Chuyển từ học tập và làm theo sang thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh

Giáo sư, Tiến sĩ, Giảng viên cao cấp Trần Thị Minh Tuyết. (Ảnh: HNV)

Để làm rõ hơn về ý nghĩa, điểm mới cũng như nội dung cốt lõi của Chỉ thị này, phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Giáo sư, Tiến sĩ, Giảng viên cao cấp (GS,TS,GVCC) Trần Thị Minh Tuyết, Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

Phóng viên: Thưa Giáo sư, sau 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 07-CT/TW với yêu cầu đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới. Theo Giáo sư, đâu là những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác này, và ý nghĩa của việc chuyển từ học tập, làm theo sang thực hành tư tưởng của Người trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới?

GS,TS,GVCC Trần Thị Minh Tuyết: Trước khi trả lời về những yêu cầu mới của Chỉ thị số 07-CT/TW, tôi muốn nói đôi điều về lịch sử vấn đề. Từ năm 1948, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng - người cộng sự gần gũi, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt câu hỏi: Học Hồ Chủ tịch chúng ta học gì?(1) Sau đó, Đại hội Đảng II (1951) đã đề cập việc học tập đạo đức và tác phong Hồ Chủ tịch.

Giáo sư, Tiến sĩ, Giảng viên cao cấp Trần Thị Minh Tuyết cùng các diễn giả tham dự tọa đàm về Chỉ thị 07-CT/TW do Báo Nhân Dân tổ chức ngày 4/11/2026. (Ảnh: NGỌC DUY)

Trong thời kỳ Đổi mới, Đảng ta ngày càng ý thức rõ về tầm quan trọng của xây dựng Đảng về đạo đức nên năm 2006, Bộ Chính trị (khóa X) đã ban hành Chỉ thị 06-CT/TW về vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh".

Sau đó 5 năm, tức năm 2011, Bộ Chính trị khóa XI ban hành Chỉ thị số 03-CT/TW về tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Tức là đến Chỉ thị 03-CT/TW thì việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh không còn là vận động mà trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mỗi cán bộ, đảng viên và việc học tập ngày càng phải đạt trình độ sâu sắc hơn.

Sau 5 năm nữa, ngày 15/5/2016, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 05-CT/TW về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Đến Chỉ thị 05-CT/TW, nội dung học tập đã toàn diện hơn: Từ tư tưởng đến đạo đức và phong cách.

Sau 10 năm thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW, ngày 13/7/2026, Bộ Chính trị khóa XIV đã ban hành Chỉ thị 07-CT/TW. Chỉ thị 07-CT/TW có hai điểm rất mới:

Thứ nhất, nội dung học tập bổ sung phần phương pháp Hồ Chí Minh. Sự bổ sung này vô cùng cần thiết vì trong sự nghiệp cách mạng, cùng với đường lối cách mạng thì phương pháp là yếu tố quyết định sự thành công. Thực tế đã chứng minh, nhiều khi cách mạng gặp khó khăn không phải do thiếu đường lối đúng mà do thiếu phương pháp đúng - “chất truyền dẫn” phù hợp để đưa đường lối vào thực tiễn. Các nhà lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ta như Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp đều gặp nhau ở một điểm là đánh giá rất cao phương pháp Hồ Chí Minh.

Đồng chí Trường Chinh đã đúc kết: “Chủ tịch Hồ Chí Minh là cả một kho tàng về những phương pháp và hình thức đấu tranh muôn hình, muôn vẻ”(2). Thủ tướng Phạm Văn Đồng thì nhấn mạnh rằng, cùng với đường lối cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng phương pháp cách mạng, bao gồm phương tiện, biện pháp và hình thức đấu tranh hợp với từng hoàn cảnh. Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cách mạng Việt Nam đã có những đóng góp làm phong phú kho tàng lý luận Mác-Lênin về phương pháp, nhất là trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã khẳng định: Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh là việc làm quan trọng nhưng để vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh thì bí quyết, linh hồn sống của tư tưởng đó chính là phương pháp. Các thế hệ sau có nắm được phương pháp Hồ Chí Minh thì mới vận dụng được tư tưởng Hồ Chí Minh.(3) Do đó, bổ sung phương pháp Hồ Chí Minh vào nội dung cần học tập và thực hành sẽ làm cho di sản của Người được nhận thức đầy đủ hơn, trọn vẹn hơn và làm cho tư tưởng của Người dễ đi vào cuộc sống hơn trên tinh thần “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”.

Thứ hai, yêu cầu học tập bổ sung việc “Thực hành”, tức là phải biến cảm xúc, nhận thức lý luận thành hành động cụ thể, hữu ích cho chính mình và đất nước. Ngược lại, chỉ nhận thức, dù là nhận thức sâu sắc mà không hành động thì cũng chỉ là “nói suông”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói về điều này: “Hiểu chủ nghĩa Mác-Lênin là hoàn thành nhiệm vụ được giao chứ không phải “thuộc sách làu làu, cụ Mác nói thế này, cụ Lênin nói thế kia, nhưng nhiệm vụ của mình được giao quét nhà lại để cho nhà đầy rác””(4). Hành động, kết quả thực tế mới là biểu hiện chân xác nhất của tư tưởng và nhân cách con người.

Vì thế, 2 điểm mới trong Chỉ thị 07-CT/TW thực sự là rất giá trị và cần thiết cho công tác xây dựng Đảng và rộng hơn là xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc hôm nay.

Phóng viên: Từ góc độ nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, Giáo sư cho rằng cần vận dụng những nội dung cốt lõi nào về tư tưởng, đạo đức, phương pháp và phong cách của Người vào thực tiễn công tác hiện nay?

GS,TS,GVCC Trần Thị Minh Tuyết: Di sản Hồ Chí Minh, từ tư tưởng đến đạo đức, từ phương pháp đến phong cách… đều vô cùng phong phú và có giá trị to lớn. Vì thế, xác định đâu là nội dung cốt lõi nhất thì rất khó vì cái gì ở Người cũng cần, cũng quý. Hơn nữa, di sản Hồ Chí Minh thống nhất trong một tổng thể rất chặt chẽ. Khi ta tách di sản Hồ Chí Minh thành 4 bộ phận là tư tưởng, đạo đức, phương pháp và phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh là chúng ta chủ động tách ra thành các bộ phận độc lập để nghiên cứu sâu hơn về từng thành tố chứ thực chất thì tất cả đều hòa quyện làm một.

Đơn cử như: Nói đến cách thức Chủ tịch Hồ Chí Minh tiến hành một việc gì đó là ta nói đến phương pháp Hồ Chí Minh, nhưng cách làm rất “Hồ Chí Minh” với tất cả sự độc đáo, riêng biệt của Người thì lại trở thành phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Vì thế, tôi muốn nhấn mạnh đến một vấn đề có sự liên kết chặt chẽ giữa tư tưởng, đạo đức, phương pháp và phong cách. Đó chính là tư tưởng trọng dân, đạo đức vì dân, phương pháp dân chủ và phong cách quần chúng. Tất cả đều có chữ “Dân” hoặc xoay quanh "Dân".

Các vấn đề này cũng vô cùng cấp thiết hiện nay vì lòng tin của dân là gia tài lớn nhất của Đảng, sự ủng hộ của Nhân dân chính là sức mạnh của Đảng. Hơn nữa, làm cách mạng thì phải dựa vào dân và làm cách mạng là để vì dân.

Trong Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng căn dặn rằng, mỗi đảng viên “toàn tâm, toàn ý phục vụ nhân dân. Làm được như vậy, thì dù công việc to lớn mấy, khó khăn mấy chúng ta cũng nhất định thắng lợi”(5). Do đó, “Dựa vào dân để vì dân” là sự kết tinh toàn bộ tư tưởng, đạo đức, phương pháp và phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Phóng viên: Theo Giáo sư, đâu là những cách làm có thể giúp cán bộ, đảng viên chuyển hóa việc học tập theo Bác thành những hành động cụ thể, thiết thực trong thực hiện nhiệm vụ và phục vụ Nhân dân?

GS,TS,GVCC Trần Thị Minh Tuyết: Về giải pháp giúp cán bộ chuyển hóa việc học tập Bác thành những hành động cụ thể, thiết thực trong thực hiện nhiệm vụ và phục vụ Nhân dân thì chúng ta lại cần nhớ đến lời Bác.

Người từng khẳng định, “học cái tốt thì khó, ví như người ta leo núi, phải vất vả, khó nhọc mới lên đến đỉnh. Học cái xấu thì dễ, như ở trên đỉnh núi trượt chân một cái là nhào xuống vực sâu”.(6)

Cái khó càng lớn lên khi chúng ta chỉ là kẻ “thường nhân” mà cần học “vĩ nhân”. Rất khó nhưng không phải là không thể. Bác từng nói, việc khó đến mấy mà có quyết tâm, tín tâm và đồng tâm thì vẫn có thể làm được. Để đưa việc học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh đi vào thực chất, theo tôi, cần chú trọng thực hiện đồng thời các giải pháp sau đây:

Giáo sư, Tiến sĩ, Giảng viên cao cấp Trần Thị Minh Tuyết khẳng định về giá trị to lớn của di sản Hồ Chí Minh. (Ảnh: NGỌC DUY)

Một là, phải làm cho việc học tập, thực hành theo Bác thành nhu cầu tự thân của mỗi cán bộ, đảng viên. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói về cách thức tuyên truyền: “Chúng ta phải ghi tạc vào đầu cái chân lý này: dân rất tốt… Nhưng trước hết cần phải chịu khó tìm đủ cách giải thích cho họ hiểu rằng: những việc đó là vì ích lợi của họ mà phải làm”.(7)

“Duy lợi” và “hướng thiện” là đặc tính của con người. Hành động của con người sẽ trở nên tự giác, bền bỉ nếu xuất phát từ nhu cầu, lợi ích của chính bản thân họ.

Bác cũng nhấn mạnh rằng, "Thật ra, bản thân cán bộ và nhân dân cũng mưu cầu thành đạt, hạnh phúc, có được sự tôn trọng của xã hội, sự tin cậy của tập thể, vươn tới sự hoàn thiện về nhân cách; bản thân Đảng muốn Đảng “là đạo đức, là văn minh”.

Khi mỗi cá nhân và tập thể thấu hiểu rằng, sự nỗ lực học và làm theo Bác sẽ giúp họ đạt các mục đích đó thì họ sẽ kiên trì, tự giác học tập và nỗ lực biến nhận thức, tình cảm thành hành vi, phẩm hạnh, lối sống theo hình mẫu của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Hai là, đẩy mạnh tuyên truyền nội dung, giá trị của tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng nhiều hình thức khác nhau để tất cả cán bộ, đảng viên có thể tiếp cận di sản Hồ Chí Minh một cách thuận tiện, chuẩn xác và thấm thía. Trong thời đại số, sử dụng công nghệ số để tuyên truyền di sản Hồ Chí Minh là việc tất yếu phải làm và cần đẩy mạnh.

Tuy nhiên, các hình thức truyền thống như tuyên truyền miệng, tuyên truyền bằng văn học-nghệ thuật… vẫn có giá trị riêng của nó, đáp ứng nhu cầu của một cộng đồng dân chúng.

Để phát huy giá trị của di sản Hồ Chí Minh, các đơn vị nên quan tâm đến việc xây dựng không gian văn hóa Hồ Chí Minh và tiếp tục khai thác, phát huy giá trị, công năng của Bảo tàng Hồ Chí Minh, Lăng Bác, Khu di tích Phủ Chủ tịch, các đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh - các “địa chỉ đỏ” về cuộc đời, sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh vào việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người.

Ba là, cụ thể hóa việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh cho phù hợp với công việc của từng cán bộ. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cụ thể hóa đạo đức cách mạng thành các tiêu chí phù hợp với từng giới, từng ngành để bất cứ ai cũng có chuẩn mực phấn đấu.

Trên cơ sở xác định hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa Việt Nam, hệ giá trị gia đình Việt Nam và hệ giá trị con người Việt Nam và hệ giá trị Hồ Chí Minh, chúng ta cũng phải cụ thể hóa các chuẩn mực chung thành các “thang đo” cụ thể cho từng nhóm cán bộ và dân chúng.

Bốn là, phát huy vai trò tiên phong của người đứng đầu trong việc học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh. “Nêu gương” là một thuộc tính và phương thức lãnh đạo của Đảng. Hơn nữa, cấp dưới luôn “nhìn” vào cấp trên để hành động. Nếu người đứng đầu nghiêm túc thực hành theo Bác thì sẽ tạo hiệu ứng tích cực thúc đẩy cả hệ thống. Ngược lại, nếu người đứng đầu cũng “qua loa, đại khái” thì việc học tập chắc chắn sẽ thất bại.

Năm là, giám sát, tổng kết việc học tập, làm theo và làm tốt công tác khen thưởng, kỷ luật. Nếu không làm tốt công tác này thì triển khai việc học tập và thực hành theo Bác dễ rơi vào tình trạng “đánh trống, bỏ dùi”, “đầu voi, đuôi chuột”, “trên nóng, dưới lạnh”, thậm chí không triển khai thực hiện. Vì thế, cấp trên, sau khi đưa ra nội dung học tập toàn khóa hay hằng năm, phải giám sát cấp dưới thực hiện như thế nào.

Sáu là, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch về việc không thể học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh của các thế lực thù địch. Việc bóc trần các luận điệu sai trái không chỉ để “bút chiến” với kẻ thù mà chủ yếu là để cán bộ, Nhân dân không bị “rối nhiễu thông tin”, vững tâm kiên định tu dưỡng theo tấm gương ngời sáng của Bác.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư!

_______________

(1) Phạm Văn Đồng: Hồ Chí Minh - tinh hoa và khí phách của dân tộc, Nxb CTQG, H, 2012, tr.41.

(2) Trường Chinh: Chủ tịch Hồ Chí Minh và cách mạng Việt Nam, Nxb Thông tin lý luận, H, 1991, tr.150.

(3) Võ Nguyên Giáp: Về tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Quân đội nhân dân, H, 1993.

(4) Hò Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2011, t.15, tr.668.

(5) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sdd, t.15. tr.616.

(6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.9, tr,46.

(7) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.286.