Công tác Lãnh sự: Tiếp tục nâng cao hiệu quả, trách nhiệm, tinh thần phục vụ

Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã chỉ đạo: Tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp, nâng cao hiệu quả công tác lãnh sự, bảo hộ công dân, đánh dấu lần đầu tiên công tác lãnh sự được nêu cụ thể trong văn kiện Đại hội Đảng.

Đại sứ quán Việt Nam tại Ba Lan hỗ trợ bà con người Việt bị ảnh hưởng bởi vụ cháy Trung tâm thương mại Marywilska 44 làm lại giấy tờ, tháng 5/2024. (Nguồn: Bộ Ngoại giao)

Đại sứ quán Việt Nam tại Ba Lan hỗ trợ bà con người Việt bị ảnh hưởng bởi vụ cháy Trung tâm thương mại Marywilska 44 làm lại giấy tờ, tháng 5/2024. (Nguồn: Bộ Ngoại giao)

Ngày 19/5/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng, trong đó chỉ đạo tăng cường năng lực bảo hộ công dân, nâng cao trách nhiệm, tinh thần phục vụ trong công tác lãnh sự. Đây là lần đầu tiên Bộ Chính trị giao nhiệm vụ, đặt ra yêu cầu về phương châm thực hiện công tác lãnh sự.

Công tác lãnh sự nói chung và các nghiệp vụ lãnh sự đã được thể chế hóa một cách khá toàn diện trong các văn bản quy phạm pháp luật. Việc công tác lãnh sự được đưa vào văn kiện Đại hội Đảng - văn bản có giá trị định hướng, chiến lược cao nhất của Đảng - đã phản ánh rõ hơn vai trò của công tác lãnh sự, bảo hộ công dân.

Số lượng công việc lớn, đa dạng

Theo các quy định hiện hành, công tác lãnh sự, bảo hộ công dân, bao gồm việc thực hiện các thủ tục hành chính lãnh sự do Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài chịu trách nhiệm giải quyết.

Trong tổng số khoảng 70 thủ tục hành chính mà Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cung cấp, có đến 44 loại thủ tục hành chính là về lãnh sự, phục vụ nhiều nhu cầu khác nhau của gần 6,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài và hàng triệu công dân Việt Nam xuất cảnh mỗi năm.

Số lượng công việc lãnh sự lớn và đa dạng. Trong năm 2025, Cục Lãnh sự và Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh đã làm thủ tục chứng nhận lãnh sự, hợp pháp hóa lãnh sự hơn 859.000 văn bản (tương đương hơn 3.500 văn bản/ngày làm việc) của khoảng 144.000 lượt khách; cấp hơn 12.100 hộ chiếu ngoại giao hoặc hộ chiếu công vụ cho cán bộ, công chức đi công tác nước ngoài.

Ở ngoài nước, năm 2025, Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan, địa phương liên quan thực hiện bảo hộ đối với khoảng 13.000 công dân, trong đó hỗ trợ đưa về nước gần 4.300 công dân từ các cơ sở lừa đảo trong khu vực Đông Nam Á. Các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã giải quyết tổng cộng 44.600 hồ sơ hộ tịch cho bà con (gồm thủ tục về khai sinh, kết hôn, khai tử…), chứng thực hơn 10.600 giấy tờ, tài liệu và thực hiện nhiều thủ tục quan trọng khác như cấp hộ chiếu phổ thông cho công dân Việt Nam ở nước ngoài, cấp giấy miễn thị thực cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài và vợ, chồng, con của họ v.v.

Công việc lãnh sự không chỉ nhiều, đa dạng, mà còn có xu hướng gia tăng ngày một nhanh chóng cùng với định hướng hội nhập của Việt Nam, sự mở rộng các mối quan hệ của người dân nước ta với thế giới.

Đơn cử, số lượng giấy tờ mà công dân, tổ chức đề nghị chứng nhận lãnh sự, hợp pháp hóa lãnh sự tại Bộ Ngoại giao (Cục Lãnh sự và Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh) tăng rất nhanh, từ sau đại dịch Covid-19 đến nay mỗi năm đều tăng khoảng 10-25%, tính chất và mục đích sử dụng của các giấy tờ này cũng ngày một đa dạng.

Những điều đó cho thấy vai trò của công tác lãnh sự đang ngày càng lớn. Đây cũng chính là thách thức, đòi hỏi nhận thức rõ, nâng cao trách nhiệm và hiệu quả của mảng công việc quan trọng này.

Các công dân Việt Nam hồi hương từ Ukraine làm thủ tục nhập cảnh năm 2022. (Ảnh: Thành Long)

Các công dân Việt Nam hồi hương từ Ukraine làm thủ tục nhập cảnh năm 2022. (Ảnh: Thành Long)

Sứ mệnh phục vụ nhân dân

Đòi hỏi gia tăng đối với công tác lãnh sự là xu thế chung ở nhiều nước trên thế giới. Lĩnh vực lãnh sự sử dụng số lượng nhân sự lớn nhất trong các bộ phận của Bộ Ngoại giao nhiều nước như Hà Lan, Mexico, Nga hay Trung Quốc. Ở Việt Nam, tình hình xuất nhập cảnh của người Việt Nam ra nước ngoài và người nước ngoài vào Việt Nam ngày càng sôi động, các mối quan hệ có yếu tố nước ngoài trong mọi lĩnh vực tăng lên, dẫn đến nhu cầu, đòi hỏi về lãnh sự, bảo hộ công dân ngày càng nhiều, đa dạng.

Một đặc điểm nổi bật của công tác lãnh sự, bảo hộ công dân, nhất là các thủ tục lãnh sự ở nước ngoài là tính “gần dân, sát dân”; là nhiệm vụ không chỉ về đối ngoại, mà còn có cả tính đối nội cao.

Các thủ tục, giấy tờ lãnh sự liên quan đến quyền và lợi ích của người dân, nhất là các công dân đang cư trú ở nước ngoài. Các thủ tục hộ tịch như đăng ký khai sinh, kết hôn… có vai trò thiết yếu, góp phần “định danh pháp lý” cho công dân. Hộ chiếu phổ thông là giấy tờ tùy thân quan trọng nhất đối với công dân Việt Nam ở nước ngoài, đồng thời kết nối bà con với quê hương thông qua “sợi dây” liên kết là quốc tịch Việt Nam. Qua đó, những giấy tờ lãnh sự góp phần bảo đảm cho bà con có địa vị pháp lý vững chắc, ổn định cuộc sống ở nước ngoài, giữ gìn sự gắn kết và tình cảm hướng về Tổ quốc.

Ở một góc độ khác, công tác lãnh sự là bộ mặt, hình ảnh gần nhất của Nhà nước đối với bà con người Việt Nam ở nước ngoài. Nhiều người dân ở nước ngoài biết đến Nhà nước, Bộ Ngoại giao Việt Nam trước tiên là thông qua các thủ tục lãnh sự.

Giải quyết chu đáo, kịp thời công tác lãnh sự, bảo hộ công dân chính là minh chứng rằng Nhà nước thực sự hành động vì lợi ích của nhân dân và có năng lực đảm đương nghĩa vụ chăm lo cho nhân dân. Qua đó, góp phần củng cố, tăng cường lòng tin vào hình ảnh, uy tín, tính chính danh của Nhà nước, giữ gìn sự gắn kết của bà con ở nước ngoài và tình cảm hướng về Tổ quốc.

Tiếp tục nâng cao hiệu quả

Tại Đại hội lần thứ XIV, Đảng đã xác định đối ngoại là một nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước. Bước vào triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV, với sứ mệnh và những đặc điểm của mình, có lẽ công tác lãnh sự chính là một trong những nhiệm vụ thường xuyên của hoạt động đối ngoại và của ngành ngoại giao.

Công tác lãnh sự ở trong và ngoài nước thường xuyên được Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Ngoại giao chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo. Ngày 23/7/2025, Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Ngoại giao đã ban hành Kết luận số 01-KL/ĐUB về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác lãnh sự tại các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, trong đó nêu rõ quan điểm chỉ đạo đổi mới mạnh mẽ, toàn diện công tác lãnh sự, trước hết là đổi mới tư duy, phương thức tổ chức thực hiện, lề lối làm việc; quán triệt sâu sắc, đề cao tinh thần phục vụ; các Cơ quan đại diện và cán bộ lãnh sự phải thực sự là địa chỉ tin cậy của đồng bào ta ở nước ngoài.

Để triển khai các nhiệm vụ về lãnh sự theo đường lối đối ngoại Đại hội XIV, ngày 14/7/2026, Bộ Ngoại giao đã ban hành Chương trình hành động triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW. Chương trình hành động đã chi tiết hóa các nhiệm vụ đặt ra đối với công tác lãnh sự trong thời gian tới, bao gồm: Thúc đẩy đàm phán, ký kết điều ước quốc tế về lãnh sự với các nước; hoàn thiện chính sách và pháp luật cho công tác lãnh sự và bảo hộ công dân, pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài; cập nhật cơ chế, quy trình chuẩn về bảo hộ công dân để giải quyết kịp thời, hiệu quả các tình huống khẩn cấp; đổi mới, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác lãnh sự và bảo hộ công dân; nâng cao tính chuyên nghiệp của công tác lãnh sự, đề cao tính trách nhiệm, kỷ cương, tinh thần phục vụ nhân dân, vì lợi ích quốc gia, dân tộc.

Để triển khai hiệu quả những nhiệm vụ đặt ra, đảm đương được khối lượng công việc nặng nề, không ngừng thay đổi và cả những thách thức mới, đáp ứng được kỳ vọng của nhân dân, các cán bộ lãnh sự cần kế thừa và phát huy những kinh nghiệm, bài học quý của các thế hệ đi trước.

Đó là nâng cao nội lực, tính sẵn sàng trước đòi hỏi của công việc, từ khâu nghiên cứu, xây dựng chính sách, pháp luật cho đến xây dựng nhân sự, đào tạo cán bộ; chủ động, tìm tòi, suy nghĩ và tham mưu hướng phát triển; nhận thức và chuyển động phù hợp với xu thế chung của thời đại.

Việc lần đầu tiên được đề cập trong văn kiện Đại hội Đảng và Nghị quyết của Bộ Chính trị chính là sự ghi nhận vai trò của công tác lãnh sự trong hoạt động đối ngoại và trước nhân dân. Điều này cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao, đòi hỏi phát huy hơn nữa nội lực, tự cường, tính trách nhiệm, tinh thần phục vụ, bản lĩnh, năng lực của thế hệ cán bộ lãnh sự ngày nay và những giai đoạn tiếp theo.

Nguyễn Minh Anh

Nguồn TG&VN: https://baoquocte.vn/cong-tac-lanh-su-tiep-tuc-nang-cao-hieu-qua-trach-nhiem-tinh-than-phuc-vu-468361.html