Cưa cây gây hậu quả chết người: Ai phải chịu trách nhiệm?

Một cây xà cừ đang được cưa sát gốc bất ngờ đổ ra đường, trúng người đàn ông đi xe máy khiến nạn nhân tử vong. Từ sự việc này, vấn đề được đặt ra là ai phải chịu trách nhiệm khi việc cưa, hạ cây không bảo đảm an toàn cho người và phương tiện đang lưu thông trên đường?

Theo thông tin ban đầu, vụ việc xảy ra tại Thanh Hóa. Một cây xà cừ cao khoảng 7-8m đang được cưa sát gốc thì bất ngờ đổ ra tỉnh lộ, trúng một người đàn ông đi xe máy. Nạn nhân sau đó tử vong.

Hình ảnh cây đổ ngã đè trúng người đi đường. Ảnh cắt từ clip

Trao đổi về trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh từ vụ việc, luật sư Nguyễn Văn Nam - Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, để xác định một cá nhân có phải chịu trách nhiệm hình sự hay không, trước hết cơ quan chức năng phải làm rõ toàn bộ diễn biến, phương pháp cưa cây, vị trí cây, khoảng cách với mặt đường, tình trạng giao thông tại thời điểm thực hiện, biện pháp cảnh báo, cảnh giới và việc người thực hiện có nhận thức được nguy cơ cây đổ xuống phần đường xe chạy hay không.

"Việc một người tử vong là hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Cơ quan điều tra phải chứng minh được hành vi có lỗi, xác định cụ thể nghĩa vụ hoặc quy tắc an toàn mà người đó phải tuân thủ và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với hậu quả chết người", luật sư Nguyễn Văn Nam phân tích.

Có thể bị xử lý hình sự nếu xác định có lỗi

Theo luật sư Nguyễn Văn Nam, trong trường hợp người thực hiện việc cưa cây có hành vi bất cẩn, thiếu các biện pháp cần thiết để bảo đảm an toàn, dẫn đến cây đổ trúng người đi đường và tử vong, trách nhiệm hình sự có thể được đặt ra.

Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định tội "Vô ý làm chết người" tại Điều 128. Trường hợp người thực hiện hành vi vô ý làm chết người, nếu đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, có thể bị xử lý hình sự theo điều khoản này. Bộ luật Hình sự hiện hành cũng quy định một trường hợp riêng tại Điều 129 đối với hành vi vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính.

Tuy nhiên, việc áp dụng Điều 128 hay Điều 129 phụ thuộc vào bản chất công việc, chủ thể thực hiện và quy tắc cụ thể bị vi phạm.

"Cần đặc biệt tránh việc mặc nhiên cho rằng cứ cưa cây làm chết người là phạm tội theo Điều 129. Điều luật này đặt ra yêu cầu phải xác định có quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính cụ thể được áp dụng đối với người thực hiện và người đó đã vi phạm quy tắc đó. Nếu không thuộc trường hợp này, cơ quan tố tụng phải xem xét các quy định khác của Bộ luật Hình sự trên cơ sở hành vi và lỗi thực tế", luật sư Nguyễn Văn Nam nói.

Theo luật sư Nguyễn Văn Nam, một trong những vấn đề quan trọng nhất cần làm rõ là việc cưa cây có được thực hiện tại khu vực sát đường giao thông hay không và người thực hiện có thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn cần thiết hay không.

Nếu cây có kích thước lớn, hướng đổ có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến phần đường đang có phương tiện lưu thông nhưng người cưa không bố trí người cảnh giới, không cảnh báo, không ngăn phương tiện đi vào vùng nguy hiểm hoặc lựa chọn phương pháp cưa không phù hợp, những tình tiết này có thể là căn cứ quan trọng để đánh giá lỗi.

Ngược lại, nếu cây bất ngờ gãy, đổ do nguyên nhân khách quan mà người thực hiện đã áp dụng đầy đủ biện pháp an toàn trong khả năng có thể, việc xác định trách nhiệm hình sự sẽ phải được xem xét thận trọng.

Trách nhiệm không nhất thiết chỉ thuộc về người cưa cây

Một điểm khác cần được làm rõ là chủ thể nào tổ chức và quyết định việc cưa cây. Theo luật sư Nguyễn Văn Nam, nếu có nhiều người cùng tham gia, cơ quan chức năng cần cá thể hóa trách nhiệm của từng người, thay vì chỉ căn cứ vào việc ai là người trực tiếp cầm cưa.

"Cần xác định ai là chủ cây, ai quyết định việc cưa, ai thuê người thực hiện, ai trực tiếp cưa và ai có trách nhiệm cảnh giới, bảo đảm an toàn. Trong trường hợp có người tổ chức, chỉ đạo công việc nhưng không thực hiện các biện pháp an toàn cần thiết, trách nhiệm của người này cũng phải được xem xét độc lập với người trực tiếp cưa cây", luật sư Nam cho biết.

Đây cũng là cơ sở để làm rõ trách nhiệm dân sự. Nếu xác định hành vi của một hoặc nhiều chủ thể là nguyên nhân gây thiệt hại, người có trách nhiệm có thể phải bồi thường cho gia đình nạn nhân theo quy định pháp luật.

Gia đình nạn nhân có quyền yêu cầu bồi thường

Bên cạnh trách nhiệm hình sự, vụ việc còn đặt ra trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm.

Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm tại Điều 591. Theo đó, thiệt hại có thể bao gồm chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, chăm sóc người bị thiệt hại trước khi chết; chi phí mai táng; tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng và các thiệt hại khác theo quy định. Người gây thiệt hại còn có thể phải bồi thường một khoản tiền để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại.

Mức bồi thường cụ thể trước hết do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì thực hiện theo quy định của pháp luật và phán quyết của cơ quan có thẩm quyền.

Luật sư Nguyễn Văn Nam nhấn mạnh, trách nhiệm hình sự và trách nhiệm dân sự là hai vấn đề độc lập. Một người có thể bị xử lý hình sự nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, đồng thời vẫn phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho gia đình nạn nhân.

"Điều quan trọng nhất trong vụ việc này là phải xác định chính xác nguyên nhân cây đổ, phương pháp cưa, điều kiện thực tế tại hiện trường và nghĩa vụ bảo đảm an toàn của từng chủ thể. Chỉ khi làm rõ được những yếu tố đó mới có thể xác định trách nhiệm thuộc về ai và xử lý ở mức độ nào", luật sư Nguyễn Văn Nam nhận định.

Trong mọi trường hợp, việc xử lý trách nhiệm cần dựa trên chứng cứ và kết quả xác minh của cơ quan chức năng, bảo đảm đúng người, đúng hành vi, đúng quy định pháp luật, tránh suy diễn hoặc quy kết khi chưa có kết luận chính thức.