Cuộc họp 'chưa từng có' của ngành y tế TP.HCM

Cụm Y tế Tân Kiên là điểm sáng của ngành y tế TP.HCM năm 2025. Ảnh: Quỳnh Danh.

Sáng 10/1, tại cụm y tế Tân Kiên, ngành y tế TP.HCM tổ chức Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026. Đây được xem là cuộc họp tổng kết có quy mô và đặc biệt nhất từ trước đến nay của ngành y tế thành phố, trong bối cảnh hệ thống y tế TP.HCM vừa trải qua một năm “chịu tải” chưa từng có sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Phát biểu tại hội nghị, PGS.TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, nhìn nhận năm 2025 là năm ngành y tế thành phố phải đối mặt với áp lực lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Thành phố không chỉ mở rộng quy mô phục vụ gần 14 triệu dân, mà còn đồng thời tổ chức lại toàn bộ hệ thống theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong khi đó vẫn phải đảm bảo hoạt động khám chữa bệnh cho người dân diễn ra ổn định, liên tục và an toàn.

Năm “chịu tải” của hệ thống y tế đô thị đặc biệt

Theo Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, năm 2025 đặt ngành y tế vào tình thế vừa chạy, vừa xếp lại đội hình. Nhiều nhiệm vụ hoàn toàn mới, nhiều công việc chưa từng có tiền lệ phải triển khai trong thời gian ngắn, với yêu cầu không được để người dân bị gián đoạn tiếp cận dịch vụ y tế.

Chính từ bối cảnh đặc biệt đó, hội nghị tổng kết năm nay không chỉ mang ý nghĩa nhìn lại kết quả hoạt động. Đây còn được xem là cuộc họp “định hình lại tư duy tổ chức”, cho toàn bộ hệ thống y tế TP.HCM trong giai đoạn mới.

Bước sang năm 2026, PGS Thượng khẳng định việc phát triển và vận hành hệ thống y tế theo cấu trúc đa tầng - đa cực - đa trung tâm không còn dừng ở mức định hướng chiến lược.

“Đây phải trở thành nguyên tắc tổ chức bắt buộc của toàn hệ thống y tế trong năm 2026 và những năm tiếp theo”, PGS Thượng nói.

PGS Tăng Chí Thượng chia sẻ về tình hình ngành y tế TP.HCM năm 2025. Ảnh: Long Hiếu.

Theo đó, mỗi tầng chăm sóc trong hệ thống phải được xác định rõ chức năng, nhiệm vụ và giới hạn kỹ thuật theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Từ tuyến khám chữa bệnh ban đầu của y tế cơ sở, tuyến kỹ thuật cơ bản của các bệnh viện quận, huyện, khu vực, đến tuyến điều trị chuyên sâu của các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa tuyến cuối.

Việc phân định rõ vai trò không nhằm chia cắt hệ thống, mà để tăng cường liên thông, phối hợp và hỗ trợ lẫn nhau. Mục tiêu là giúp người bệnh được tiếp cận đúng tầng y tế ngay từ đầu, hạn chế chuyển tuyến không cần thiết, đồng thời giải phóng nguồn lực cho tuyến trên tập trung vào kỹ thuật cao, chuyên sâu.

Trong cấu trúc mới, y tế cơ sở được xác định là nền tảng vững chắc của toàn hệ thống. TP.HCM hiện có 168 trạm y tế xã, phường, đặc khu, phủ khắp địa bàn. Trong đó có cả trạm y tế tại các khu vực đặc thù như xã đảo, cù lao.

Cấu trúc phát triển đa cực của y tế TP.HCM. Ảnh: Medinet.

Trạm y tế không chỉ làm nhiệm vụ khám chữa bệnh thông thường, mà phải đảm nhiệm vai trò sàng lọc, theo dõi và quản lý sức khỏe ban đầu. Trạm sẽ trở thành điểm chạm y tế đầu tiên và liên tục của người dân ngay tại cộng đồng.

Trọng tâm đầu tư cho y tế cơ sở trong giai đoạn tới là nâng cao năng lực khám sức khỏe định kỳ, tầm soát phát hiện sớm bệnh tật, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc và phục hồi chức năng tại cộng đồng. Hệ thống phải từng bước chuyển từ trạng thái “chờ người bệnh” sang chủ động quản lý, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

"Không lật được vai trò gác cổng, hệ thống sẽ mãi quá tải"

Phân tích sâu hơn tại hội nghị, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho rằng điểm nghẽn lớn nhất của hệ thống y tế hiện nay không nằm ở số lượng bệnh viện hay trang thiết bị, mà ở việc tuyến y tế cơ sở chưa thực sự làm tròn vai trò “gác cổng”.

Theo bác sĩ Châu, nếu nhìn vào tình trạng sức khỏe của người dân trong cộng đồng, có thể chia thành hai nhóm lớn là nhóm có bệnh và nhóm chưa có bệnh.

Trong mỗi nhóm lại tồn tại những phân tầng khác nhau: người đã biết bệnh và đang điều trị; người có bệnh nhưng chưa được phát hiện; người khỏe mạnh hoàn toàn; người chưa mắc bệnh nhưng mang yếu tố nguy cơ như hút thuốc, thừa cân, lối sống ít vận động.

Tổng số cơ sở y tế ở TP.HCM. Ảnh: Medinet.

Dữ liệu khám sức khỏe người cao tuổi tại TP.HCM giai đoạn 2024-2025 cho thấy khoảng 56-63% người cao tuổi mắc tăng huyết áp. Trong đó vẫn có 10-15% trường hợp có bệnh nhưng chưa được phát hiện và chưa điều trị.

"Đây chính là nhóm mà nếu không được sàng lọc sớm ở tuyến cơ sở, sẽ nhanh chóng trở thành bệnh nhân nặng của các bệnh viện tuyến trên", bác sĩ Châu cho hay.

Từ thực trạng đó, y học dự phòng phân chia thành bốn cấp độ gồm: dự phòng cơ bản, dự phòng cấp một, cấp hai và cấp ba. Điều đáng chú ý, theo bác sĩ Châu, tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu đóng vai trò xuyên suốt ở cả bốn cấp độ, từ phòng ngừa yếu tố nguy cơ, phát hiện sớm bệnh, điều trị ban đầu cho đến quản lý bệnh mạn tính và phục hồi chức năng.

Tuy nhiên, thực tế tại TP.HCM hiện nay lại cho thấy một bức tranh ngược. Năm 2025, tuyến y tế ban đầu chỉ chiếm khoảng 8% lượt khám ngoại trú, trong khi tuyến chuyên sâu chiếm hơn 46%. Với điều trị nội trú, tuyến chuyên sâu vẫn tiếp nhận trên 44% tổng số ca.

Cùng với đó là mô hình nhân lực hình thành “tam giác ngược”, tuyến ban đầu chỉ có khoảng 17% nhân viên y tế, trong khi hơn một nửa tập trung ở tuyến chuyên sâu.

"Đây là bài toán con gà - quả trứng. Vì tuyến cơ sở yếu nên người dân không đến và vì người dân không đến nên nhân lực lại càng không về tuyến cơ sở. Nếu không lật được vai trò gác cổng, hệ thống sẽ mãi quá tải", bác sĩ Châu nhấn mạnh.

Đặt trong bối cảnh TP.HCM sau hợp nhất, với gần 14 triệu dân và 168 trạm y tế xã, phường, đặc khu, việc nâng cao vai trò gác cổng của trạm y tế không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc.

Nguyễn Thuận