Còn dấu tích đồng đội, còn tìm kiếm

Mỗi thông tin là một cơ hội

Chúng tôi đến khu vực Câu Nhi (thôn Nam Chánh, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị) khi cán bộ, nhân viên Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS) 584 (Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị) đang tích cực tìm kiếm đồng đội. Dưới cái nắng gay gắt, họ cẩn thận lật từng lớp đất, sàng từng mẻ cát, lần theo những dấu tích còn lại sau hơn nửa thế kỷ.

Tháng 5-1972, nơi đây từng diễn ra trận đánh ác liệt, 93 cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 đã anh dũng hy sinh. Trung tá Nguyễn Trung Thành, Phó đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập HCLS 584 cho biết: “Trước đây, lực lượng chức năng đã tìm kiếm, quy tập được 29 HCLS tại khu vực này. Sau khi tiếp nhận thêm thông tin và qua hội thảo xác minh, kết luận địa bàn, Đội đã phối hợp với các lực lượng liên quan mở rộng phạm vi tìm kiếm, tìm thấy thêm 13 HCLS. Đặc biệt, dưới gốc tre lớn này, chúng tôi phát hiện nhiều răng người cùng một số di vật như giày, mũ cối”.

Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ 584 (Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị) tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Câu Nhi (xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị).

Quân khu 4 là địa bàn từng diễn ra nhiều chiến dịch, trận đánh lớn trong các cuộc kháng chiến. Theo thống kê, trên địa bàn Quân khu hiện có gần 139.000 liệt sĩ hy sinh, an táng ban đầu; đã tìm kiếm, quy tập được hơn 64.000 liệt sĩ; còn hơn 30.000 liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập và hơn 43.000 liệt sĩ chưa rõ thông tin để tìm kiếm. Trên địa bàn 10 tỉnh của Lào có vị trí giáp địa bàn Quân khu còn gần 1.500 HCLS.

Theo Thượng tá Chế Ngọc Hà, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập HCLS (Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An), càng về sau, công tác tìm kiếm càng khó khăn. Hồ sơ, tài liệu được quản lý, bàn giao qua nhiều giai đoạn; nhân chứng trực tiếp biết thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ ngày càng ít, tuổi cao, trí nhớ giảm sút. Nhiều vị trí mộ nằm ở vùng sâu, vùng xa, địa hình hiểm trở. Nhưng trong những khó khăn ấy, một thông tin dù nhỏ vẫn có thể mở ra cơ hội tìm kiếm. Cán bộ, nhân viên trong đội lại quyết tâm đi tìm.

Lần theo những dấu tích
Từ những nguồn tin thu thập được, Ban chỉ đạo 515 Quân khu 4 tổ chức phân loại, kiểm chứng, đối chiếu với hồ sơ, bản đồ và khảo sát thực địa. Những thông tin rõ được ưu tiên xác minh, những nguồn tin chưa đủ cơ sở tiếp tục được củng cố, đối chiếu trước khi kết luận.

Cùng với các phương pháp tìm kiếm truyền thống, lực lượng tìm kiếm sử dụng phân tích không ảnh, bản đồ chiến lệ, định vị GPS, ra-đa xuyên đất và các kỹ thuật phù hợp để xác định vị trí nghi vấn.

Lãnh đạo Quân khu 4 kiểm tra công tác khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc (xã Đông Lộc, tỉnh Nghệ An).  

Công tác tìm kiếm, quy tập được triển khai song song với xác định danh tính. Đến nay, Quân khu 4 đã tiếp nhận, bổ sung và kết luận thông tin về 17 điểm mộ tập thể với 1.883 mộ liệt sĩ trong nước và 347 thông tin mộ liệt sĩ bộ đội Việt Nam tại Lào; đồng thời rà soát toàn bộ gần 31.000 thông tin kết luận địa bàn đợt 1 để tổ chức tìm kiếm, cất bốc. Tính đến trung tuần tháng 9, toàn Quân khu đã tìm kiếm, quy tập được 310 HCLS (trong đó có 152 HCLS được tìm kiếm, quy tập tại Lào).

Công tác xác định danh tính liệt sĩ được đặc biệt quan tâm. Quân khu tổ chức lấy mẫu tại hơn 200 nghĩa trang liệt sĩ, khai quật hơn 30.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính để lấy mẫu giám định ADN; đã bàn giao 15.510 mẫu cho đơn vị giám định. Các tỉnh, thành phố trên địa bàn đều hoàn thành vượt kế hoạch lấy mẫu.

Trong quá trình khai quật một ngôi mộ để lấy mẫu ADN tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An, Đội tìm kiếm, quy tập HCLS (Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An) phát hiện một tấm nhôm khắc dòng chữ “Đinh Xuân Tình, sinh năm 1936, hy sinh ngày 6-2-1970” được tìm thấy cùng HCLS. Tấm nhôm nhỏ trở thành đầu mối để tìm người thân của liệt sĩ.

Đội đã đăng thông tin trên báo, đài, mạng xã hội, đồng thời tìm cách liên hệ với thân nhân liệt sĩ. Sau đó, Thiếu tá QNCN Nguyễn Văn Thắng, nhân viên Đội tìm kiếm, quy tập HCLS đã liên lạc được với ông Đinh Văn Lượng, trú tại xã Võ Miếu (Phú Thọ). Điều đáng mừng là thông tin trên tấm nhôm trùng khớp với hồ sơ và giấy báo tử của liệt sĩ Đinh Xuân Tình (bố đẻ của ông Đinh Văn Lượng).

“Nhận cuộc điện thoại của anh Thắng, gia đình chúng tôi đã đối chiếu thông tin và tổ chức vào Nghệ An để xác minh. Mặc dù vẫn phải chờ kết quả giám định ADN, nhưng linh tính mách bảo chúng tôi rằng đây là người thân của mình”, ông Lượng xúc động nói.

Với những người trực tiếp làm nhiệm vụ, mỗi trường hợp tìm thấy hài cốt, xác định được danh tính liệt sĩ đều để lại sự xúc động sâu sắc, bởi nhờ đó, sẽ thêm một gia đình có cơ hội tìm được người thân. Thiếu tướng Lê Văn Trung, Phó chính ủy Quân khu 4, Trưởng ban chỉ đạo 515 Quân khu 4 khẳng định: “Nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập HCLS càng về sau càng khó khăn, phức tạp. Nhưng chúng tôi nhận thức sâu sắc rằng, mỗi thông tin được xác minh, mỗi HCLS được tìm thấy, mỗi phần mộ được xác định danh tính, đưa về đúng nơi an nghỉ là thêm một gia đình vơi đi nỗi đau, thêm một món nợ nghĩa tình được trả với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Quân khu sẽ tiếp tục chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS”.