Chuyển đổi số nên làm 100%, không làm dần dần

Sáng nay, trình bày tham luận tại Đại hội 14 của Đảng, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng giai đoạn phát triển từ thu nhập trung bình tới thu nhập cao phải dựa vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Hùng, khoa học công nghệ tạo ra tri thức và công cụ mới nhưng vẫn là "cái trên trời". Để cho những tri thức này "chạm tới đất" thì cần đổi mới sáng tạo, tạo ra những sản phẩm và dịch vụ phục vụ cuộc sống. Chuyển đổi số là để những sản phẩm, dịch vụ này được lan tỏa nhanh chóng ra toàn xã hội, tạo ra sự tăng trưởng nhanh và không ai bị bỏ lại phía sau.

Bộ trưởng KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng. Ảnh: TTXVN

Trước đây, các nước khi bước vào giai đoạn phát triển này thì cơ bản chỉ có một động lực là khoa học công nghệ. Còn Việt Nam khi bước vào giai đoạn từ thu nhập đầu người 5.000 USD tới trên 20.000 USD thì có 3 động lực tăng trưởng là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ trưởng KH&CN cho rằng Nghị quyết 57 như một "nghị quyết khoán 10" về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tinh thần khoán 10 của Nghị quyết 57 là: quản lý theo mục tiêu, không quản cách làm; trao quyền tự chủ và trách nhiệm cho người làm; chấp nhận rủi ro, đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể; người làm được hưởng lợi từ thành quả lao động và sáng tạo.

Theo ông Hùng, khoán 10 là để thoát nghèo, Nghị quyết 57 là để thoát bẫy thu nhập trung bình. Khoán 10 là để giải phóng sức lao động, Nghị quyết 57 là để giải phóng sức sáng tạo. Từ chỗ thiếu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chúng ta sẽ tiến tới đủ, thừa, xuất khẩu và xuất khẩu lớn, giống như đã làm được đối với nông nghiệp.

Ông Hùng cho rằng mỗi quốc gia có văn hóa, ngữ cảnh riêng, có trình độ phát triển và chế độ khác nhau. Chưa có hai quốc gia nào "hóa rồng", "hóa hổ" theo cùng một cách giống nhau. Bởi vậy, việc tìm ra cách tiếp cận phù hợp để đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có ý nghĩa quyết định.

Cách tiếp cận của Việt Nam là đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng; xây dựng thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh; tập trung vào nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống người dân. Bên cạnh đó là phát triển trong một hệ sinh thái đầy đủ và cân bằng, bao gồm thể chế, hạ tầng, nhân lực, nhà nước, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp; chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra; đặt khoa học công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Đồng thời, Việt Nam hướng vào giải quyết các bài toán lớn của đất nước như tăng trưởng 2 con số, năng suất, chất lượng, quản trị quốc gia; tự chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược như một cấu phần quan trọng của chủ quyền quốc gia; đi từ ứng dụng, sản phẩm, thị trường tới làm chủ công nghệ...

Bộ 3 động lực đưa Việt Nam bứt phá, thoát bẫy thu nhập trung bình

Bộ trưởng KH&CN nhận định rằng để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thực sự trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng, việc đầu tiên cần làm là đo lường sự đóng góp của bộ 3 này tới tăng trưởng GDP. Bộ KH&CN coi đây là việc quan trọng đầu tiên và đang xây dựng phương pháp đo, ở cả cấp quốc gia và cấp địa phương.

Việt Nam là một trong những nước đầu tiên đặt mục tiêu đo lường tác động của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tới tăng trưởng GDP. Đo lường hiệu quả còn là giải pháp cơ bản để chống lãng phí.

Với thực tiễn Việt Nam, trong giai đoạn từ nay tới năm 2031, ông Hùng cho biết thứ tự ưu tiên nên là chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ. Với chuyển đổi số thì việc chuyển đổi, thay đổi cách thức vận hành là chính - 70% là thay đổi, 30% là công nghệ.

"Chuyển đổi số thì phải làm ngay 100%, không làm dần dần bởi đây không phải là cách làm đúng. Làm dần dần là cách làm của thời công nghệ thông tin, còn bây giờ có thể làm ngay 100% vì có nền tảng số", ông Nguyễn Mạnh Hùng nói.

Các đại biểu dự Đại hội 14. Ảnh: TTXVN

Về chi cho khoa học công nghệ, Bộ trưởng KH&CN nhận định điều quan trọng là 1 đồng của Nhà nước phải kích hoạt được 3-4 đồng của doanh nghiệp. Khi đó, 2% ngân sách khoa học công nghệ của Nhà nước sẽ thành 2% GDP của cả xã hội chi cho khoa học công nghệ. Bộ đang hoàn thiện cơ chế đồng tài trợ nghiên cứu giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Một cơ chế quan trọng khác để tăng tính hiệu quả của ngân sách khoa học công nghệ là thay vì chi cho nghiên cứu sẽ đặt hàng và mua kết quả nghiên cứu, hoặc thưởng cho kết quả nghiên cứu có hiệu quả. Để đảm bảo nuôi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học, bao gồm nghiên cứu khoa học cơ bản và khoa học xã hội, ông Hùng cho rằng sẽ chi cho đầu vào tri thức và chấp nhận rủi ở đầu ra, nhưng trước mắt ngân sách này bằng khoảng 15-20% tổng ngân sách khoa học công nghệ.

"Với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, với tầm nhìn chiến lược của Tổng Bí thư Tô Lâm và khát vọng hùng cường cháy bỏng của 100 triệu dân Việt Nam, chúng ta tin tưởng vững chắc rằng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là bộ 3 động lực đưa Việt Nam bứt phá, thoát bẫy thu nhập trung bình và trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao", ông Hùng nhấn mạnh.

Hương Quỳnh

Trần Thường