Chuyên gia Phạm Chi Lan: Hàng Việt phải nâng chất lượng để vươn xa

Nhân kỷ niệm 30 năm chương trình Hàng Việt Nam chất lượng cao, phóng viên Báo Công Thương có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan về hành trình, vai trò của thị trường nội địa và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan.

Thị trường nội địa là nền tảng để đi xa

- Nhìn lại chặng đường 30 năm Hàng Việt Nam chất lượng cao, bà đánh giá như thế nào về những tác động của chương trình đối với doanh nghiệp, người tiêu dùng và nền kinh tế Việt Nam?

Chuyên gia Phạm Chi Lan: Chương trình Hàng Việt Nam chất lượng cao trong 30 năm qua đã có một hành trình rất thành công. Thành công này không dừng ở những doanh nghiệp được tôn vinh, mà còn tạo tác động lớn đối với nền kinh tế Việt Nam, trong đó có hoạt động xuất khẩu.

Từ kinh nghiệm làm việc với các nhà nhập khẩu nước ngoài, tôi nhận thấy khi họ đến Việt Nam tìm hiểu khả năng xuất khẩu, một vấn đề được quan tâm là sản phẩm của doanh nghiệp có được thị trường trong nước chấp nhận hay không.

Người tiêu dùng trong nước trước hết phải chấp nhận sản phẩm, doanh nghiệp mới có cơ sở đi ra bên ngoài. Vì vậy, xây dựng thị trường trong nước là một bước rất quan trọng.

Lễ hội kỷ niệm 30 năm Hàng Việt Nam chất lượng cao - “Tự hào và tiếp nối” diễn ra trong 4 ngày, từ ngày 8-11/10/2026 tại Công viên Lê Văn Tám, TP. Hồ Chí Minh, với các hoạt động trải nghiệm, triển lãm, cuộc thi, Company Tour, chương trình nghệ thuật và không gian tương tác dành cho người tiêu dùng.

Có thể xem thị trường nội địa là “cầu đầu tiên” đối với doanh nghiệp. Khi sản phẩm được người tiêu dùng trong nước lựa chọn, doanh nghiệp có thêm điều kiện để hoàn thiện sản phẩm, nâng cao chất lượng và tiếp cận những thị trường khác.

Điều quan trọng hơn là chương trình đã góp phần nâng cao nhận thức của cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp về cạnh tranh bằng chất lượng. Doanh nghiệp có danh hiệu hay chưa có danh hiệu đều phải hiểu rằng, muốn cạnh tranh được, phải dựa vào chất lượng.

Chất lượng ở đây không chỉ về sản phẩm, mà còn là chất lượng dịch vụ và những yếu tố đi kèm, làm sao mang lại lợi ích cho người tiêu dùng, tạo được niềm tin để họ lựa chọn và ủng hộ sản phẩm.

Niềm tin của người tiêu dùng có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Khi người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm, doanh nghiệp có thêm cơ sở duy trì sản xuất, kinh doanh và tiếp tục cải thiện chất lượng.

Vai trò của thị trường trong nước càng thể hiện rõ trong những giai đoạn kinh tế gặp khó khăn, như các cuộc khủng hoảng tài chính trong khu vực hay khủng hoảng tài chính toàn cầu. Trong những thời điểm đó, một số doanh nghiệp trước đây tập trung nhiều vào xuất khẩu đã quay trở lại quan tâm thị trường nội địa.

Càng về sau, khi thị trường thế giới trở nên phức tạp và đặt ra nhiều điều kiện hơn, doanh nghiệp càng nhận rõ thị trường trong nước quan trọng như thế nào.

Tiêu dùng trong nước tạo động lực cho tăng trưởng

- Theo bà, việc duy trì và phát triển thị trường trong nước có ý nghĩa như thế nào đối với nền kinh tế, trong bối cảnh xuất khẩu vẫn là động lực tăng trưởng quan trọng?

Chuyên gia Phạm Chi Lan: Từ góc độ nền kinh tế, tiêu dùng trong nước là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng, cùng với đầu tư và xuất khẩu.

Hàng Việt Nam chất lượng cao ngày càng được người tiêu dùng tin tưởng và lựa chọn.

Với quy mô khoảng 100 triệu người, thị trường Việt Nam có sức mua rất lớn và đóng góp đáng kể cho nền kinh tế. Những năm tiêu dùng trong nước giảm, tác động đến tăng trưởng có thể nhìn thấy khá rõ.

Trong khi đó, xuất khẩu của Việt Nam có sự đóng góp lớn từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam giữ được và phát triển được thị trường trong nước có ý nghĩa rất lớn đối với nền kinh tế.

Nếu không giữ được thị trường trong nước, sức ép cạnh tranh từ hàng hóa nước ngoài sẽ rất lớn. Khi đó, lợi ích từ thị trường tiêu dùng có thể rơi nhiều hơn vào tay các doanh nghiệp nước ngoài.

Từ phía người tiêu dùng, việc lựa chọn hàng hóa cũng tạo ra tác động rộng hơn đối với nền kinh tế. Khi người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm tốt, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng sản xuất, tạo thêm việc làm và kéo theo hoạt động của nhiều chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Đó có thể là những người cung cấp đầu vào, nông dân cung cấp nông sản, các đơn vị dịch vụ và nhiều hộ kinh doanh liên quan. Khi doanh nghiệp phát triển, những chủ thể trong hệ sinh thái đó cùng tham gia tạo ra giá trị và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Vì vậy, cần nhìn nhận người tiêu dùng với vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế. Việc lựa chọn hàng Việt tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam duy trì sản xuất, nâng cao chất lượng và phát triển thị trường.

Đây cũng là ý nghĩa của chương trình Hàng Việt Nam chất lượng cao: tạo sự kết nối giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, thúc đẩy cạnh tranh và tạo động lực để doanh nghiệp cải thiện sản phẩm.

Tôi cho rằng, người tiêu dùng ngày càng có vai trò lớn hơn trong việc định hình thị trường. Họ có quyền lựa chọn và chính lựa chọn đó tạo sức ép để doanh nghiệp phải thay đổi, đáp ứng tốt hơn những yêu cầu của thị trường.

Nâng chuẩn để mở rộng thị trường quốc tế

- Trong thời gian tới, doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao và các cơ quan chức năng cần làm gì để hàng Việt tiếp tục mở rộng thị trường, nâng sức cạnh tranh và thích ứng với những yêu cầu mới, thưa bà?

Chuyên gia Phạm Chi Lan: Khoảng hơn một thập niên trở lại đây, cùng với chương trình Hàng Việt Nam chất lượng cao, doanh nghiệp Việt Nam quan tâm hơn đến việc đưa các chuẩn mực quốc tế vào sản xuất, kinh doanh.

Vinh danh doanh nghiệp đạt nhãn hiệu Hàng Việt Nam chất lượng cao 2026.

Với nông sản, doanh nghiệp quan tâm đến các tiêu chuẩn của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA). Bên cạnh tiêu chuẩn trong nước, doanh nghiệp từng bước tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế.

Quá trình này giúp doanh nghiệp nâng chất lượng sản phẩm, cải thiện quản trị và tăng khả năng đáp ứng thị trường. Khi đáp ứng được những thị trường khó tính, doanh nghiệp có thêm cơ sở xây dựng uy tín và mở rộng thị trường quốc tế.

Ngay tại thị trường trong nước, người tiêu dùng ngày càng thông minh và yêu cầu cao hơn. Họ quan tâm đến chất lượng sản phẩm, môi trường và cách doanh nghiệp đối xử với người lao động.

Người tiêu dùng có thể chấp nhận trả giá cao hơn một chút cho doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn cao hoặc thực hiện tốt yêu cầu của thị trường. Đây là tín hiệu tích cực, tạo động lực để doanh nghiệp cải thiện chất lượng và trách nhiệm.

Những thay đổi trong yêu cầu của người tiêu dùng góp phần nâng cao nhận thức xã hội, tạo nền tảng để hàng Việt tiếp tục vươn ra quốc tế.

Doanh nghiệp Việt Nam hiện có thêm kinh nghiệm và khả năng thích ứng. Điều quan trọng là phải chủ động tìm hiểu yêu cầu của từng thị trường, điều chỉnh sản phẩm và đáp ứng ở mức cao nhất.

Thị trường Halal là một ví dụ. Khi đáp ứng các yêu cầu riêng của thị trường dành cho người Hồi giáo, doanh nghiệp Việt Nam có thể mở rộng không gian thị trường. Từ chỗ chưa có nhiều kinh nghiệm, doanh nghiệp từng bước làm quen và tham gia sâu hơn vào những thị trường có tiêu chuẩn riêng.

Nhìn về phía trước, tôi muốn nhắn nhủ doanh nghiệp không nên bỏ cuộc trước những thay đổi của thị trường. Thế giới thay đổi, người tiêu dùng thay đổi và doanh nghiệp cũng phải thay đổi theo.

Doanh nghiệp cần xây dựng chất lượng, tính bền vững, liên tục học hỏi để đáp ứng yêu cầu mới. Một điều quan trọng nữa là phải hợp tác với nhau. Doanh nghiệp cần chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau và cùng nâng năng lực để củng cố sức cạnh tranh của hàng Việt.

Nhìn lại 30 năm, hàng Việt Nam đã thay đổi lớn. Những năm đầu đổi mới, khi Việt Nam tham gia ASEAN và mở cửa, hàng hóa nước ngoài xuất hiện nhiều trên thị trường trong nước.

Đến nay, hàng Việt hiện diện ở nhiều lĩnh vực, với những doanh nghiệp và thương hiệu lớn vươn ra thế giới. Hàng Việt có khả năng cạnh tranh bằng chất lượng.

Tôi cho rằng, nền tảng thị trường trong nước, yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng và quá trình tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế đang tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam nâng năng lực cạnh tranh.

Với chặng đường 30 năm Hàng Việt Nam chất lượng cao, giai đoạn tới, chương trình cần tiếp tục giữ vững chất lượng, xây dựng tính bền vững, chủ động học hỏi và tăng cường hợp tác. Đây là nền tảng để hàng Việt củng cố vị trí trong nước và mở rộng thị trường quốc tế.