Cuộc cách mạng giao thông ngầm ở Dubai

RTA đang nghiên cứu một hệ thống giao thông ngầm tích hợp mang tính tương lai, có thể thay đổi căn bản cách thành phố sử dụng không gian. Ảnh: RTA

Dubai đang nghiên cứu mạng lưới đường hầm ngầm vận chuyển cả người lẫn hàng hóa, triển khai các tuyến tàu điện ngầm trị giá hàng chục tỷ dirham, đồng thời thúc đẩy xe tự lái và taxi bay nhằm giảm ùn tắc cho một thành phố có nhu cầu đi lại dự kiến tăng gấp đôi vào năm 2040.

Theo tờ Gulf News ngày 15/10, Dubai (UAE) đang hướng tới một mạng lưới giao thông đa tầng có thể thay đổi cách hàng triệu cư dân, người lao động và du khách di chuyển. Trong tầm nhìn này, hành khách di chuyển qua các đường hầm tốc độ cao, hàng hóa và dịch vụ lưu thông bên dưới những con phố đông đúc, xe tự lái chạy trên mặt đường, còn taxi bay đưa người đi khắp thành phố chỉ trong vài phút.

Sáng kiến trọng tâm: Hệ thống giao thông ngầm tích hợp

Hệ thống giao thông ngầm tích hợp giữ vai trò trung tâm trong kế hoạch, với khả năng thay đổi căn bản cách thành phố sử dụng không gian. Cơ quan Giao thông và Đường bộ Dubai (RTA) đang nghiên cứu một mạng lưới đường hầm phục vụ không chỉ hành khách mà cả hàng hóa và dịch vụ, qua đó chuyển bớt một phần hoạt động vận tải khỏi các tuyến đường mặt đất ngày càng quá tải. Mạng lưới này cũng hướng tới mục tiêu giảm tắc nghẽn và kết nối các khu dân cư, thương mại, kinh doanh.

Sáng kiến này xây dựng trên nền tảng của các dự án giao thông lớn khác, gồm Dubai Loop, Tuyến Metro Xanh (Blue Line) và Tuyến Metro Vàng (Gold Line) trị giá 34 tỷ dirham (AED), tương đương khoảng 9,2 tỷ USD, vừa công bố. Ông Mattar Al Tayer, Tổng Giám đốc kiêm Chủ tịch Hội đồng Giám đốc điều hành RTA, trình bày tầm nhìn dài hạn này tại Diễn đàn Lãnh đạo Mohammed bin Rashid 2026 ở Dubai. Phát biểu tại phiên thảo luận “Định hình tương lai giao thông của Dubai trên ba chiều”, ông cho biết UAE đang thiết kế lại hệ thống giao thông trên ba tầng liên kết: dưới lòng đất, trên mặt đất và trên không.

Không gian ngầm - biên giới mới của Dubai

Sau nhiều thập kỷ phát triển giao thông bằng đường cao tốc, cầu, cầu vượt và đường tàu điện trên cao, Dubai có thể bước sang giai đoạn tập trung nhiều hơn vào hạ tầng dưới lòng đất. Ông Al Tayer cho biết RTA đang xem xét cách khai thác không gian ngầm để xây dựng một hệ thống giao thông tích hợp, vận chuyển hành khách, hàng hóa và dịch vụ hiệu quả hơn.

Khái niệm này vượt xa các đường hầm giao thông hay nhà ga tàu điện ngầm thông thường. RTA muốn biến không gian bên dưới Dubai thành một tầng hạ tầng đô thị mới, vừa hỗ trợ hoạt động kinh tế, vừa giúp sử dụng đất trên mặt đất hiệu quả hơn. Về lâu dài, hệ thống này có thể giảm áp lực lên đường bộ, hỗ trợ giao hàng thương mại và tạo điều kiện hình thành những khu phố thân thiện hơn với người đi bộ. Tuy nhiên, mạng lưới ngầm tích hợp vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu. RTA chưa công bố tuyến đường, công suất, chi phí hay tiến độ thực hiện.

Dubai Loop là một trong những dự án thể hiện rõ tham vọng giao thông ngầm của Dubai. RTA và Công ty Boring đề xuất hợp tác phát triển hệ thống vận tải đường hầm này, dùng xe điện chở hành khách qua các đường hầm chuyên dụng, tạo phương án thay thế cho việc đi lại trên mặt đất ở một số khu vực có nhu cầu cao.

Khác với Dubai Metro vốn vận hành như một hệ thống giao thông công cộng quy mô lớn, Dubai Loop cung cấp một hình thức kết nối ngầm riêng. Hệ thống này có thể giúp hành khách tránh một số tuyến đường đông đúc nhất và tạo ra những kết nối trực tiếp hơn giữa các điểm đến. Dự án mở ra một cách tiếp cận mới cho giao thông đô thị, đặc biệt ở những khu vực khó mở thêm đường. Dù vậy, đóng góp thực tế của Dubai Loop sẽ phụ thuộc vào các tuyến đường phát triển, sức chứa, mức độ tích hợp với các dịch vụ công cộng khác và tiến độ triển khai.

Tham vọng giao thông ngầm của Dubai có thể tác động rõ nhất tới cách người dân tổ chức cuộc sống hằng ngày. Với người đi làm, các tuyến ngầm bổ sung tạo thêm lựa chọn thay cho những con đường tắc nghẽn, nhất là giờ cao điểm. Với các gia đình, kết nối tốt hơn giúp khu dân cư tiếp cận trường học, cơ sở y tế, trung tâm mua sắm và nơi làm việc dễ dàng hơn. Với doanh nghiệp, một hệ thống ngầm vận chuyển hàng hóa và dịch vụ có thể mở ra cách làm mới cho hậu cần và giao hàng đô thị.

Quy hoạch đô thị cũng có thể chịu tác động sâu rộng. Khi nhiều hoạt động di chuyển chuyển xuống lòng đất, Dubai có thêm dư địa phát triển không gian công cộng, lối đi bộ, hạ tầng cho xe đạp và tiện ích cộng đồng trên mặt đường. Lợi ích cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách thiết kế, tài trợ và tích hợp các dự án tương lai với mạng lưới giao thông hiện có.

Song song với việc nghiên cứu công nghệ ngầm mới, Dubai đang thi công Tuyến Metro Xanh trị giá 20,5 tỷ AED, một trong những dự án hạ tầng giao thông lớn nhất của UAE. Tuyến dài 30 km với 14 nhà ga, trong đó khoảng 15,5 km chạy ngầm, dự kiến hoàn thành ngày 9/9/2029. Tuyến này kết nối nhiều khu dân cư và thương mại đang phát triển nhanh như International City, Dubai Silicon Oasis, Academic City, với các điểm trung chuyển sang mạng lưới tàu điện hiện có, nhằm mở rộng khả năng tiếp cận giao thông công cộng và giảm phụ thuộc vào xe cá nhân.

Tuyến Metro Vàng trị giá 34 tỷ AED là dự án giao thông lớn nhất trong giai đoạn tới, theo mô tả của ông Al Tayer. Ông cho biết Dubai khởi động dự án vào tháng 4/2026 bất chấp bối cảnh địa chính trị đặc biệt mà khu vực đang đối mặt. Quyết định này phản ánh lựa chọn tiếp tục đầu tư vào hạ tầng lớn để chuẩn bị cho tăng trưởng dân số và kinh tế. Theo ông Al Tayer, tuyến Metro Vàng sẽ trở thành một mắt xích quan trọng khác trong mạng lưới đường sắt đang mở rộng của Dubai.

Cuộc chuyển đổi giao thông của Dubai không dừng ở hạ tầng ngầm mà còn bao gồm phương tiện tự lái trên mặt đất và vận tải trên không. UAE đặt mục tiêu đến năm 2030, phương tiện tự lái sẽ đảm nhận 25% tổng số chuyến đi, nhờ tiến bộ về trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ xe và hạ tầng số.

Hình ảnh taxi bay ở Dubai. Nguồn:gulfnews.com

Dubai bắt đầu thử nghiệm taxi bay từ năm 2016, khi công nghệ này còn mang tính thử nghiệm cao. Theo ông Al Tayer, năm 2026 đánh dấu nhiều bước tiến, gồm chuyến bay thử nghiệm trong đô thị và việc khai trương trạm taxi bay đầu tiên của Dubai. Mục tiêu dài hạn là rút ngắn những hành trình kéo dài trên tuyến đường tắc xuống chỉ còn vài phút. Kết hợp lại, vận tải tự lái, di chuyển ngầm và dịch vụ hàng không sẽ mang đến cho hành khách nhiều lựa chọn hơn.

Nền móng từ hai thập kỷ đầu tư

Cuộc chuyển đổi hiện nay bắt nguồn từ những quyết định đưa ra hơn 20 năm trước, theo ông Al Tayer. Trước năm 2005, Dubai phát triển nhanh nhưng hạ tầng giao thông không theo kịp tốc độ mở rộng đô thị. Ùn tắc, khó khăn trong tiếp cận, thiệt hại kinh tế và lo ngại về an toàn đường bộ cho thấy thành phố cần một chiến lược giao thông toàn diện.

Theo ông Al Tayer, các dự án của RTA trong hai thập kỷ qua đã đóng góp 156 tỷ dirham vào GDP của Dubai và tiết kiệm hơn 319 tỷ dirham chi phí thời gian và nhiên liệu. Dubai vẫn duy trì phát triển hạ tầng giao thông bất chấp biến động toàn cầu: Dubai Metro khai trương năm 2009 giữa khủng hoảng tài chính toàn cầu, còn tuyến Route 2020 đi vào hoạt động trong Đại dịch COVID-19.

Công nghệ sẽ giữ vai trò trung tâm trong việc quản lý mạng lưới giao thông ngày càng phức tạp của Dubai. Ông Al Tayer cho biết RTA đang phát triển 100 sản phẩm AI, dự kiến tạo ra năng suất tương đương 500 nhân viên. Mục tiêu không phải thay thế con người mà giúp nhân viên chuyển sang những công việc có giá trị cao hơn. AI có thể hỗ trợ các nhà quy hoạch dự báo nhu cầu, nâng cao hiệu quả vận hành, phân tích mô hình giao thông và ra quyết định chính xác hơn về hạ tầng. Khi mạng lưới mở rộng sang cả đường hầm, mặt đất và bầu trời, sự phối hợp giữa các hệ thống sẽ càng trở nên quan trọng.

Ông Al Tayer tóm tắt tầm nhìn này: “Dubai của tương lai sẽ là một thành phố vận động trong ba chiều: những chuyến đi trên không rút ngắn thời gian di chuyển xuống chỉ còn vài phút; sự di chuyển thuận lợi trên mặt đất thông qua những con đường linh hoạt và không gian xanh rộng lớn hơn dành cho việc đi bộ, giao lưu xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống; và một hệ thống ngầm tiên tiến vận chuyển người, hàng hóa và dịch vụ, định nghĩa lại cách sử dụng không gian, tạo ra những cơ hội mới cho đầu tư và thịnh vượng, đồng thời cho phép di chuyển hiệu quả và bền vững hơn”.