COP31: Vì sao cam kết khí hậu vẫn khó thành hành động?

Ảnh minh họa

Diễn ra từ ngày 9 đến 20-11 tại thành phố Antalya của Thổ Nhĩ Kỳ, COP31 quy tụ các đoàn đàm phán từ gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong bối cảnh thế giới liên tiếp hứng chịu những hiện tượng thời tiết cực đoan, cùng những bất ổn địa chính trị, sức ép kinh tế và an ninh năng lượng tiếp tục đặt ra nhiều thách thức đối với hợp tác khí hậu toàn cầu.

Những cảnh báo khoa học tiếp tục cho thấy tính cấp bách của vấn đề. Theo Cơ quan giám sát khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), năm 2026 có thể trở thành năm nóng thứ hai trong lịch sử. Trong khi đó, báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) cho thấy, ngay cả khi các cam kết khí hậu mới được thực hiện đầy đủ, nhiệt độ toàn cầu vẫn có nguy cơ tăng 2,3-2,5 độ C trong thế kỷ này.

Phát biểu tại COP31, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo cuộc khủng hoảng khí hậu đang vượt quá tầm kiểm soát, đồng thời kêu gọi các chính phủ đẩy nhanh cắt giảm khí thải, chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch và tăng cường bảo vệ các quốc gia dễ bị tổn thương.

Những cảnh báo phản ánh một nghịch lý đáng lo ngại: Trong khi nhận thức về biến đổi khí hậu ngày càng được nâng lên, hành động thực tế vẫn chưa theo kịp tốc độ của cuộc khủng hoảng. Vấn đề không còn đơn thuần là xác định mục tiêu, mà là biến những cam kết dài hạn thành chính sách và kết quả có thể đo lường.

Trên bàn đàm phán tại Antalya, những bất đồng chủ yếu tiếp tục tập trung vào ba vấn đề: chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, tăng tài chính thích ứng với biến đổi khí hậu và kiểm soát mức tăng nhiệt toàn cầu quanh ngưỡng 1,5 độ C.

Trong đó, chuyển dịch năng lượng tiếp tục bộc lộ sự khác biệt về lợi ích. Tại COP28 năm 2023, các quốc gia đã đạt đồng thuận về việc chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch trong hệ thống năng lượng. Tuy nhiên, nội dung này không xuất hiện trong các quyết định cuối cùng tại COP29 và COP30.

Trong nỗ lực thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, Thổ Nhĩ Kỳ đưa ra sáng kiến điện khí hóa toàn cầu “35-by-35”, nhằm nâng tỷ trọng điện trong tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng toàn cầu từ khoảng 23% hiện nay lên 35% vào năm 2035. Dẫu vậy, sáng kiến cũng đặt ra câu hỏi về nguồn điện bổ sung, bởi điện khí hóa không đồng nghĩa với giảm phát thải nếu tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. 

Bên cạnh đó, nhu cầu gia tăng đối với các khoáng sản phục vụ công nghệ năng lượng sạch đặt ra yêu cầu khai thác tài nguyên có trách nhiệm. Điều này cho thấy chuyển đổi xanh phải được nhìn nhận toàn diện, không chỉ ở việc thay thế nguồn năng lượng mà còn ở tính bền vững của chuỗi cung ứng.

Nếu chuyển dịch năng lượng là bài toán về định hướng phát triển, tài chính khí hậu lại là phép thử trực tiếp đối với trách nhiệm và lòng tin giữa các quốc gia.

Theo báo cáo của UNEP, các nước đang phát triển cần khoảng 305 tỷ USD mỗi năm cho hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu vào năm 2035, nhưng nguồn tài chính hiện nhận được mới tương đương khoảng 10% nhu cầu. Khoảng cách lớn giữa cam kết và nguồn lực thực tế cho thấy những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu vẫn phải đối mặt với khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn cần thiết.

Trong bối cảnh đó, việc COP31 công bố các cam kết tài chính mới trị giá hơn 480 triệu USD nhằm thúc đẩy cắt giảm khí methane và các chất gây ô nhiễm khác là tín hiệu tích cực. Nhưng những khoản cam kết chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển thành nguồn lực triển khai và kết quả giảm phát thải cụ thể.

Theo kế hoạch, COP31 dự kiến kết thúc ngày 20-11. Những tranh luận trên bàn đàm phán cho thấy con đường đi tới đồng thuận vẫn còn nhiều trở ngại. Khi những tác động của khủng hoảng khí hậu ngày càng hiện hữu, thế giới cần thêm những cam kết đủ mạnh, nhưng điều cấp thiết hơn là biến những cam kết ấy thành hành động thực chất.