Có nên 'ngâm cành thược dược vào nước sôi để hoa tươi lâu'?
Gần đây, trên mạng xã hội lan truyền mạnh mẽ cách 'ngâm cành hoa thược dược vào nước sôi 100 độ để hoa tươi lâu', thu hút sự quan tâm của nhiều người chơi hoa. Vậy phương pháp này có thực sự đúng?
Xử lý nước nóng: Có cơ sở khoa học, nhưng không đơn giản như lời đồn
Mỗi dịp Tết đến xuân về, hoa thược dược lại được bày bán nhiều trên thị trường với vẻ đẹp rực rỡ, bông lớn, màu sắc tươi tắn, mang ý nghĩa đủ đầy, thịnh vượng. Tuy nhiên, đây cũng là loài hoa "khó chiều", nhanh héo nếu không được chăm sóc đúng cách.
Gần đây, trên mạng xã hội lan truyền mạnh mẽ cách "ngâm cành hoa thược dược vào nước sôi 100 độ để hoa tươi lâu", thu hút sự quan tâm của nhiều người chơi hoa. Vậy phương pháp này có thực sự đúng về mặt khoa học, hay chỉ là một mẹo dân gian bị hiểu sai?
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, việc xử lý cành hoa thược dược bằng nước nóng có cơ sở khoa học rõ ràng, nhưng thường bị áp dụng sai trong thực tế.
Hoa thược dược gắn với vẻ đẹp rực rỡ mang ý nghĩa giàu có, thịnh vượng.
Thược dược là loài hoa có mạch dẫn nước lớn, mềm và tiết nhiều nhựa. Sau khi cắt, nhựa cây, không khí và vi sinh vật dễ xâm nhập vào đầu cành, gây tắc mạch dẫn (xylem). Khi đó, dù cắm hoa trong nước, cành vẫn không hút được nước, dẫn đến hiện tượng héo nhanh, gục cổ hoa.
Việc xử lý nhiệt nhanh ở phần gốc cành có tác dụng làm đông tụ nhựa tiết ra, hạn chế tiếp tục gây bít mạch, tiêu diệt vi khuẩn, nấm tại vết cắt, giải phóng các bọt khí trong mạch dẫn; giúp tái lập dòng vận chuyển nước lên bông hoa. Đây là nguyên lý đã được ghi nhận trong sinh lý học sau thu hoạch đối với các loài hoa có mạch dẫn lớn hoặc tiết nhiều nhựa như thược dược, hướng dương, anh túc, trạng nguyên…
"Khi mạch dẫn được "khai thông", nước tiếp tục được vận chuyển lên cánh hoa, giúp duy trì độ căng mô (turgor) – yếu tố quyết định độ tươi, form dáng và màu sắc của bông hoa. Đồng thời, việc giảm vi sinh tại vết cắt cũng hạn chế thối gốc, kéo dài tuổi thọ cắm bình.
Trong điều kiện gia đình, nếu xử lý đúng kỹ thuật, hoa thược dược có thể tươi lâu hơn từ 1–3 ngày so với cắm nước thông thường, đặc biệt trong những ngày đầu sau khi mua về", PGS.TS Đặng Văn Đông nhận định
Hiểu sai kỹ thuật là nguyên nhân khiến hoa nhanh hỏng
Điều đáng lo ngại là nhiều chia sẻ trên mạng đã đơn giản hóa và làm sai lệch hoàn toàn nguyên lý khoa học. Việc "ngâm cành hoa trong nước sôi 100°C trong 1–2 tiếng, ngập 7–10 cm" là không có cơ sở sinh lý thực vật, thậm chí gây hại nghiêm trọng cho hoa. Nhiệt độ quá cao trong thời gian dài sẽ làm biến tính protein, gây chết tế bào mô dẫn, phá hủy hoàn toàn khả năng hút nước.
Trong đa số trường hợp, hoa sẽ héo nhanh chỉ sau 12–24 giờ, thối gốc, rụng cánh sớm. Việc "thấy hoa vẫn tươi" ở một số trường hợp chỉ là hiện tượng thấm nước tạm thời vào mô ngoài, không phải phục hồi sinh lý thực sự. Khuyến nghị khoa học là xử lý rất ngắn – rất cục bộ – có kiểm soát.
Xử lý đúng cách giúp hoa tươi đẹp trong 5-7 ngày.
Theo chuyên gia, nếu áp dụng xử lý nước nóng, cần tuân thủ nghiêm ngặt các thông số: Nhiệt độ: 80–90°C, không cần sôi mạnh 100°C. Thời gian: 20–40 giây, tối đa không quá 60 giây. Độ sâu: chỉ 1–2 cm phần gốc cành. Sau xử lý, chuyển ngay sang nước mát sạch hoặc dung dịch dưỡng hoa. Đây là kỹ thuật sau thu hoạch, không phải mẹo ngâm nước sôi theo nghĩa thông thường.
"Phương pháp xử lý nước nóng đối với hoa thược dược có cơ sở khoa học, nhưng chỉ hiệu quả khi áp dụng đúng kỹ thuật. Việc hiểu sai, làm quá mức hoặc lạm dụng theo trào lưu mạng xã hội là nguyên nhân khiến phương pháp này gây tranh cãi và phản tác dụng. Với người chơi hoa phổ thông, đặc biệt dịp Tết, chăm sóc nền tảng đúng cách vẫn là yếu tố quyết định vẻ đẹp và tuổi thọ của hoa", PGS.TS Đặng Văn Đông cho biết.
Dùng nước nóng cho những loại hoa nào?
Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, phần lớn tuổi thọ của hoa cắt cành phụ thuộc vào những thao tác cơ bản nhưng rất quan trọng: Cắt vát gốc cành bằng dao, kéo sắc (tốt nhất cắt dưới nước); Thay nước thường xuyên, giữ nước sạch; Sử dụng dung dịch dưỡng hoa (cung cấp carbohydrate, điều chỉnh pH, ức chế vi sinh). Đây là các biện pháp duy trì trạng thái sinh lý bình thường, phù hợp với hầu hết các loài hoa và an toàn cho người chơi hoa dịp Tết.
Xét về bản chất, xử lý nước nóng không phải phương pháp chăm hoa hằng ngày, mà là một biện pháp can thiệp kỹ thuật mạnh, chỉ dùng trong những trường hợp cụ thể: hoa bị tắc mạch do nhựa, không khí hoặc vi sinh vật.
Ưu điểm của phương pháp này là tác dụng nhanh với hoa hút nước kém; không cần dùng hóa chất; hạn chế vi sinh tại vết cắt trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, phương pháp này không có tác dụng lâu dài, không thay thế được dung dịch dưỡng hoa và đòi hỏi kỹ thuật chính xác. Chỉ cần sai lệch nhỏ về nhiệt độ, thời gian hoặc độ sâu ngập cũng có thể khiến hoa hỏng nhanh hơn.
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, phương pháp xử lý nước nóng không phù hợp cho mọi giống thược dược. Có thể cân nhắc áp dụng (có điều kiện) với giống hoa to, thân cứng, thân già sinh lý, cành có mạch dẫn lớn, tiết nhiều nhựa, hoa có biểu hiện hút nước kém sau cắt
Không nên áp dụng với giống thân mềm, thân non, thân rỗng; Hoa nhỏ, hoa lùn trồng chậu; Hoa mới cắt, còn tươi, đứng form tốt. Với các trường hợp này, xử lý nhiệt dễ gây "sốc", làm hoa nhanh hỏng hơn.
Xử lý nước nóng chỉ nên dùng khi thật cần thiết, làm đúng – ngắn – cục bộ. Với đa số người chơi hoa dịp Tết, chăm sóc nền tảng tốt vẫn là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất. Nếu thực hiện đúng, hoa thược dược có thể giữ được vẻ đẹp ổn định từ 5–7 ngày, thậm chí lâu hơn trong điều kiện mát, sạch và chăm sóc hợp lý – đủ để không gian ngày Tết thêm rực rỡ, trọn vẹn.
