Cuộc đua phát triển phương tiện không người lái bảo vệ mạng lưới cáp ngầm dưới đáy biển

Mối lo ngại gia tăng về khả năng tổn thương của cơ sở hạ tầng chiến lược như cáp viễn thông và đường ống năng lượng đang thúc đẩy các chính phủ cùng nhiều tập đoàn quốc phòng đầu tư mạnh vào công nghệ tác chiến dưới nước. Trong bối cảnh các mối đe dọa từ chiến tranh lai ngày càng phức tạp, đáy biển đang trở thành không gian tác chiến và giám sát trọng yếu tiếp theo.

Hiểm họa đối với hạ tầng huyết mạch dưới lòng đại dương

Khái niệm chiến tranh lai bao gồm nhiều hình thức từ tấn công mạng, phá hoại hạ tầng năng lượng đến gây sức ép kinh tế mà không nhất thiết phải dùng đến vũ lực thông thường. Tháng 9/2022, các vụ nổ làm vỡ đường ống dẫn khí đốt Nord Stream trên biển Baltic đã chứng minh tính dễ tổn thương của các công trình ngầm, vốn ít được lưu tâm trong nhiều thập kỷ sau Chiến tranh Lạnh.

Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu viễn thông TeleGeography, tính đến đầu năm 2026, toàn cầu có hơn 1,5 triệu km cáp thông tin liên lạc ngầm đang hoạt động. Cùng với mạng lưới ống dẫn dầu khí và cáp truyền tải điện từ các trang trại điện gió ngoài khơi, hệ thống này tạo nên xương sống cho hoạt động kinh tế thế giới nhưng lại đối mặt với nguy cơ bị gián đoạn bất kỳ lúc nào.

Bản đồ cho thấy ước tính có khoảng 1,5 triệu km cáp ngầm dưới biển. Ảnh: TeleGeography

Doanh nghiệp quốc phòng chuyển dịch sang công nghệ tự hành

Trước thực tế các phương tiện mặt nước và máy bay tuần tra có chi phí vận hành quá cao để có thể bao quát vùng biển rộng lớn, các giải pháp tự hành đang nổi lên như một phương án khả thi. Các tập đoàn quốc phòng quốc tế bắt đầu tái cấu trúc danh mục đầu tư để đón đầu làn sóng mới.

Tập đoàn đóng tàu Fincantieri của Ý đã công bố kế hoạch đầu tư khoảng 600 triệu euro (tương đương 689 triệu USD) mua cổ phần chi phối tại 4 doanh nghiệp chuyên về drone hàng hải, khảo sát biển và liên lạc ngầm. Hướng đi này nhằm xây dựng mô hình tàu mẹ điều phối mạng lưới phương tiện tự hành hoạt động trên toàn bộ cột nước. Tương tự, tập đoàn Thales của Pháp tiếp tục củng cố vị thế trong các mảng sonar, trinh sát chống tàu ngầm, rà phá thủy lôi và thiết bị ngầm không người lái.

Kỹ thuật và triển vọng tác chiến của phương tiện tự hành

Hãng công nghệ Euroatlas tại Đức đã phát triển phương tiện tự hành dưới nước mang tên GrayShark. Thiết bị này có khả năng tự định vị, tránh vật cản và thực hiện nhiệm vụ giám sát theo lộ trình thiết lập sẵn mà không cần sự điều khiển liên tục của con người. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường như vật thể giống thủy lôi gắn vào đường ống, phương tiện sẽ gửi dữ liệu cảnh báo về trung tâm chỉ huy.

Euroatlas cũng đang thử nghiệm biến thể GrayShark ứng dụng công nghệ pin nhiên liệu hydro, với mục tiêu đạt tầm hoạt động tối đa 11.000 hải lý hoặc duy trì tuần tra liên tục tới 16 tuần dưới nước. Đơn vị này đã ký các thỏa thuận cung cấp biến thể không vũ trang trị giá hơn 100 triệu euro cho một số lực lượng hải quân tại châu Âu để phục vụ mục đích trinh sát và răn đe.

Xu hướng đối đầu tự động và thách thức vật lý dưới nước

Sự xuất hiện ngày càng nhiều của các thiết bị không người lái đặt ra nhu cầu về năng lực "chống phương tiện tự hành dưới nước". Lực lượng quân sự các nước đang tìm cách nâng cấp hệ thống phân loại, nhận dạng giữa thiết bị của đồng minh và đối phương, mở ra viễn cảnh xuất hiện các đợt đối đầu giữa máy móc trước khi cần phương tiện có người lái can thiệp.

Tuy nhiên, môi trường đáy biển đặt ra rào cản vật lý rất lớn đối với công nghệ không người lái. Tín hiệu sóng vô tuyến không thể truyền đi xa trong môi trường nước, tầm nhìn quang học hạn chế và độ trễ liên lạc âm thanh khiến công nghệ tự hành dưới nước phức tạp hơn nhiều so với drone hoạt động trên không phận. Do đó, các phương tiện tự hành hiện tại chủ yếu giữ vai trò cảnh báo sớm và răn đe, chưa thể thay thế hoàn toàn mạng lưới tuần tra quân sự truyền thống trên toàn bộ các tuyến cơ sở hạ tầng biển.