Cuộc đua tứ mã AI năm 2026: Sóng ngầm chờ tung bọt

Nếu như năm 2023 là khoảnh khắc thế giới “ồ” lên đầy kinh ngạc trước sự ra đời của ChatGPT, 3 năm sau chứng kiến một sự tĩnh lặng đáng sợ hơn. Sự tĩnh lặng của một cuộc chiến đã đi vào chiều sâu, nơi hào quang truyền thông đã nhường chỗ cho cuộc chạy đua vũ trang thực sự về hạ tầng, dữ liệu và năng lượng. Không còn là cuộc chơi của những chatbot biết làm thơ, năm 2026 là kỷ nguyên của những “thực thể lao động số” và câu hỏi lớn nhất không còn là “AI nào thông minh hơn?”, mà là “AI của ai sẽ điều hành thế giới này?”.

Kỷ nguyên "Đại lý": Khi AI không còn chỉ biết nói, mà đã biết làm

Để hiểu về cuộc đua năm 2026, chúng ta buộc phải nhìn lại sự chuyển dịch cốt lõi của công nghệ trong hai năm qua. Suốt một thời gian dài, thế giới công nghệ bị ám ảnh bởi các Mô hình Ngôn ngữ Lớn (LLM) với khả năng tạo sinh văn bản. Nhưng khi bước sang năm 2026, LLM đã trở thành một khái niệm lỗi thời. Thế giới đã chuyển mình sang kỷ nguyên của “Agentic AI” hay AI tác nhân.

Cuộc đua AI 2026 đang ở vạch xuất phát

Sự khác biệt nằm ở chữ “hành động”. Nếu trước đây, bạn hỏi AI cách lên kế hoạch du lịch và nhận lại một văn bản gợi ý, thì nay, các AI tác nhân của năm 2026 sẽ tự động truy cập vào lịch làm việc của bạn để chọn ngày trống, so sánh giá vé máy bay, thực hiện thanh toán thẻ tín dụng, đặt phòng khách sạn và gửi mã xác nhận về đồng hồ thông minh của bạn. AI không còn là một thư viện biết nói; nó đã trở thành một trợ lý hành pháp có quyền truy cập và thao tác trên thế giới thực.

Chính sự chuyển dịch từ “Hỏi – Đáp” sang “Ra lệnh – Thực thi” này đã sàng lọc thị trường một cách tàn khốc. Những công ty khởi nghiệp nhỏ lẻ với các mô hình “bình bình” đã bị quét sạch bởi chi phí vận hành khổng lồ. Sân chơi giờ đây chỉ còn lại bốn gã khổng lồ với tiềm lực tài chính vô hạn và kho dữ liệu độc quyền. Họ không chỉ xây dựng phần mềm, họ đang xây dựng những “bộ não” có khả năng tự chủ. Trong bối cảnh đó, mỗi đại gia trong bộ tứ này lại chọn cho mình một triết lý sinh tồn riêng biệt, tạo nên một bàn cờ thế đầy toan tính và rủi ro.

Bàn cờ thế bốn chân: Bốn triết lý, một tham vọng

Ở góc đài đầu tiên, OpenAI dưới sự hậu thuẫn không giới hạn của Microsoftvẫn giữ vai trò kẻ tiên phong đầy tham vọng. Năm 2026, Sam Altman và đội ngũ của mình không giấu giếm mục tiêu tiến tới Siêu trí tuệ nhân tạo (AGI). Chiến lược của OpenAI trong năm nay là sự kết hợp sâu chưa từng có giữa khả năng suy luận logic bậc cao và hệ sinh thái phần mềm doanh nghiệp. Với các phiên bản mới nhất của dòng GPT, họ không cố gắng làm hài lòng người dùng phổ thông bằng những tính năng giải trí. Thay vào đó, OpenAI tập trung tạo ra những “nhân viên ảo” có thể viết code, debug và triển khai ứng dụng phần mềm mà không cần con người can thiệp. OpenAI đang đánh cược rằng: Ai nắm giữ được năng suất lao động của doanh nghiệp, người đó sẽ nắm giữ dòng tiền của thế giới.

Đối trọng lớn nhất của OpenAI, không ai khác, chính là Google. Sau những cú vấp ngã ban đầu vào năm 2024, gã khổng lồ tìm kiếm đã hoàn toàn thức tỉnh và trở nên đáng sợ hơn bao giờ hết vào năm 2026. Nếu OpenAI chọn con đường chuyên sâu, thì Google chọn chiến lược “vây hãm”. Với mô hình Gemini thế hệ mới, Google đã hiện thực hóa giấc mơ “đa phương thức” một cách hoàn hảo. AI của Google không chỉ đọc văn bản; nó xem video trên YouTube, nghe âm thanh, nhìn hình ảnh và hiểu bối cảnh thế giới thực tốt hơn bất kỳ đối thủ nào. Sức mạnh của Google nằm ở sự hiện diện khắp nơi. Từ chiếc điện thoại Android trong túi quần, hộp thư Gmail, cho đến các tệp tài liệu trên Drive, Google đưa AI len lỏi vào từng ngóc ngách nhỏ nhất của cuộc sống số. Họ không cần bán AI như một sản phẩm riêng biệt; họ biến AI thành không khí, thứ mà người dùng hít thở hàng ngày mà không hề hay biết.

Trong khi hai gã khổng lồ trên cố gắng đóng kín công nghệ để kinh doanh, thì Meta (công ty mẹ của Facebook) lại sắm vai “Robin Hood” của giới công nghệ. Mark Zuckerberg tiếp tục kiên định với chiến lược “Tiêu thổ” bằng cách mã nguồn mở các mô hình Llama mạnh mẽ nhất của mình. Bằng việc cho phép các nhà phát triển toàn cầu sử dụng miễn phí những mô hình AI trị giá hàng tỷ đô la để huấn luyện, Meta đang triệt tiêu lợi thế cạnh tranh của Google và OpenAI. Tư duy của Meta rất rõ ràng: Nếu họ không thể độc quyền trí tuệ nhân tạo, họ sẽ biến nó thành hàng hóa bình dân để không ai khác có thể độc quyền. Chiến lược này giúp Meta trở thành nền tảng tiêu chuẩn cho hàng triệu ứng dụng AI khởi nghiệp, giữ vững vị thế của họ trong việc kiểm soát tầng ứng dụng mạng xã hội và vũ trụ ảo đang dần quay trở lại.

Liệu ai sẽ về đích đầu tiên?

Cuối cùng, mảnh ghép trầm lắng nhưng vững chãi nhất trong bộ tứ là Anthropic. Được Amazon “chống lưng”, Anthropic không chạy theo hào nhoáng hay tốc độ, mà chọn con đường trở thành “chuẩn mực của sự an toàn”. Năm 2026, khi các doanh nghiệp bắt đầu lo sợ về việc AI bị ảo giác hoặc rò rỉ dữ liệu mật, họ tìm đến Anthropic và mô hình Claude như một bến đỗ an toàn. Với khả năng xử lý những tệp dữ liệu khổng lồ và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc cộng đồng, Anthropic đã trở thành đối tác số một của các ngân hàng, công ty luật và các tổ chức y tế. Họ chứng minh rằng trong một thế giới hỗn loạn thông tin, sự tin cậy chính là loại tiền tệ đắt giá nhất.

Cuộc đua ngầm dưới "tảng băng chìm": Năng lượng, Pháp lý và Niềm tin

Tuy nhiên, cuộc đua năm 2026 không chỉ diễn ra trên màn hình máy tính. Phần khốc liệt nhất của tảng băng chìm nằm ở hạ tầng vật lý và hành lang pháp lý. Cả bốn ông lớn đều đang đối mặt với một “nút thắt cổ chai” chung: Năng lượng.

Việc vận hành những mô hình AI với khả năng tư duy sâu đòi hỏi một lượng điện năng khủng khiếp, tương đương mức tiêu thụ của cả một quốc gia nhỏ. Năm 2026 chứng kiến cuộc chạy đua săn lùng nguồn năng lượng sạch. Microsoft và Google đang ráo riết đầu tư vào các dự án năng lượng hạt nhân thế hệ mới để nuôi sống các trung tâm dữ liệu. Cuộc chiến không còn là ai viết code giỏi hơn, mà là ai có đủ điện để chạy đoạn code đó. Sự thiếu hụt chip xử lý chuyên dụng và áp lực môi trường đang buộc các công ty này phải tìm cách tối ưu hóa mô hình: làm sao để AI thông minh hơn nhưng lại "ăn" ít điện hơn.

Bên cạnh đó là mặt trận pháp lý. Năm 2026, các đạo luật kiểm soát AI của Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ đã đi vào thực thi nghiêm ngặt. Đây là lúc chiến lược của từng công ty bộc lộ điểm yếu và điểm mạnh. Mô hình mã nguồn mở của Meta gặp khó khăn tại châu Âu do lo ngại về việc không thể kiểm soát đầu ra. OpenAI chịu áp lực điều trần liên tục về bản quyền dữ liệu. Trong khi đó, Anthropic và Google với cách tiếp cận thận trọng và mối quan hệ chặt chẽ với chính phủ, đang tạm thời chiếm ưu thế trong việc điều hướng qua “bãi mìn” pháp lý này.

Cuối cùng, cuộc đua năm 2026 còn là cuộc chiến giành giật “bất động sản” trên thiết bị người dùng. Giấc mơ về những chiếc AI PC (máy tính tích hợp AI) hay điện thoại AI xử lý dữ liệu ngay trên thiết bị mà không cần internet đang trở thành hiện thực. Đây là cơ hội để Apple (dù không nằm trong bộ tứ mô hình ngôn ngữ nhưng lại nắm giữ thiết bị) bắt tay với một trong các bên để thay đổi cục diện. Một cái bắt tay giữa nhà sản xuất thiết bị và nhà cung cấp mô hình sẽ định đoạt ai là người chiến thắng cuối cùng trong việc tiếp cận người dùng cuối.

Nhìn lại toàn cảnh năm 2026, có thể thấy không có một “nhà vua” tuyệt đối trong cuộc đua tứ mã này. Thị trường đang phân mảnh theo nhu cầu: OpenAI cho những đột phá sáng tạo, Google cho tiện ích đời sống, Meta cho cộng đồng phát triển và Anthropic cho sự an toàn chuyên nghiệp. Nhưng điều chắc chắn là, bộ tứ này đã đào sâu khoảng cách với phần còn lại của thế giới, biến AI từ một công nghệ tiềm năng trở thành một hạ tầng thiết yếu, giống như điện hay internet mà nhân loại không thể sống thiếu. Cuộc đua giờ đây không còn là về công nghệ, mà là về việc ai sẽ định hình cấu trúc xã hội của tương lai.

Bùi Tú