Cơ sở để nghiêm cấm mang thai hộ vì mục đích thương mại

Người trục lợi bị xử lý hình sự

Đầu năm 2025, vợ chồng ông N.V.Q. (ngụ TP Hà Nội) nhờ Vũ Thị Cẩm Vân tìm người mang thai hộ. Giá trọn gói là 1,25 tỷ đồng, bao gồm cam kết giao con và có kết quả ADN sau sinh.

Qua mạng xã hội, Vân tìm được chị V.T.T., thỏa thuận giá 300 triệu đồng. Vân dùng giấy chứng nhận kết hôn giả của chị T. để làm hồ sơ cấy phôi. Ngày 25-2-2026, chị T. sinh đôi tại Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên (Đắk Lắk). Lúc này, Vân mạo danh vợ ông Q. đứng ra làm giấy chứng sinh nên bị bác sĩ phát hiện. Sau đó, Vân bị khởi tố về tội “Tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại”.

Pháp luật nghiêm cấm hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại và thừa nhận cơ chế mang thai hộ vì mục đích nhân đạo. Ảnh: MAI HOA

Vụ khác, năm 2024, ông Feng A (quốc tịch Trung Quốc) nhờ Trương Thị Ngọc D. tìm người mang thai hộ với giá 630 triệu đồng. D. thỏa thuận với X.T.H, và H. rủ em gái nhận mang thai hộ với giá 300 triệu đồng.

Đến ngày 3-1-2025, em gái H. sinh một bé gái nhưng không muốn giao con nên sự việc bị cơ quan công an phát hiện và lập hồ sơ xử lý. Tháng 2-2026, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại Hà Nội tuyên phạt D. mức án 12 tháng tù, H. 9 tháng tù về tội “Tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại”, cho hưởng án treo.

Từ những vụ án trên, ngày 15-9-2026, Công an tỉnh Đắk Lắk đã khuyến cáo người dân cảnh giác với những lời quảng cáo, môi giới “mang thai hộ trọn gói”, “giao con có ADN”, “lo toàn bộ hồ sơ, giấy tờ” trên mạng xã hội. Những lời mời chào này tiềm ẩn nhiều rủi ro về sức khỏe, tài chính và pháp lý…

Tháng 8-2025, Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an cũng triệt phá đường dây mang thai hộ hoạt động xuyên quốc gia. 11 trẻ sơ sinh từ 9 ngày tuổi đến 3 tháng tuổi đã được giải cứu.

Hình phạt cao nhất lên đến 5 năm tù

Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 chỉ thiết lập và thừa nhận cơ chế mang thai hộ vì mục đích nhân đạo; đồng thời nghiêm cấm hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại (điểm g, khoản 2, Điều 5).

Theo Điều 95 Luật Hôn nhân và Gia đình, việc mang thai hộ phải dựa trên tinh thần tự nguyện, không vì mục đích thương mại. Người được nhờ mang thai hộ phải là người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng của người nhờ; đã từng sinh con, và chỉ được mang thai hộ một lần...

Luật sư Đào Thị Bích Liên (Đoàn Luật sư TPHCM) phân tích, pháp luật nghiêm khắc với việc tổ chức, môi giới, dàn xếp, lập đường dây, điều phối việc thực hiện, bố trí thủ tục y tế, nhận hoặc phân chia tiền và các hoạt động khác liên quan mang thai hộ với mục đích thương mại.

Theo đó, mức hình phạt cao nhất đối với tội “Tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại” lên đến 5 năm tù (Điều 187 Bộ luật Hình sự). Tình tiết định khung của tội danh này không quy định mức thu lợi tối thiểu và cũng không quy định người vi phạm phải từng bị xử phạt vi phạm hành chính.

Nếu chưa đến mức xử lý hình sự thì hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại sẽ bị xử phạt 10-20 triệu đồng, theo Điều 63 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP (quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình).

Một vấn đề pháp lý khác phát sinh là người mang thai hộ không đồng ý giao trẻ, dẫn đến tranh chấp trong việc xác định cha mẹ, con. Thạc sĩ Lê Bá Đức, giảng viên Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM) cho biết, vướng mắc này chỉ phát sinh khi hồ sơ mang thai hộ sử dụng giấy tờ giả, khai báo không đúng người sinh con…

“Theo Điều 101 Luật Hôn nhân và Gia đình, việc xác định cha, mẹ, con được giải quyết tại cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền. Nếu phát sinh tranh chấp, tòa án là cơ quan giải quyết. Kết quả giám định ADN có ý nghĩa quan trọng trong việc chứng minh quan hệ huyết thống nhưng không thay thế toàn bộ điều kiện thủ tục pháp lý cần thiết để xác lập quan hệ cha, mẹ, con”, thạc sĩ Lê Bá Đức nêu ý kiến.