Chuyện mài ngòi, giữ chữ

Hà Tuấn Anh tại Vietnam Pen Show hồi tháng 12/2025.

Vì thế, khi Hà Tuấn Anh mang bút đến giao cho một nhà sưu tập ở khu Linh Đàm (Hà Nội), câu chuyện giữa họ không chỉ là các loại bút của Pilot, Pelikan, Parker, Visconti hay Mont Blanc, mà còn là hành trình của những người vẫn tin rằng, một đầu ngòi được mài cẩn thận có thể giữ lại nhịp điệu chậm rãi cho chữ viết tay hôm nay.

Những cây bút được giữ lại

Nhìn bề ngoài, nhìn chiếc ốp da mà Nguyễn Văn Hà cầm trong tay, tôi nghĩ anh mang theo Ipad để tiện làm việc khi cần. Đến lúc chúng tôi ngồi lại bên bàn cà-phê, Hà mới lật nắp hít nam châm của chiếc ốp ra thì cả tôi và Tuấn Anh đều “Ồ” lên đầy vẻ ngạc nhiên. Bên trong chiếc hộp đó là 12 chiếc bút máy của những hãng bút danh tiếng thế giới như Pilot, Pelikan, Parker hay Mont Blanc mà dù một người ngoài như tôi cũng thấy thật sự đẹp và thích thú. Càng ngạc nhiên khi Hà cho biết, anh mới tham gia hội sưu tầm, mua bán bút máy trên Facebook từ tháng 3/2025 và đến nay, anh đã tìm được một số dòng bút ưng ý, cũng như đang chờ đặt mua ở nước ngoài.

Do là người sử dụng bút máy thường xuyên, Hà đã nhờ đến Tuấn Anh để mài ngòi italic. Theo giải thích của Tuấn Anh, ngòi italic là một loại ngòi bút được chế tác đặc biệt để tạo sự khác biệt rõ rệt giữa nét dọc và nét ngang khi viết. Không giống ngòi tròn thông thường, ngòi italic có phần đỉnh phẳng và rộng, cho phép mực ra nhiều ở nét dọc và ít ở nét ngang - giúp chữ có phong cách thư pháp, thanh đậm rõ rệt. Đây là loại ngòi được dùng nhiều trong calligraphy và viết chữ đẹp hơn là chỉ dùng để viết hằng ngày.

Câu chuyện giữa một người sưu tầm như Hà và một người mài ngòi như Tuấn Anh cứ thế xoay quanh từng loại bút và ngòi mài, giúp tôi phần nào hiểu được cộng đồng mà họ thuộc về. Trong khi Hà chuộng dòng bút cao cấp của các hãng, có những người chỉ chơi bút của một vài hãng, hay sưu tầm theo vật liệu (nhựa resin, ebonite, celluloid, gỗ), năm sản xuất (đặc biệt quan trọng với bút vintage), bản giới hạn (limited edition)… Tuy nhiên, điều làm tôi ấn tượng hơn cả không chỉ vì bộ sưu tập khá lớn trong giới sưu tập của anh chỉ trong một thời gian ngắn ngủi, với giá trị lên tới hàng trăm triệu đồng, mà còn vì một điều rất đơn giản là anh rất thích viết. Theo Hà, việc duy trì thói quen viết hằng ngày một phần giúp anh xả stress, thư giãn, một phần anh lấy đó để giúp con cái học cách kiên nhẫn, tập trung.

Tuấn Anh thì cho biết thêm, mỗi hãng bút đều có những dòng bút cao cấp và cách họ thu hút sự quan tâm của người viết, người chơi ngoài giá trị thực của mỗi cây bút được tạo ra còn là một câu chuyện đằng sau đó. Nói đến đây, chàng trai sinh năm 1992 người Quảng Trị (anh sinh ra ở Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình cũ) liền giới thiệu cho tôi một chiếc bút Visconti thuộc bộ sưu tập Van Gogh Collection, lấy theo tên của danh họa người Hà Lan Vincent Van Gogh

Tuấn Anh cho biết, mỗi cây bút là một mảng màu riêng, được cô đọng từ những bức tranh nổi tiếng mà họa sĩ đã vẽ. Tương tự, một câu chuyện khác rất hay liên quan bút là Visconti cho ra mắt bộ sưu tập Comedia Paradiso lấy tên từ tác phẩm Comedia của Dante Alighieri sinh năm 1265 tại thành phố Florence, là nhà thơ vĩ đại nhất của Italia. Và Dante cũng được coi là cha đẻ của tiếng Italia như chúng ta biết đến hiện nay. Bộ sưu tập bút Comedia vì thế thể hiện tình yêu của Visconti dành cho Florence, cái nôi của văn hóa Phục hưng và hiện thân của nghề thủ công tinh xảo định hình nên những sáng tạo của hãng bút Italia trong lĩnh vực bút viết.

Tuy vậy, những cây bút máy danh tiếng kia sẽ chỉ là vật trưng bày, cất giữ trong các bộ sưu tập nếu thiếu những thợ mài ngòi chuyên nghiệp như Tuấn Anh, người có thể được xem là tạo phong cách chữ riêng của người viết và giúp họ viết đẹp hơn, nghệ thuật hơn.

Ngồi lại với đầu ngòi

Tôi may mắn được gặp Tuấn Anh tại Vietnam Pen Show hồi đầu tháng 12/2025 khi cộng đồng bút máy của Việt Nam có cuộc trưng bày, giới thiệu các loại bút, mực, giấy tại di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám (Hà Nội). Ở đó, tôi thật sự ấn tượng với những bộ sưu tập trị giá của nhiều người chơi và cũng ấn tượng với công việc thầm lặng mà Tuấn Anh thực hiện trong thời gian qua.

Bên chiếc bàn nhỏ ở sân Thái Học, chàng trai sinh năm 1992 người Quảng Trị chăm chú với từng động tác đưa bút lặp đi lặp lại trên tờ giấy trắng và khiến nhiều người đều không hiểu anh đang làm gì. Theo Tuấn Anh, mài ngòi là một quá trình can thiệp vào phần vật liệu đầu ngòi để biến một ngòi bút nét đều thành ngòi bút có nét thanh đậm, là ngòi Italic hoặc oblique. Phần vật liệu đầu hạt gạo (thường là iridium hoặc rhodium) có tác dụng chống mài mòn, tạo độ êm trơn. Khi mài ngòi, anh chỉ tác động đến 1/3 phần hạt này, hoặc là 1/2 (nếu khách yêu cầu nét to), giữ lại tối đa hạt gạo để bảo đảm thẩm mỹ, độ bền chống mài mòn, êm trơn sau khi mài.

Do không sử dụng máy mài nên Tuấn Anh thực hiện mài ngòi hoàn toàn thủ công. Mỗi ngòi bút cần ít nhất hai giờ để hoàn thiện. Đổi lại, người sử dụng sẽ có những ngòi mài Italic hoàn hảo nhất, êm trơn nhất và họ có thể thấy rõ các lát cắt phẳng phiu, các góc cạnh được đánh bóng tỉ mỉ.

Thật bất ngờ khi nghe Tuấn Anh chia sẻ rằng, anh mài ngòi từ năm 2011. Lý do là cây bút máy mà ông ngoại tặng hồi anh học lớp 7 khi đấy hỏng. Anh có mua cây bút máy khác nhưng ngòi không có nét thanh, đậm. Vì thế, anh lên các diễn đàn tìm kiếm, hỏi han, trước khi tự mình nghiên cứu cách mài ngòi của nước ngoài và cũng học cả cách sửa bút nữa.

Theo Tuấn Anh, trên thế giới có nhiều kiểu mài ngòi nhưng anh thường sử dụng ba kiểu mài là ngòi italic hoặc cursive italic (mài để viết nét thanh đậm, nét dọc đậm, nét ngang mảnh, hai nét chéo gần bằng nhau, phù hợp viết hằng ngày), ngòi nghiêng (oblique, đầu ngòi được mài xéo sang trái hoặc phải, hợp với người cầm bút nghiêng tay. Đây là kiểu mài cổ điển, từng rất phổ biến ở châu Âu) và ngòi architech (ngang dày, dọc mảnh dành cho ký họa, ghi chú, nét chữ trang trí).

Để bắt đầu, Tuấn Anh sẽ tháo ngòi ra, lấy băng dính dán lại phần không mài để tránh trầy xước bởi có nhiều ngòi được làm từ vàng 14k, 18k hay 21k. Sau đó, anh thực hiện giai đoạn là mài thô, tạo hình; lấy giấy nhám khử gai, bo góc; hoàn thiện, đánh bóng bằng da trâu hoặc da trống rách hay đơn giản hơn là bìa carton. Nhiều người sẽ ngạc nhiên khi nghĩ rằng, đầu ngòi bé vậy mà cần đến hai giờ để hoàn thiện, thực tế thì những người thợ mài bút (trên thế giới họ được gọi là nibmeister) như Tuấn Anh đều không thể làm nhanh, phần vì ngòi đắt như nêu trên và quan trọng hơn là nếu mài ngòi hỏng, tự họ sẽ đánh mất uy tín của mình. Đó là chưa kể cây bút máy tuy giá trị không cao nhưng lại mang ý nghĩa kỷ niệm đặc biệt với nhiều người.

Nhiều lúc thấy nản với việc mài bút vì sức ép công việc của một quản lý dự án xây dựng nhưng nhiều lúc, sự động viên, khích lệ từ người chơi bút vẫn giúp Tuấn Anh duy trì công việc của một nibmeister hiếm hoi tại Việt Nam trong những năm qua, trong khi bản thân anh vẫn giữ thói quen sử dụng bút máy từ năm lớp 7 đến nay, hằng sáng vẫn chăm chỉ ngồi chép một đoạn thơ hoặc một bài hát bằng những chiếc bút máy mua được và được tặng.

MẠNH HÀO