Chuyển đổi xanh và bài toán việc làm cho người trẻ

Người trẻ cần được tiếp cận thông tin đáng tin cậy về thị trường lao động để chủ động hơn trong việc lựa chọn ngành học và lộ trình nghề nghiệp.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15-24 tuổi tại Việt Nam trong quý II/2026 là 8,67%, cao gần 4 lần tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động. Con số này cho thấy quá trình chuyển tiếp từ học tập sang việc làm vẫn là một thách thức lớn đối với một bộ phận người trẻ. Tuy nhiên, thất nghiệp mới chỉ phản ánh một phần của bức tranh việc làm thanh niên. Ngay cả khi đã có việc làm, chất lượng và tính bền vững của việc làm vẫn là vấn đề đáng quan tâm.

Năm 2024, có tới 57,5% việc làm của thanh niên là việc làm phi chính thức, trong khi chỉ 41,4% thanh niên tham gia bảo hiểm xã hội. Điều đó đồng nghĩa với việc một bộ phận lớn lao động trẻ đang làm việc trong những công việc thiếu sự bảo vệ cần thiết, hạn chế về cơ hội đào tạo, nâng cao kỹ năng và phát triển nghề nghiệp. Đáng chú ý, khoảng 1,4 triệu thanh niên Việt Nam thuộc nhóm NEET (không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo) trong quý II/2026. Đây là nhóm có nguy cơ bị “đứt gãy” quá trình chuyển tiếp từ giáo dục sang thị trường lao động, qua đó hạn chế cơ hội tích lũy kỹ năng và kinh nghiệm nghề nghiệp.

Thanh niên Việt Nam đang gia nhập thị trường lao động trong bối cảnh thế giới việc làm có nhiều thay đổi nhanh chóng. Đặc biệt, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh, xu hướng già hóa dân số cùng sự dịch chuyển của các chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm thay đổi nhu cầu tuyển dụng, yêu cầu về kỹ năng và cơ hội việc làm...Vấn đề này đặt ra thách thức không chỉ là vấn đề tạo việc làm cho thanh niên, mà còn là giúp họ tiếp cận được việc làm năng suất, thỏa đáng và có khả năng thích ứng với những thay đổi ngày càng phức tạp của thị trường lao động.

ThS Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động (ISOL), Bộ Nội vụ, nhận định tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Việt Nam tuy cao hơn mức trung bình trong nước nhưng vẫn thấp hơn mức chung của thế giới và tương đồng với khu vực Đông Nam Á. Bà Nguyên cho rằng khó khăn tìm việc là thách thức chung của thanh niên toàn cầu, song Việt Nam vẫn là nền kinh tế trẻ, năng động và đang tạo ra nhiều cơ hội việc làm.

Bà Nguyên cũng chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt giữa thành thị và nông thôn: thanh niên thành thị có tỷ lệ thất nghiệp cao gần gấp đôi so với nông thôn, trong khi thanh niên nông thôn thường đối mặt với tình trạng thiếu việc làm.

Người trẻ cần được tiếp cận thông tin đáng tin cậy

Theo PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, việc làm thanh niên luôn là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt với sự phát triển kinh tế - xã hội. Ông nhấn mạnh quá trình chuyển tiếp từ học tập sang nghề nghiệp không chỉ liên quan đến thu nhập, mà còn gắn với khả năng phát huy năng lực và xây dựng tương lai của mỗi người trẻ. Ở tầm rộng hơn, chất lượng việc làm của thanh niên ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và năng lực đổi mới của nền kinh tế.

Ông Sơn chỉ rõ, thị trường lao động đang thay đổi rất nhanh dưới tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi xanh. Những thay đổi này mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về năng lực thích ứng. Đặc biệt, AI và tự động hóa có thể làm gia tăng khó khăn cho chính nhóm thanh niên có trình độ khi tìm việc làm đầu tiên.

“Người trẻ cần được tiếp cận thông tin đáng tin cậy về thị trường lao động để chủ động hơn trong việc lựa chọn ngành học và lộ trình nghề nghiệp” - PGS.TS Phạm Minh Sơn nhấn mạnh.

 Trong khid đó, bà Sinwon Park, Giám đốc ILO tại Việt Nam nhấn mạnh, đầu tư vào thanh niên chính là đầu tư cho tương lai. Khi thanh niên được tiếp cận việc làm thỏa đáng, được trang bị kỹ năng phù hợp và có cơ hội bình đẳng để phát huy tiềm năng, lợi ích mang lại sẽ vượt xa phạm vi cá nhân, góp phần xây dựng lực lượng lao động có năng suất cao hơn, doanh nghiệp vững mạnh hơn và thị trường lao động bao trùm hơn.

Theo bà Sinwon Park, thách thức không chỉ nằm ở việc thanh niên có tìm được việc làm hay không, mà quan trọng hơn là họ có tiếp cận được việc làm năng suất, có cơ hội phát triển kỹ năng và xây dựng sự nghiệp bền vững hay không.