Cứu trợ xã hội phải được đặt trong tổng thể chiến lược an sinh và phát triển bền vững

Lực lượng Công an Lạng Sơn sơ tán người dân vùng ngập lụt đến nơi an toàn. Ảnh: ST

Cải thiện tích cực song không được chủ quan

Những năm gần đây, công tác giảm nghèo của Việt Nam tiếp tục đạt nhiều kết quả quan trọng, được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm nhanh; đời sống của người dân ở nhiều địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa từng bước được cải thiện; các chương trình mục tiêu ngày càng chú trọng đến phát triển sinh kế, tạo việc làm và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

Các kết quả này cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó vai trò của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (UBTƯ MTTQ) Việt Nam ngày càng được khẳng định. Với phương châm “Không để ai bị bỏ lại phía sau”, MTTQ Việt Nam đã chủ trì, phối hợp triển khai nhiều phong trào, chương trình có sức lan tỏa lớn, huy động được sự tham gia rộng rãi của toàn xã hội.

Việc hoàn thành trên 334.000 căn nhà cho hộ nghèo, cận nghèo, người có công, đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ giải quyết nhu cầu bức thiết về chỗ ở, mà còn tạo nền tảng quan trọng để người dân ổn định đời sống, yên tâm sản xuất, từng bước vươn lên thoát nghèo.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, nghèo đói hiện nay mang tính đa chiều, gắn với nhiều yếu tố rủi ro như thiếu việc làm bền vững, dễ tổn thương trước thiên tai, dịch bệnh. Nếu không có giải pháp căn cơ, nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu, nhất là ở các địa bàn thường xuyên chịu tác động của biến đổi khí hậu.

Để giải quyết vấn đề này, công tác giảm nghèo không chỉ dừng lại ở hỗ trợ trực tiếp, mà phải tập trung vào việc tạo sinh kế, nâng cao năng lực và khả năng tự vươn lên của người nghèo. Đây là yêu cầu xuyên suốt trong giai đoạn tới, phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững và bao trùm.

Theo ông Cao Xuân Thạo, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Công tác xã hội Cơ quan UBTƯ MTTQ Việt Nam: việc vận động, hỗ trợ người nghèo đã trở thành hoạt động thường xuyên, trọng tâm của các cấp Mặt trận. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả bền vững, các chương trình cần được thiết kế theo hướng dài hạn, gắn hỗ trợ trước mắt với đào tạo nghề, tạo việc làm, hỗ trợ sản xuất và kết nối thị trường.

Cách tiếp cận này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa MTTQ Việt Nam, chính quyền các cấp và các tổ chức thành viên, nhằm phát huy tối đa nguồn lực xã hội, đồng thời tránh trùng lặp, dàn trải. Quan trọng hơn, người nghèo phải được đặt ở vị trí trung tâm, được tham gia và thụ hưởng các chính sách một cách chủ động, thực chất.

Cứu trợ xã hội không thể dừng ở hỗ trợ trước mắt

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, thiên tai xảy ra với tần suất dày hơn và mức độ tàn phá lớn hơn, những thách thức đối với công tác an sinh xã hội ngày càng bộc lộ rõ nét. Nếu chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ trước mắt, người dân sau thiên tai rất dễ rơi vào vòng xoáy khó khăn kéo dài, thậm chí tái nghèo. Chính vì vậy, công tác cứu trợ không thể chỉ dựa vào phản ứng tình huống, mà cần được nhìn nhận như một chuỗi liên hoàn, gắn kết chặt chẽ giữa cứu trợ khẩn cấp với phục hồi sinh kế và ổn định đời sống lâu dài cho Nhân dân. Cứu trợ xã hội phải gắn chặt với phục hồi sinh kế, tái thiết nhà ở, khôi phục sản xuất và ổn định đời sống Nhân dân. Đây không chỉ là yêu cầu chuyên môn, mà còn là vấn đề mang tính chiến lược trong bảo đảm an sinh xã hội.

Theo ông Trần Sỹ Pha, Trưởng ban Công tác xã hội và Quản lý thảm họa Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam: trong bối cảnh mới, một trong những điểm nghẽn lớn của công tác cứu trợ là thiếu dữ liệu đầy đủ, kịp thời để điều phối nguồn lực. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu từ MTTQ cấp xã, Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư, kết hợp bản đồ tương tác dân sinh sẽ giúp phân bổ nguồn lực cứu trợ minh bạch, nhanh chóng và cân đối hơn giữa các địa phương chịu ảnh hưởng thiên tai.

Cũng theo phân tích này, công tác tuyên truyền về cứu trợ cần được thực hiện đồng bộ, giúp các tổ chức, cá nhân thiện nguyện hiểu rõ nhu cầu thực tế của người dân trong từng giai đoạn, tránh tình trạng hỗ trợ dàn trải, kém hiệu quả.

Từ thực tiễn ở cơ sở, ông Trần Văn Lượng, Trưởng ban Tuyên giáo và Công tác xã hội Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh cho rằng, hiệu quả cứu trợ phụ thuộc rất lớn vào sự chuẩn bị từ trước. Tại Hà Tĩnh, hệ thống nhà văn hóa cộng đồng được đầu tư xây dựng kiên cố đã phát huy vai trò kép: vừa là nơi sinh hoạt văn hóa, vừa là điểm tránh trú an toàn cho người dân khi mưa lũ xảy ra, đồng thời là điểm trung chuyển hàng cứu trợ.

Phân tích từ mô hình này cho thấy, khi hạ tầng cộng đồng được đầu tư bài bản, công tác cứu trợ sẽ chủ động hơn, giảm thiểu thiệt hại và rút ngắn thời gian phục hồi. Sau thiên tai, việc hỗ trợ sửa chữa, xây dựng lại nhà ở kiên cố, kết hợp vận động nguồn lực giúp người dân khôi phục sản xuất, phát triển sinh kế là yếu tố quyết định để hạn chế tái nghèo.

Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý

Có thể thấy, những kết quả tích cực trong cứu trợ và giảm nghèo thời gian qua có sự đóng góp quan trọng của hành lang pháp lý hiện hành. Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai, một số quy định đã bộc lộ bất cập, chưa theo kịp yêu cầu mới.

Theo bà Hoàng Thu Hồng, Trưởng ban Tuyên giáo và Công tác xã hội Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hà Nội: cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về vận động, tiếp nhận và sử dụng nguồn ủng hộ theo hướng khả thi, minh bạch và dễ thực hiện hơn. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế hướng dẫn phối hợp, điều phối các hoạt động thiện nguyện, tránh chồng chéo, trùng lặp, nhất là trong bối cảnh nhiều chủ thể cùng tham gia cứu trợ.

Nhìn về thời gian tới, giảm nghèo bền vững và cứu trợ xã hội là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài. Trong bối cảnh đó, vai trò của MTTQ Việt Nam trong điều phối, giám sát các hoạt động cứu trợ tiếp tục được khẳng định. Việc làm rõ hơn vai trò chủ trì của MTTQ Việt Nam; tăng cường công khai, minh bạch; hoàn thiện cơ chế phối hợp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, phân bổ nguồn lực; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác Mặt trận, công tác xã hội… là yêu cầu cần thiết, nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, nâng cao hiệu quả triển khai công tác cứu trợ và an sinh xã hội trong giai đoạn mới./.

THẢO CHI