Como vừa làm sụp đổ một mô hình được xem là hiện đại

Leipzig bước vào Champions League với gần như mọi lợi thế mà Como chưa có: kinh nghiệm, hệ thống tuyển trạch nổi tiếng, mạng lưới bóng đá toàn cầu và nhiều năm tích lũy ở đẳng cấp cao. Suốt một thập niên, họ xây dựng vị thế bằng công thức khá rõ ràng: mua cầu thủ trẻ, phát triển họ thật nhanh rồi bán với giá cao.

Como thì ở đầu bên kia. Đây mới là lần đầu đội bóng Italy góp mặt tại Champions League, còn HLV Cesc Fabregas vẫn đang hoàn thiện một tập thể chỉ vừa vươn lên nhóm đầu Serie A.

Nhưng trên sân, khoảng cách ấy gần như biến mất. Como thắng 4-1 và biến Leipzig, một CLB từng được ca ngợi vì cách làm bóng đá hiện đại, thành đội bóng bị động, thiếu ý tưởng và không thể kiểm soát trận đấu.

Câu chuyện vì thế không chỉ nằm ở một thất bại nặng. Nó đặt ra vấn đề lớn hơn: một CLB có thể rất giỏi trong việc tạo ra những cầu thủ đắt giá, nhưng điều đó chưa chắc đồng nghĩa họ đang xây được một đội bóng mạnh.

Khi giỏi phát triển cầu thủ chưa chắc giỏi xây đội bóng

Leipzig từng là hình mẫu của bóng đá hiện đại. Họ đi trước thị trường trong việc săn cầu thủ trẻ, dùng dữ liệu để đánh giá tiềm năng và tạo ra một lộ trình phát triển đủ nhanh để biến những bản hợp đồng ít tên tuổi thành tài sản trị giá hàng chục triệu euro.

Naby Keita, Timo Werner, Dayot Upamecano, Ibrahima Konate, Christopher Nkunku, Josko Gvardiol hay Dominik Szoboszlai đều đi qua con đường ấy. Leipzig vừa duy trì vị trí trong nhóm đầu Bundesliga, vừa trở thành một trong những trạm trung chuyển tài năng hiệu quả nhất châu Âu.

Đỉnh cao của mô hình ấy là mùa 2019/20, khi Leipzig vào tới bán kết Champions League. Thành tích đó từng củng cố niềm tin rằng một CLB không cần lịch sử hàng trăm năm vẫn có thể vươn lên rất nhanh nếu tuyển dụng tốt và vận hành đủ khoa học.

Nhưng chính công thức thành công ấy cũng tạo ra giới hạn.

Leipzig từng thành công với mô hình mua cầu thủ trẻ, phát triển rồi bán lại với giá cao, nhưng sự thay đổi nhân sự liên tục cũng khiến đội bóng khó duy trì tính ổn định.

Leipzig liên tục mất những cầu thủ hay nhất khi họ đạt độ chín. Mỗi mùa hè vì thế gần như đi kèm một cuộc tái thiết, còn HLV phải lắp những tài năng mới vào một cấu trúc vừa thay đổi.

Mùa trước, Ole Werner đưa Leipzig về thứ ba Bundesliga và giành lại vé Champions League. Ông đạt trung bình 1,95 điểm mỗi trận sau 38 trận nhưng vẫn rời ghế vào tháng 6, khi ban lãnh đạo muốn mở ra một hướng đi mới.

Kể từ khi lên Bundesliga mùa 2016/17, Leipzig đã trải qua 7 HLV trưởng chính thức. Con số ấy cho thấy sự ổn định trong tuyển dụng không đi cùng sự ổn định về ý tưởng chơi bóng.

Vấn đề càng dễ thấy khi những tài năng nổi bật lập tức bị đặt vào vòng xoáy chuyển nhượng. Yan Diomande ghi 12 bàn và có 8 kiến tạo trong 33 trận Bundesliga mùa trước, rồi ngay lập tức trở thành mục tiêu của nhiều CLB lớn.

Leipzig buộc phải công khai khẳng định không muốn bán cầu thủ 19 tuổi. Nhưng chính việc một tài năng vừa bùng nổ đã lập tức được định giá và đặt lên bàn đàm phán cho thấy mô hình của CLB luôn phải sống cùng sức ép thương mại.

Một đội bóng có thể giỏi tìm ra “người kế tiếp”. Champions League, tuy nhiên, chỉ quan tâm đội bóng đang mạnh đến đâu ở thời điểm hiện tại.

Trước Como, Leipzig phải trả giá cho khác biệt đó. Họ có nhiều cầu thủ giàu tiềm năng, nhưng lại thiếu cảm giác của một tập thể đã chơi cùng nhau đủ lâu để tự điều chỉnh khi trận đấu lệch khỏi kế hoạch.

Como pressing quyết liệt, liên tục hoán đổi vị trí và kéo Leipzig khỏi cấu trúc quen thuộc. Đại diện Bundesliga không tìm được người đủ khả năng hạ nhịp, giữ bóng hoặc đưa trận đấu trở lại thế cân bằng.

Đến khi Como dẫn 3-0, vấn đề không còn nằm ở chất lượng từng cá nhân. Leipzig trông giống một tập hợp những cầu thủ có giá trị cao hơn là một đội bóng hiểu rõ phải phản ứng thế nào với nhau.

Como hiện đại theo một cách khác

Điều khiến chiến thắng 4-1 đáng bàn hơn là Como không hề đi ngược xu hướng hiện đại. Họ cũng dùng dữ liệu, tuyển cầu thủ trẻ và đầu tư mạnh cho bộ phận tuyển trạch.

Đội ngũ tuyển dụng của Como do Barend Verkerk đứng đầu có một chuyên gia dữ liệu, 6 tuyển trạch viên toàn thời gian, 3 chuyên gia phân tích chiến thuật và 2 chuyên gia tâm lý thể thao. CLB cũng sử dụng các công cụ theo dõi thể trạng và phân tích hành vi để hỗ trợ quyết định nhân sự.

Khác biệt nằm ở cách họ dùng những dữ liệu ấy.

HLV Fabregas không chỉ tìm cầu thủ có khả năng tăng giá. Ông ưu tiên những người phù hợp với cách Como muốn chơi, từ Jacobo Ramon, Alex Valle, Assane Diao đến Maximo Perrone.

Como vì thế xây dựng được một bản sắc khá rõ. Họ muốn cầm bóng, pressing chủ động, kéo đối thủ khỏi vị trí rồi tấn công khoảng trống, kể cả khi đối diện những đội có danh tiếng lớn hơn.

Como cũng dùng dữ liệu và tuyển cầu thủ trẻ, nhưng Fabregas ưu tiên mức độ phù hợp với hệ thống hơn giá trị bán lại trong tương lai.

Trước Leipzig, Como không từ bỏ cách chơi đó chỉ vì lần đầu xuất hiện tại Champions League. Martin Baturina mở tỷ số, Tasos Douvikas nhân đôi cách biệt, Assane Diao ghi bàn thứ ba trước khi Perrone ấn định chiến thắng 4-1.

Baturina sau đó được chọn là cầu thủ hay nhất trận. Quan trọng hơn, Como không thắng bằng một pha phản công may mắn hay một thế trận co cụm kéo dài.

Họ thắng vì chủ động hơn và hiểu rõ mình muốn trận đấu diễn ra như thế nào. Một đội mới bước vào Champions League lại thể hiện sự gắn kết rõ hơn CLB đã xây dựng hình ảnh bằng hệ thống hiện đại suốt nhiều năm.

Como cũng không phải câu chuyện cổ tích của một đội bóng ít tiền. Họ thuộc nhóm 5 CLB Serie A chi nhiều nhất mùa 2025/26, dù quỹ lương chỉ đứng thứ 11 giải đấu.

Trước mùa Champions League đầu tiên, Como tiếp tục cam kết hơn 100 triệu euro cho chuyển nhượng. Riêng thỏa thuận giữ Nico Paz được cho có giá khoảng 60 triệu euro.

Vì thế, sự khác biệt giữa Como và Leipzig không nằm ở chuyện một bên nghèo, một bên giàu. Cả hai đều có nguồn lực và đều tin vào dữ liệu, nhưng họ đang ưu tiên những thứ khác nhau.

Como cố xây một đội bóng trước rồi mới nghĩ đến giá trị của từng cầu thủ. Leipzig thành công tới mức việc phát triển và bán cầu thủ đã trở thành một phần bản sắc, nhưng chu kỳ thay người, thay HLV và thay ngôi sao quá thường xuyên cũng dễ bào mòn tính liên tục trên sân.

Một trận thắng 4-1 chưa đủ để kết luận mô hình Leipzig đã lỗi thời. Cả thập niên thành công trong tuyển dụng và phát triển cầu thủ không thể bị phủ nhận chỉ sau một đêm Champions League.

Nhưng Como đã chỉ ra giới hạn của cách làm ấy. Bóng đá hiện đại không chỉ là dữ liệu, "scouting" (săn tìm tài năng) hay khả năng tìm ra một cầu thủ 19 tuổi trước phần còn lại của thị trường.

Giá trị cuối cùng vẫn nằm ở chỗ những cầu thủ ấy có trở thành một đội bóng hay không. Leipzig từng đi trước phần lớn châu Âu trong việc tìm người, còn Como vừa cho thấy xây được một tập thể đôi khi quan trọng hơn việc sở hữu thật nhiều tài sản có thể tăng giá.