúc Sơn

Những cảm xúc đan xen, lẫn lộn

Vốn được biết nữ Thẩm phán Ngô Thị Yến từ rất lâu và sau ngày về nghỉ chế độ, chúng tôi vẫn thường bắt gặp bà trong vai trò Hội thẩm nhân dân tại Tòa án nhân dân TP Hà Nội. Nhưng bẵng đi vài ba năm gần đây không còn thấy bóng dáng thân quen ấy đâu nữa nên ngay khi gặp bà, tôi buột miệng hỏi: “Cô giờ chỉ ở nhà trông cháu thôi à”? Hiểu ý tứ trong câu hỏi thăm của tôi, bà Yến hồ hởi: “Cô không làm Hội thẩm nhân dân nữa vì “hết tuổi” rồi và đã làm hai khóa, 10 năm rồi. Giờ cô “vào vai” hòa giải viên của Trung tâm Hòa giải, Tòa án nhân khu vực 1 - Hà Nội”.

Sau vài câu hỏi thăm về sức khỏe, cuộc sống hiện nay và biết rõ mục đích cuộc gặp này, nguyên nữ Thẩm phán kỳ cựu của Tòa án nhân dân TP Hà Nội Ngô Thị Yến như được “sống” lại một thời “oai phong, lẫm liệt” của người sinh ra để duy trì cán cân công lý.

Đi vào câu chuyện chính, bà Yến bảo: “Cô chào đời đúng năm 1954, chỉ vài tháng trước Ngày Giải phóng Thủ đô 10-10. Ngày Giải phóng Thủ đô, do vừa mới “lọt lòng” nên cô không thể cảm nhận được không khí hân hoàn, vui mừng và niềm hạnh phúc vô bờ bến của người dân khi Thủ đô sạch bóng quân thù. Nhưng sau này lớn lên hiểu rõ được ý nghĩa thời khắc lịch sử ấy, cô càng thêm biết ơn sự hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh trong chiến đấu giành lại độc lập và toàn vẹn lãnh thổ”.

Hồi ức về quãng đời tuổi trẻ của mình, nguyên nữ Thẩm phán kể, cha mẹ bà vốn định hướng và mong muốn bà trở thành một bác sĩ. Thế nhưng năm 1973, khi vừa bước sang tuổi 19, bà bất ngờ được lựa chọn để đưa vào Trường Cán bộ Tòa án đào tạo. Kể từ đó trở đi và hiện nay đã bước sang tuổi 73 nhưng công việc, cuộc sống của bà vẫn luôn gắn chặt với ngành Tòa án cùng hoạt động xét xử.

Lược lại những dấu mốc quan trọng, nguyên nữ Thẩm phán cho biết, năm 1975, tốt nghiệp Trường Cán bộ Tòa án, bà được điều động về Tòa án nhân dân quận Hai Bà Trưng (Hà Nội) công tác. Hơn 10 năm sau, bà được bổ nhiệm làm Thẩm phán sau những ngày tháng đằng đẵng vừa cố gắng hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ, công việc được giao vừa nỗ lực học tập không ngừng nghỉ.

Ở Tòa án quận Hai Bà Trưng trong vai trò là người “cầm cân nảy mực”, bà Yến luôn nỗ lực hết mình với tinh thần “Phụng công thủ pháp, chí công vô tư”. Và trong khoảng 10 năm ở đây, bà hiểu rất rõ rằng mọi quyết định của Tòa án và của Hội đồng xét xử, trong đó Thẩm phán giữ vai trò then chốt luôn có tác động rất lớn, thậm chí là có tính quyết định đến sinh mạng chính trị của mỗi cá nhân không may vướng phải lao lý. Thế nên bà không bao giờ cho phép mình được dễ dãi hay “cẩu thả” dù chỉ là một trang bút lục trong hồ sơ vụ án.

Năm 1996, bà Yến được bổ nhiệm làm Thẩm phán Trung cấp, được điều động lên Tòa án nhân dân TP Hà Nội và nằm trong “biên chế” Tòa Hình sự. 13 năm gác cửa “công lý” tại Tòa án Thủ đô, hàng trăm vụ án hình sự và nghìn số phận con người mang tư cách bị can, bị cáo đã được nguyên nữ Thẩm phán này xem xét, quyết định. Trong số ấy, không ít vụ án từng gây rúng động dư luận xã hội một thời như: Vụ án PMU18, vụ án ma túy đặc biệt lớn do đối tượng “Kiếm già” cầm đầu, vụ sát hại và phân xác phi tang bạn gái ở nhiều nơi mà hung thủ là N.Đ.N, vụ án truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy liên quan đến “nhân vật Vàng Anh” trên sóng truyền hình dài tập và còn rất nhiều vụ khác nữa…

Giờ đây, mỗi khi có dịp nhắc lại những vụ án “đình đám” một thời do mình trực tiếp thụ lý giải quyết, bà Yến vẫn chưa thể nào xóa hết được những cảm xúc đan xen lẫn lộn. Ở đó, có cái ác cần phải trừng trị nghiêm minh, thích đáng; có những nỗi đau đớn, mất mát mãi mãi không thể nguôi ngoai và cũng có cả sự nhân văn, nhân ái, tình người cần đánh thức, bao dung.

Nguyên nữ Thẩm phán Ngô Thị Yến

“Cái tâm” của một con người trọn đời gắn bó với hoạt động tư pháp

Sau hơn 3 thập kỷ làm việc, gắn bó và cống hiến sức lực, trí tuệ cho hoạt động xét xử, năm 2009, bà Yến về hưu theo chế độ. Ngỡ tưởng nữ Thẩm phán sẽ được nghỉ ngơi, an nhàn ở tuổi xế chiều, song “cái nghiệp” với Tòa án, với công tác xét xử dường như vẫn chưa chịu buông tha cho bà. Bởi ngay sau khi về hưu, bà Yến lại được Hội đồng nhân dân thành phố tín nhiệm, lựa chọn đưa vào đội ngũ Hội thẩm nhân dân của Hà Nội.

Vì thế mà nguyên nữ Thẩm phán này lại có thêm 10 năm nữa gắn bó với “công đường” và trong vị thế là thành phần của hội đồng xét xử. Và ở thời điểm hiện nay, bà Yến vẫn là gương mặt cực kỳ uy tín của Trung tâm Hòa giải, thuộc Tòa án nhân dân khu vực1 - Hà Nội. Đơn giản bởi bà là người uyên thâm về kiến thức pháp luật, có bề dày kinh nghiệm, vốn sống và hơn thế là “cái tâm” của một con người trọn đời gắn bó với hoạt động tư pháp.

Nói về sự đổi thay trong hoạt động tố tụng và xét xử, nguyên nữ Thẩm phán bảo: “Thoạt nhìn thì tưởng yên ắng, phẳng lặng và có tính ổn định cao. Nhưng kỳ thực hoạt động tố tụng, xét xử cũng luôn có sự thay đổi để kịp thời đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ chính trị và yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội”. Dứt lời, bà Yến khái quát, chẳng hạn giai đoạn sau năm 1954, hoạt đồng xét xử luôn gắn liền với công cuộc khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước. Nhiệm vụ trọng tâm, bao trùm đặt ra đối với ngành Tòa án là kịp thời xét xử, nghiêm trị các loại tội phạm chống phá chính quyền, phá hoại tài sản xã hội chủ nghĩa, gián điệp biệt kích và bảo vệ trật tự trị an.

Thực hiện nhiệm vụ chính trị trên và trên cơ sở Hiến pháp năm 1959, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 1960 ra đời, chính thức đặt nền móng pháp lý vững chắc cho Tòa án Tối cao và hệ thống tòa án các cấp hoạt động theo nguyên tắc xã hội chủ nghĩa. Hệ thống tòa án nhân dân với hai cấp xét xử được thống nhất từ Trung ương xuống địa phương. Nguyên tắc nhân dân tham gia xét xử (hội thẩm nhân dân) cũng chính thức được hiến định nhất quán nhằm bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân trong lĩnh vực tư pháp. Và cũng kể từ thời điểm này, cơ quan xét xử là Tòa án được tách bạch hẳn với cơ quan thực hành quyền công tố, tức Viện Kiểm sát sau này.

Theo nguyên nữ Thẩm phán Ngô Thị Yến, cùng với sự phát triển của đời sống, hội nhập quốc tế cũng như yêu cầu trong cải cách tư pháp thì việc tổ chức hệ thống Tòa án gắn với hoạt động xét xử phải liên tục thay đổi là điều tất yếu. Những sự thay đổi ấy không chỉ là về đường lối, nội dung mà ngay cả hình thức, thậm chí có những cái tưởng chừng chỉ là “tiểu tiết” nhưng cũng cần phải được kịp thời điều chỉnh cho phù hợp.

Đơn cử như lâu nay tại phiên tòa, chúng ta không còn thấy “vành móng ngựa” đâu nữa. Hoặc giả vị trí ngồi giữa Viện Kiểm sát và người bào chữa cũng thể hiện rõ sự bình đẳng, ngang bằng. Tiếp đến là hiện nay, Thẩm phán phải mặc áo choàng khi xét xử và người chưa thành niên phạm tội được xét xử ở phòng xử án thân thiện… Đây đều là những thay đổi nhằm hướng tới một nền tư pháp hiện đại, văn minh và thực sự cần thiết.