Cuộc thay đổi quyền lực từ AFF Cup đến ASEAN Cup

Sự khác biệt giữa hai giải đấu AFF Cup và FIFA ASEAN Cup bắt nguồn từ nền tảng pháp lý, lịch thi đấu FIFA Days, quyền lợi triệu tập cầu thủ và tác động trực tiếp tới bảng xếp hạng FIFA, những yếu tố cốt lõi quyết định mức độ chuyên nghiệp và vị thế quốc tế của một giải đấu.

ASEAN Cup “lấn át” AFF Cup

Trong suốt gần ba thập kỷ tồn tại, AFF Cup đã đóng vai trò trung tâm của bóng đá Đông Nam Á, là nơi hội tụ niềm tự hào, cảm xúc và tinh thần khu vực. Tuy vậy, giải đấu này luôn vấp phải một rào cản cố hữu: không nằm trong hệ thống FIFA. Dù được FIFA công nhận về mặt tổ chức, AFF Cup vẫn diễn ra ngoài lịch thi đấu quốc tế chính thức, khiến các liên đoàn bóng đá quốc gia rơi vào thế yếu khi làm việc với các CLB chủ quản của cầu thủ.

Hệ quả là vấn đề “nhả người” trở thành câu chuyện quen thuộc mỗi kỳ AFF Cup. Cần biết các CLB tại châu Âu, hay một số quốc gia châu Á không có nghĩa vụ pháp lý phải trả cầu thủ về đội tuyển quốc gia. Điều này khiến những ngôi sao hàng đầu của Indonesia, Thái Lan, Malaysia,… đang thi đấu ở nước ngoài thường xuyên vắng mặt hoặc chỉ tham dự một phần giải đấu. Các HLV buộc phải xây dựng đội hình chắp vá, dựa nhiều vào cầu thủ trong nước, làm giảm đáng kể chất lượng chuyên môn và tính cạnh tranh tổng thể.

Đội tuyển Việt Nam là đương kim vô địch AFF Cup. Ảnh: CCT.

Chính thực tế này khiến AFF Cup, dù giàu truyền thống, vẫn khó thoát khỏi cái mác giải đấu mang tính khu vực, phục vụ cảm xúc nhiều hơn là giá trị chuyên môn ở tầm quốc tế. Những chiến thắng vang dội tại AFF Cup hiếm khi mang lại tác động đáng kể lên bảng xếp hạng FIFA, đồng nghĩa với việc các đội tuyển Đông Nam Á gần như không cải thiện được vị thế khi bước ra sân chơi châu lục và thế giới.

ASEAN Cup ra đời trong bối cảnh đó, với một nền tảng hoàn toàn khác. Giải đấu mới do Chủ tịch FIFA Gianni Infantino công bố vào tháng 10-2025 là một phần chính thức trong hệ thống thi đấu của FIFA và luôn nằm trọn trong lịch FIFA Days. Đây là điểm quan trọng tạo nên sự “lấn át” rõ rệt so với AFF Cup. Khi giải đấu thuộc FIFA Days, mọi CLB trên toàn thế giới, dù lớn hay nhỏ, đều bắt buộc phải nhả cầu thủ cho đội tuyển quốc gia.

Sự thay đổi này lập tức nâng tầm chất lượng nhân sự của các đội tuyển Đông Nam Á. Các HLV lần đầu tiên có trong tay lực lượng mạnh nhất, với đầy đủ những ngôi sao đang thi đấu ở nước ngoài. Đội hình không còn mang tính thử nghiệm hay đối phó, mà phản ánh đúng thực lực cao nhất của mỗi nền bóng đá. Điều đó đồng nghĩa với việc ASEAN Cup sẽ trở thành sân chơi cạnh tranh khốc liệt, và mọi chiến thắng đều mang ý nghĩa thực chất.

Các đội tuyển quốc gia Thái Lan hay Malaysia có nhiều cầu thủ chơi bóng ở nước ngoài buộc phải về chơi ASEAN Cup. Ảnh: CCT.

Sự vượt trội của ASEAN Cup

Bên cạnh yếu tố con người, sự vượt trội của ASEAN Cup còn thể hiện rõ ở hệ số điểm trên bảng xếp hạng FIFA. Các trận đấu thuộc giải này được tính điểm với trọng số cao hơn đáng kể so với AFF Cup. Điều này tạo ra tác động trực tiếp và lâu dài, giúp các đội tuyển Đông Nam Á cải thiện thứ hạng thế giới, từ đó có lợi thế rõ rệt khi bốc thăm tại vòng loại World Cup, Asian Cup hay các giải đấu lớn khác. Trong khi đó, AFF Cup dù có giá trị tinh thần lớn, lại gần như không tạo ra cú hích đáng kể nào về mặt thứ hạng quốc tế.

Xét trên phương diện tổ chức, ASEAN Cup cũng cho thấy mức độ chuyên nghiệp vượt trội. Giải đấu được xây dựng theo mô hình tương tự FIFA Arab Cup, với tiêu chuẩn cao về vận hành, truyền thông, bản quyền và thương mại. Mọi yếu tố đều hướng đến chuẩn mực toàn cầu, từ lịch thi đấu khoa học, công nghệ hỗ trợ trọng tài cho tới chiến lược quảng bá hình ảnh khu vực Đông Nam Á ra thế giới. Trong khi đó, AFF Cup dù đang nỗ lực làm mới bằng cách điều chỉnh lịch thi đấu sang giữa năm từ 2026, vẫn khó có thể so sánh về mặt uy tín và sức nặng quốc tế.

Điều đáng nói là FIFA ASEAN Cup không nhằm xóa bỏ AFF Cup, mà đặt giải đấu truyền thống này vào một vị trí khác. AFF Cup tiếp tục là sân chơi giàu cảm xúc, nơi người hâm mộ khu vực sống trong bầu không khí cuồng nhiệt và bản sắc Đông Nam Á. Ngược lại, FIFA ASEAN Cup đóng vai trò như cánh cửa hội nhập, buộc các đội tuyển phải nâng chuẩn vận hành, tư duy chiến thuật và quản trị đội bóng theo tiêu chí toàn cầu.

Cổ động viên trong năm 2026 sẽ thưởng thức hai cuộc chơi lớn của Đông Nam Á cấp đội tuyển quốc gia. Ảnh: CCT.

Sự xuất hiện của ASEAN Cup phản ánh tham vọng dài hạn của FIFA trong việc thu hẹp khoảng cách giữa Đông Nam Á và phần còn lại của thế giới bóng đá. FIFA tạo ra một sân chơi chính thức, có giá trị pháp lý và chuyên môn rõ ràng.

Trong tương lai gần, việc song hành hai giải đấu sẽ tạo nên sự phân tầng rõ rệt. AFF Cup giữ vai trò nuôi dưỡng cảm xúc, bản sắc và chiều sâu phong trào, trong khi ASEAN Cup trở thành thước đo thực lực và tham vọng quốc tế. Dĩ nhiên, sự “lấn át” của ASEAN Cup là điều khó tránh khỏi, nhưng đó cũng là tín hiệu cho thấy bóng đá Đông Nam Á đang bước vào một giai đoạn trưởng thành hơn, với tiêu chuẩn toàn cầu mạnh mẽ hơn.

GIA HUY - NHƯ QUỲNH