Chuyển đổi xanh 2026: Hãy thực thi, đừng hô hào khẩu hiệu

Bước vào giai đoạn thực thi khắt khe

Theo ông Phạm Hoài Trung - Chuyên gia ESG, thẩm định và thẩm tra viên trưởng khí nhà kính, Nhà sáng lập Công ty công nghệ Azitech và Công ty tư vấn thực hành phát triển bền vững GreenGo, bước sang năm 2026, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải làm quen với một thực tế mới: Chuyển đổi xanh không còn là “bài tập tự nguyện” mà trở thành yêu cầu vận hành hằng ngày.

Nếu như vài năm trước, kiểm kê phát thải hay cam kết Net Zero thường được xem là cách để hoàn thiện hồ sơ năng lực hoặc đánh bóng thương hiệu, thì năm 2026 sẽ là thời điểm các cơ chế thị trường bắt đầu “đẩy” chuyển đổi xanh sang cấp độ kinh tế thực.

“Bước sang năm 2026, chuyển đổi xanh ở Việt Nam sẽ rời khỏi ‘vùng an toàn’ của khẩu hiệu để bước vào giai đoạn bị định giá bằng tiền, bằng hợp đồng và bằng dữ liệu. Doanh nghiệp nào biến áp lực xanh thành hệ thống quản trị sẽ đi nhanh; doanh nghiệp nào coi đây là phong trào sẽ bị kéo lại bởi chi phí tăng và cơ hội vốn bị thu hẹp”, chuyên gia Phạm Hoài Trung nhấn mạnh.

Từ góc nhìn thị trường quốc tế, năm 2026 là thời điểm các cơ chế của chuỗi cung ứng toàn cầu bắt đầu đẩy chuyển đổi xanh sang cấp độ kinh tế thực. Người mua trong các chuỗi cung ứng lớn yêu cầu doanh nghiệp chứng minh phát thải trong từng đơn hàng, từng tấn sản phẩm, từng tuyến vận tải.

Ông Phạm Hoài Trung - Chuyên gia ESG.

“Câu hỏi đã đổi từ ‘bạn có làm ESG không?’ sang ‘bạn đo thế nào, dữ liệu lấy từ đâu, có truy xuất được không, và bên thứ ba có kiểm chứng được không?. Khi khách hàng gắn phát thải vào quyết định lựa chọn nhà cung cấp, chuyển đổi xanh trở thành một phần của năng lực bán hàng và giữ hợp đồng”, ông Trung chia sẻ.

Doanh nghiệp càng xuất khẩu nhiều, càng nằm sâu trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, thì áp lực minh bạch và giảm phát thải càng trở nên “bắt buộc” thay vì “khuyến khích”.

Bốn động lực thúc đẩy thực thi

Dưới góc nhìn chuyên gia, ông Trung cho rằng, tại Việt Nam, xu hướng chuyển đổi xanh năm 2026 sẽ rõ nét hơn bởi bốn động lực.

Một là sức ép tuân thủ và minh bạch phát thải ngày càng mạnh, khiến việc đo lường và quản trị phát thải không còn là “bài tập tự nguyện”. Hai là nhu cầu điện xanh và tối ưu năng lượng để vừa giảm phát thải vừa giảm chi phí, trong bối cảnh biên lợi nhuận nhiều ngành chịu sức ép.

Ba là sự hình thành dần của hệ sinh thái tài chính xanh, khiến những dự án “đúng tiêu chí – đúng hồ sơ” có cơ hội tiếp cận vốn tốt hơn. Và động lực thứ tư mang tính đột phá trong tư duy 2026 là chế biến rác thải theo hướng tạo ra tín chỉ phục vụ mục tiêu Net Zero, tức biến một “gánh nặng môi trường” thành “tài sản khí hậu” có thể đo đếm và chứng minh.

Điểm cốt lõi mà chuyên gia Phạm Hoài Trung muốn nhấn mạnh trong giai đoạn này là vai trò của dữ liệu và hệ thống MRV (Đo lường – Báo cáo – Thẩm tra). Trong bối cảnh carbon đã được định giá trực tiếp hoặc gián tiếp, mọi con số không có bằng chứng đều trở thành rủi ro pháp lý và kinh doanh.

“Dữ liệu tốt giống như ‘hồ sơ sức khỏe’ của doanh nghiệp: có nó thì dễ chứng minh, dễ ký hợp đồng, dễ tiếp cận vốn; không có nó thì mọi cam kết đều mong manh, vì chỉ một vòng hỏi–đáp hay một đợt thẩm tra cũng đủ làm lộ các điểm yếu”, chuyên gia nhìn nhận.

Theo giới chuyên gia, xu hướng chuyển đổi xanh năm 2026 tại Việt Nam sẽ rõ nét hơn.

Để thích ứng, doanh nghiệp cần làm quen với khái niệm “sẵn sàng thẩm tra”. Điều này đòi hỏi một quy trình quản trị dữ liệu chặt chẽ: Ai sở hữu dữ liệu, dữ liệu lưu ở đâu, đối soát thế nào và bằng chứng có đủ để bên thứ ba kiểm chứng hay không?

Trong bối cảnh nhiều thách thức hiện nay, sự ra đời của Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam vào cuối năm 2025 mang ý nghĩa quan trọng. Đây chính là “hạ tầng mềm” giúp kết nối, chuẩn hóa và lan tỏa các thực hành tốt.

Việc thành lập Hiệp hội diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Theo định hướng ban đầu, Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam hướng đến xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh, thích ứng với các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) và tận dụng cơ hội từ nền kinh tế carbon thấp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập của doanh nghiệp Việt Nam.

Chuyên gia Phạm Hoài Trung đánh giá, việc Hiệp hội được thành lập theo quyết định của Bộ Nội vụ thể hiện tính chính danh và nhu cầu thực tế của thị trường: doanh nghiệp cần một đầu mối xã hội–nghề nghiệp đủ uy tín để đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, chia sẻ thực hành tốt và thúc đẩy phối hợp theo ngành.

Thay vì để doanh nghiệp tự “đốt tiền” dò đường, Hiệp hội có thể cung cấp bộ công cụ thực hành: từ hướng dẫn làm dữ liệu, tối ưu năng lượng đến cách “đóng gói” dự án để vay vốn xanh. Hiệp hội có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian thử–sai, giảm rủi ro dữ liệu, và chuyển đổi theo hướng thực chất hơn, thay vì “xanh trên giấy”.

Nhìn tổng thể, cuộc đua chuyển đổi xanh năm 2026 sẽ thắng bằng hệ thống, không thắng bằng khẩu hiệu. Khi “vùng an toàn” khép lại, chỉ những doanh nghiệp sở hữu năng lực thực thi dựa trên dữ liệu và bằng chứng mới có thể biến những khắt khe của thị trường thành vận hội để bứt phá và tiến gần mục tiêu Net Zero một cách thực chất.

Nguyệt Minh