Chuyển đổi số trong quản lý di sản tại xã An Khánh: Đưa di sản đến gần hơn với du khách

Phó Chủ tịch UBND xã An Khánh Bùi Thu Hương đại diện UBND xã trao tặng các mã QR, góp phần đưa công nghệ số vào hoạt động giới thiệu, quảng bá di tích, tạo điều kiện thuận lợi để người dân và du khách tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương. Ảnh: AK

Đưa công nghệ số vào bảo tồn mạch nguồn di sản

Xã An Khánh vốn là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, nơi lưu giữ khối lượng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể vô cùng phong phú, phản ánh đậm nét quá trình hình thành và phát triển của địa phương. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, việc tiếp cận thông tin về các di tích này còn gặp không ít rào cản mang tính truyền thống. Trước thực trạng đó, việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo tồn vĩnh viễn các hồ sơ, tư liệu, hiện vật và cảnh quan di tích khỏi nguy cơ mai một.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của phát triển công nghiệp văn hóa, UBND xã An Khánh đã quyết tâm đi tìm một giải pháp đột phá. Kế hoạch này được xây dựng vững chắc trên các căn cứ pháp lý quan trọng của Chính phủ và các bộ ngành. Đây cũng là bước đi mang tính hành động nhằm cụ thể hóa Nghị quyết của Đảng ủy xã về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Ban quản lý văn hóa địa phương đã giải bài toán này bằng cách biến công nghệ số thành chiếc cầu nối giúp di tích tự "giao tiếp" với con người một cách nhanh chóng, sinh động và chính xác nhất.

Chiến dịch gắn mã QR tại các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn xã An Khánh được xem là bước đi mang tính chiến lược trong việc hiện đại hóa hạ tầng thông tin văn hóa. Tại mỗi điểm di tích, các bảng giới thiệu có tích hợp mã QR cảm biến được đặt ở những vị trí trang trọng, dễ quan sát nhưng không làm ảnh hưởng đến cảnh quan chung hay kiến trúc cổ kính. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, du khách có thể quét mã để truy cập ngay vào chuyên mục “Du lịch số An Khánh” trên trang Thông tin điện tử xã An Khánh.

Hệ thống dữ liệu không chỉ có văn bản, hình ảnh, video quay bằng flycam xử lý đồ họa tạo tour thực tế ảo 3D 360, mà còn được biên tập thuyết minh tự động song ngữ bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh. Đặc biệt, một điểm nhấn mang tính đột phá văn minh là mô hình hòm công đức không dùng tiền mặt. Qua mã quét QR tài khoản ngân hàng của các Tiểu Ban bảo vệ di tích thôn, du khách có thể phát tâm đóng góp một cách minh bạch, an toàn và thuận tiện nhất.

Chuyển đổi số trong quản lý di sản xã An Khánh được kỳ vọng sẽ nâng tầm giá trị di sản của địa phương. Ảnh: AK

Để đưa công nghệ số vào công tác quản lý di sản, xã An Khánh có một lộ trình thực hiện bài bản và chi tiết. Theo đó, trong năm 2026, địa phương tiến hành thí điểm tạo lập dữ liệu số và gắn mã QR tra cứu tại thôn Ngự Câu đối với di sản vật thể quốc gia đình, chùa Ngự Câu, di tích quán Ngự Câu cũng như các di sản phi vật thể như nghệ thuật Tuồng, lễ hội truyền thống, nghề bánh đa nem.

Tiếp sau đó, mô hình được triển khai ngay tại thôn La Tinh với các di tích đình, chùa, văn chỉ. Tiếp theo, công nghệ quét QR tiếp tục phủ sóng đến các di tích quốc gia và cấp thành phố tại thôn Đông Lao bao gồm: Chùa Đại Bi, Linh Quang Từ, Đền thờ Tiên Chúa và đình Đông Lao. Các điểm di tích quan trọng tại thôn An Hạ, Đào Nguyên, Phương Quan, Vân Côn, Vân Lũng, Ngãi Cầu và An Thọ cũng lần lượt được đưa vào hệ thống lưu trữ số.

Bước sang năm 2027, xã sẽ tiếp tục số hóa dữ liệu cho hàng loạt di tích cấp thành phố còn lại như: Chùa và Đình An Thọ, chùa Đào Nguyên, đình Lại Dụ, Linh Thượng, Mộc Hoàn. Điểm đặc biệt của lộ trình là đến năm 2028, xã An Khánh sẽ mở rộng số hóa sang các di sản văn hóa phi vật thể quý báu. Đó là những nghề truyền thống lâu đời như nghề làm mành Vân Lũng, nghề tết võng đay Ngãi Cầu.

Đồng thời, các tri thức dân gian, y học cổ truyền độc đáo như chữa xương bằng đắp thuốc lá của dòng họ Nguyễn Thế ở thôn Phú Vinh, chữa mụn nhọt bằng cao dán của ông Chu Công Đồng hay chữa răng bằng thảo dược của dòng họ Bùi Thế tại thôn Ngãi Cầu cũng sẽ được số hóa bài bản. Giai đoạn cuối từ năm 2029 đến năm 2030, xã hướng tới hoàn thiện số hóa toàn bộ các lễ hội làng, chính thức xuất bản danh mục di sản văn hóa xã An Khánh công khai trên mạng Internet và hình thành hệ thống định danh di sản trên không gian mạng.

Bản đồ số di sản xã An Khánh đưa di sản địa phương đến gần hơn với khách du lịch. Ảnh: AK

Nâng tầm giá trị di sản

Hiệu quả rõ rệt nhất từ khi triển khai kế hoạch chính là sự thay đổi mạnh mẽ trong đối tượng và hành vi của người dân lẫn du khách. Di sản vốn thường bị coi là những giá trị khô khan, xa vời đối với giới trẻ, thì nay đã trở nên vô cùng gần gũi, công nghệ và thời thượng nhờ cách tiếp cận thông minh. Một trong những giải pháp cốt lõi mang lại sự thành công này là sự vào cuộc đồng bộ của ngành giáo dục địa phương.

Các cơ sở giáo dục trên địa bàn xã An Khánh đã chủ động xây dựng kế hoạch tích hợp các nội dung di sản được số hóa vào chương trình học. Các chương trình dã ngoại, học tập thực tế kết nối các điểm di tích được tổ chức thường xuyên, biến những bài học lịch sử địa phương thành một trải nghiệm tương tác sinh động, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và ý thức bảo vệ di sản trong lòng học sinh.

Bên cạnh đó, lực lượng Đoàn thanh niên xã đóng vai trò xung kích khi cử ra những đoàn viên tiêu biểu tại mỗi thôn để tham gia vào đội ngũ cộng tác viên nòng cốt. Đội ngũ này phụ trách giới thiệu trực tiếp tại các điểm di tích khi đón tiếp các đoàn khách đến tham quan, học tập thực tế. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sức trẻ, công nghệ số và lòng yêu quê hương đã tạo nên một hình ảnh du lịch An Khánh vô cùng năng động, thân thiện trong mắt du khách thập phương. Sự tham gia của giới trẻ cũng giúp các giá trị truyền thống được lan tỏa một cách tự nhiên và có sức sống bền vững hơn trong cộng đồng.

Chuyển đổi số trong quản lý văn hóa tại xã An Khánh không chỉ dừng lại ở việc hiển thị thông tin cho du khách, mà cốt lõi là nâng cao toàn diện năng lực quản lý nhà nước và tư duy của đội ngũ cán bộ. Việc số hóa giúp xây dựng cơ sở dữ liệu số thống nhất, biến các tư liệu quý hiếm từ hiện vật, đồ thờ tự vốn dễ thất lạc thành tài sản số vĩnh cửu. Mỗi hiện vật đều được nghiên cứu tỉ mỉ và lập phiếu hồ sơ khoa học với 18 mục chi tiết, thể hiện rõ vị trí trên bản vẽ mặt bằng kiến trúc.

Thậm chí, công tác phiên âm, dịch nghĩa toàn bộ tư liệu Hán Nôm quý giá như hoành phi, câu đối, sắc phong, văn bia in rập trên giấy dó cũng được thực hiện nghiêm túc để lưu trữ điện tử. Quá trình này giúp hỗ trợ đắc lực cho công tác thống kê, quản lý cơ sở vật chất văn hóa, theo dõi tình trạng xuống cấp để kịp thời lập kế hoạch tu bổ, tôn tạo đúng quy định pháp luật. Bên cạnh đó, yếu tố an toàn, an ninh mạng và bảo mật dữ liệu luôn được đặt lên hàng đầu. Hệ thống hạ tầng nền tảng được xây dựng với khả năng tự sàng lọc, phát hiện mã độc tấn công để bảo vệ tuyệt đối kho tài nguyên số của địa phương.

Bà Bùi Thu Hương, Phó Chủ tịch UBND xã An Khánh nhấn mạnh, việc đưa mã QR vào di tích giúp hình thành môi trường tiếp cận hiện đại, đưa tư liệu lịch sử đến gần hơn với nhân dân và phát triển du lịch địa phương. Theo bà Hương, xã An Khánh sở hữu nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, nhưng việc tra cứu thông tin truyền thống còn nhiều hạn chế. Do đó, việc UBND xã An Khánh sở hữu nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, nhưng việc tra cứu thông tin truyền thống còn nhiều hạn chế. UBND xã An Khánh triển khai gắn mã QR tại các di tích cho phép du khách quét mã truy cập chuyên mục “Du lịch số An Khánh” với hình ảnh, video 3D và thuyết minh song ngữ. Xã cũng áp dụng mô hình hòm công đức điện tử qua mã QR tài khoản ngân hàng để đóng góp minh bạch