Công khai tiêu chí và kết quả thụ hưởng để người dân cùng giám sát

Nông dân nhận vật tư hỗ trợ ngay trên ruộng. Chính sách hỗ trợ trực tiếp cần công khai tiêu chí và kết quả thụ hưởng để người dân thấy, đối chiếu và cùng giám sát. Ảnh: Hữu Nghị

Theo Báo cáo giám sát số 589/BC-HĐDT16 ngày 30/9/2026 của Hội đồng Dân tộc, cả nước có 1.239 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có 890 xã khu vực III, cùng 13.205 thôn đặc biệt khó khăn. Đây là những địa bàn được ưu tiên trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Báo cáo chỉ ra một hạn chế đáng chú ý: chưa có đầy đủ số liệu về số đối tượng chưa được thụ hưởng, nhất là hộ nghèo, hộ dân tộc thiểu số, người dân ở xã khu vực III và thôn đặc biệt khó khăn. Một số chính sách hỗ trợ trực tiếp cho người dân như hỗ trợ sản xuất, sinh kế, đào tạo còn chậm triển khai.

Theo Hội đồng Dân tộc, công tác quản lý, giám sát hiện còn tập trung nhiều vào tiến độ phân bổ và giải ngân, trong khi dữ liệu chưa đủ để đánh giá chất lượng, hiệu quả và tác động thực tế của Chương trình, nhất là tại vùng đồng bào. Hội đồng cho rằng cần phân biệt rõ mức độ ưu tiên trong phân bổ với mức độ ưu tiên trong kết quả thụ hưởng. Chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi đến đúng địa bàn, đúng đối tượng và tạo ra kết quả có thể đo lường.

Theo mô hình phân cấp mới, cấp xã trực tiếp rà soát nhu cầu, xác định đối tượng thụ hưởng và tổ chức thực hiện. Cấp xã đồng thời phải lập kế hoạch, theo dõi tiến độ, tổng hợp báo cáo và thực hiện trách nhiệm giải trình. Báo cáo ghi nhận năng lực cán bộ cấp xã chưa đồng đều, nhiều vị trí phải kiêm nhiệm. Nhiều tỉnh phản ánh khối lượng công việc cấp xã tăng nhanh. Theo Hội đồng Dân tộc, việc phân cấp chưa đi đôi đầy đủ với chuyển giao nhân lực, dữ liệu và hỗ trợ kỹ thuật, và điều này đã ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận, thụ hưởng chính sách của người dân.

Để khắc phục, Hội đồng Dân tộc kiến nghị tăng cường giám sát cộng đồng và công khai theo hướng người dân có thể giám sát. Theo đó, danh mục nhiệm vụ, đối tượng hưởng lợi, tiến độ và kết quả thực hiện cần được công khai. Với các chính sách hỗ trợ trực tiếp, cần công khai tiêu chí lựa chọn và kết quả thụ hưởng. Theo Hội đồng Dân tộc, đây vừa là cơ chế phòng ngừa thất thoát, chi trùng, vừa là công cụ đánh giá mức độ tiếp cận chính sách.

Các địa phương được chủ động quyết định trong phạm vi được giao, nhưng phải công khai tiêu chí lựa chọn, danh mục ưu tiên, đối tượng và kết quả đầu ra. Việc lựa chọn ưu tiên phải dựa trên mức độ khó khăn, nhu cầu và hiệu quả, ưu tiên thực chất xã khu vực III, thôn đặc biệt khó khăn, vùng biên giới và các chính sách trực tiếp cho người dân. Các địa phương cần duy trì cơ chế tiếp nhận, xử lý nhanh vướng mắc từ cơ sở. Trong quý IV/2026, các địa phương cần chuẩn hóa dữ liệu và phê duyệt danh sách đối tượng để chuẩn bị cho Chương trình tích hợp.

Ở cấp trung ương, Hội đồng Dân tộc kiến nghị báo cáo cuối năm của Chính phủ có phụ lục riêng về số đối tượng đã được và chưa được thụ hưởng. Từ năm 2027, báo cáo định kỳ của Chính phủ cần theo dõi thống nhất số lượng, tỷ lệ đối tượng thụ hưởng và kết quả đầu ra, kèm phụ lục riêng đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã khu vực III, thôn đặc biệt khó khăn và các nhóm chính sách trực tiếp cho người dân. Hội đồng cũng đề nghị theo dõi thường xuyên những nhiệm vụ chưa xác định được đối tượng, những chính sách hỗ trợ trực tiếp chưa phát sinh người thụ hưởng, để chuyển từ hậu kiểm sang chủ động theo dõi.

Hội đồng Dân tộc nhấn mạnh, không coi tỷ lệ giải ngân là thước đo duy nhất. Trường hợp giải ngân cao nhưng đầu ra thấp hoặc người dân chưa được thụ hưởng phải được xem là vấn đề cần giải trình. Vai trò của người đứng đầu cần được đo bằng khả năng xử lý điểm nghẽn và kết quả đến với người dân, chứ không chỉ bằng số cuộc họp hay số văn bản chỉ đạo.