Chuyển đổi số gắn với an sinh xã hội vùng dân tộc thiểu số

Bước tiến quan trọng nhưng chưa trọn vẹn

Gia Lai hiện có hơn 3,5 triệu dân với 47 thành phần dân tộc cùng sinh sống; trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm trên 23%. Giai đoạn 2021 - 2025, tổng kinh phí phân bổ sau điều chỉnh để thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn tỉnh hơn 604 tỷ đồng, trong đó, vốn trung ương hơn 547 tỷ đồng, còn lại là ngân sách địa phương.

Nguồn lực này được tập trung cho các nội dung then chốt như đào tạo nghề, giải quyết việc làm, xuất khẩu lao động, hỗ trợ phát triển sản xuất, triển khai các dự án sinh kế phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) phối hợp với Trường Chính trị tỉnh Gia Lai tổ chức Hội thảo khoa học thực hiện chính sách an sinh xã hội cho đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên trong chuyển đổi số. Ảnh: Viễn Khánh

Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, Ban Chỉ đạo các chương trình mục tiêu quốc gia cấp xã được kiện toàn, phân công nhiệm vụ phù hợp với nhân sự hiện có. Các xã, phường chủ động phối hợp với sở, ngành kịp thời tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia.

Ông Đỗ Văn Đông - Chủ tịch UBND xã Ia Grai - cho biết: Từ việc kiện toàn Ban Chỉ đạo, xã xác định rõ những nội dung cần ưu tiên, phù hợp với nguồn lực và đặc thù của địa phương. Nhờ đó, nhiều tiêu chí nông thôn mới, giảm nghèo bền vững đạt và vượt kế hoạch. Xã đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 đạt chuẩn nông thôn mới.

Kết quả giảm nghèo thời gian qua phản ánh nỗ lực lớn của cả hệ thống chính trị. Đến hết năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm 1,2% (tương đương 9.793 hộ thoát nghèo), vượt so với kế hoạch đề ra, đưa tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh xuống còn 2,19%. Riêng trong đồng bào DTTS, tỷ lệ hộ nghèo giảm 4,56% với 7.926 hộ thoát nghèo. Những con số này cho thấy hiệu quả rõ nét của các chương trình, chính sách đã và đang được triển khai.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra một vấn đề không thể bỏ qua khi thoát nghèo về mặt thống kê chưa đồng nghĩa với an sinh xã hội bền vững. Một bộ phận hộ DTTS vừa thoát nghèo vẫn thiếu sinh kế ổn định, thu nhập bấp bênh, khả năng tích lũy thấp; dễ bị tổn thương trước thiên tai, dịch bệnh, biến động giá nông sản hoặc chi phí y tế phát sinh. Khi không còn thuộc diện hỗ trợ giảm nghèo, các hộ này rất dễ rơi vào “khoảng trống chính sách”, đối mặt nguy cơ tái nghèo.

Chuyển đổi số và yêu cầu lấp đầy “khoảng trống an sinh” ở vùng DTTS

Theo TS Phạm Thị Hoàng Hà - Viện trưởng Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh), khảo sát tại các địa bàn DTTS cho thấy vẫn tồn tại những khoảng trống chính sách nếu không được điều chỉnh kịp thời sẽ dẫn đến tái nghèo.

“Vấn đề không chỉ là có chính sách, mà là chính sách đó có theo kịp thực tiễn đời sống của người dân hay không, có bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau hay không” - bà Hà nhấn mạnh.

Tuyên truyền chính sách an sinh cho người dân. Ảnh: Viễn Khánh

Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu hoàn thiện chính sách an sinh xã hội ở vùng DTTS càng đặt ra nhiều thách thức mới. Chuyển đổi số giúp việc quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công trở nên minh bạch, nhanh gọn hơn.

Tuy nhiên, tại không ít buôn làng vùng sâu, vùng xa của tỉnh, hạ tầng viễn thông còn hạn chế; chất lượng internet chưa ổn định; tỷ lệ hộ gia đình có thiết bị thông minh còn thấp. Một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, phụ nữ, hộ nghèo, còn hạn chế kỹ năng sử dụng thiết bị số và các nền tảng trực tuyến.

Thực tế này đặt ra yêu cầu nếu quá trình số hóa chính sách không đi kèm các hình thức truyền thông phù hợp sẽ hình thành khoảng trống thông tin, khiến người dân khó tiếp cận chính sách. Anh Nay Pho - Cán bộ Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Truyền thông Chư Păh - chia sẻ: Nếu chỉ truyền thông chính sách qua mạng xã hội hay cổng thông tin điện tử, nhiều người dân ở buôn làng không tiếp cận được.

Loa truyền thanh, họp làng, cán bộ đến tận nhà vẫn là kênh thông tin hiệu quả nhất đối với đồng bào DTTS hiện nay. Vì vậy, cần kết hợp hài hòa giữa phương thức truyền thống và hiện đại.

Từ góc độ xây dựng Đảng và hệ thống chính trị ở cơ sở, Th.S Ksor Hội - Phó Trưởng Khoa Xây dựng Đảng, Trường Chính trị tỉnh - cho rằng: Chuyển đổi số ở vùng DTTS không thể triển khai theo cách “áp dụng đồng loạt”.

Nâng cao năng lực tiếp cận thông tin của người dân cần được xem là một nội dung quan trọng của an sinh xã hội, trong đó, vai trò của cán bộ cơ sở, già làng, người có uy tín có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc kết nối, hướng dẫn và tạo sự đồng thuận.

Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc thực hiện các mục tiêu an sinh xã hội. Hoàn thiện cơ chế gắn với trách nhiệm của cấp ủy cơ sở; xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp cho nhóm hộ vừa thoát nghèo; phát huy hiệu quả hệ thống thông tin cơ sở… là những vấn đề cần tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện trong văn kiện đại hội Đảng các cấp.

MINH LÝ