ĐÀ NẴNG VÀ BÀI TOÁN CHUYỂN HÓA RÁC THÀNH NĂNG LƯỢNG SẠCHBài 2: Điện rác và bài toán nghìn tỷ

Hai cực xử lý đang hình thành

Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Khánh Sơn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống xử lý rác đô thị Đà Nẵng. Cùng với lượng rác tiếp nhận mỗi ngày, người dân khu vực Đà Sơn, Khánh Sơn, Phước Lý từng có thời điểm chịu ảnh hưởng bởi mùi hôi, nước rỉ rác, hoạt động vận chuyển cùng nỗi lo về chất lượng môi trường sống.

Đà Nẵng đang hình thành 2 cực xử lý chất thải rắn bằng phương pháp đốt phát điện.

Ông Huỳnh Anh Vũ, Chủ tịch UBND phường Hòa Khánh cho rằng quá trình chuyển đổi công nghệ tại Khánh Sơn cần được đo lường bằng những chuyển biến thực tế mà người dân có thể cảm nhận.

"Chuyển biến thực sự chỉ được khẳng định khi người dân cảm nhận rõ môi trường sống tốt hơn, các phản ánh được xử lý kịp thời và tình trạng ô nhiễm không còn tái diễn", ông Vũ nói.

Dự án Nhà máy đốt rác phát điện tại Khánh Sơn đang trong quá trình thi công. Ảnh: PHAN VINH

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, dự án Nhà máy đốt rác phát điện tại Khánh Sơn có công suất xử lý chất thải rắn sinh hoạt khoảng 900 tấn mỗi ngày, sử dụng công nghệ đốt phát điện lò ghi cơ học của Đức, dự kiến hoàn thành và đưa vào vận hành trong quý I/2027.

Cũng tại Khánh Sơn, thành phố đang chuẩn bị dự án Nhà máy xử lý rác sinh hoạt bằng công nghệ hiện đại với công suất 1.000 tấn mỗi ngày theo phương thức đối tác công tư, dự kiến hoàn thành lựa chọn nhà đầu tư vào tháng 1/2027. Đến năm 2030, Khánh Sơn được định hướng mở rộng lên khoảng 70ha, với khả năng tiếp nhận chất thải rắn sinh hoạt dự kiến từ 2.300 đến 2.500 tấn mỗi ngày.

DỰ ÁN · KHÁNH SƠN

Hai dự án, hai giai đoạn triển khai

ĐANG THI CÔNG

900 tấn/ngày

Nhà máy đốt rác phát điện. Công nghệ lò ghi cơ học của Đức.

Dự kiến vận hành: quý I/2027.

ĐANG CHUẨN BỊ DỰ ÁN

1.000 tấn/ngày

Nhà máy xử lý rác sinh hoạt bằng công nghệ hiện đại, theo phương thức đối tác công tư.

Dự kiến hoàn thành lựa chọn nhà đầu tư: tháng 1/2027.

Công suất xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo nội dung bài. Các mốc thời gian là dự kiến.

Ở phía Nam, bãi rác Tam Nghĩa đã hoạt động hơn 16 năm. Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, khu vực Núi Thành và Duy Xuyên cũ hiện phát sinh khoảng 82 - 120 tấn chất thải mỗi ngày, được xử lý bằng hình thức chôn lấp hợp vệ sinh tại Tam Nghĩa. Ông Hoàng Châu Sơn, Chủ tịch UBND xã Núi Thành cho biết, các hộc chôn lấp hiện dần đạt cao trình thiết kế và dự kiến phải đóng bãi trong năm 2027.

Bãi rác Tam Nghĩa đã hoạt động được 16 năm, mỗi ngày tiếp nhận gần 120 tấn chất thải. Ảnh: PHAN VINH

Trước mắt, địa phương tập trung duy trì liên tục hoạt động xử lý, tránh để rác tồn đọng trong khu dân cư hoặc phát sinh điểm tập kết tự phát khi năng lực chôn lấp hiện hữu giảm dần. UBND xã đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn của thành phố nhằm bảo đảm tiến độ đầu tư các công trình xử lý chất thải tại khu vực phía Nam.

Đồng thời, địa phương tiếp tục tăng cường kiểm soát quy trình thu gom, vận chuyển, các điểm tập kết, nước rỉ rác, mùi hôi và vệ sinh môi trường trên các tuyến đường. Về lâu dài, giải pháp căn cơ là đẩy mạnh phân loại, tái chế, tái sử dụng, áp dụng công nghệ phù hợp và thu hồi năng lượng nhằm giảm thiểu lượng chất thải phải chôn lấp.

"Thông tin về dự án phải được cung cấp đầy đủ, công khai, chính xác và dễ tiếp cận".

Ông Hoàng Châu Sơn, Chủ tịch UBND xã Núi Thành

"Với dự án xử lý chất thải đang được đề xuất tại khu vực Hòa Đông, những vấn đề môi trường cần được tính toán kỹ từ nước thải, nước rỉ rác, khí thải, bụi, mùi, tiếng ồn đến tro xỉ, phòng ngừa sự cố, hệ thống quan trắc và hạ tầng kỹ thuật kết nối. Người dân cũng cần được thông tin rõ về loại chất thải nhà máy được phép tiếp nhận, nguồn rác, tuyến vận chuyển, công nghệ xử lý và các tiêu chuẩn môi trường áp dụng", ông Sơn nói.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, dự án tại phía Nam hiện đang được kêu gọi đầu tư với quy mô xử lý 185.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi năm và 190.000 tấn chất thải rắn công nghiệp mỗi năm.

PHÍA NAM · ĐANG KÊU GỌI ĐẦU TƯ

185.000 tấn/năm

Chất thải rắn sinh hoạt

190.000 tấn/năm

Chất thải rắn công nghiệp

Quy mô đang kêu gọi đầu tư, không phải công suất đang vận hành.

Sau cánh cổng nhà máy

Một nhà máy điện rác được xây dựng để vận hành trong nhiều năm, vì vậy công suất ghi trong hồ sơ chỉ là một phần của quá trình tính toán. Đặc tính nguồn rác, chính sách phân loại, giá dịch vụ xử lý, cơ chế mua điện và yêu cầu môi trường đều có thể thay đổi theo thời gian, đòi hỏi dự án phải dựa trên dữ liệu đủ tin cậy ngay từ đầu.

Chất thải rắn sẽ là nguồn nguyên liệu để phát điện.

Tiến sĩ Lê Thị Thoa, Giám đốc Dự án Năng lượng sạch, chi phí hợp lý và an ninh năng lượng cho các quốc gia Đông Nam Á tại Việt Nam (GIZ), nhận định điện rác là nguồn năng lượng hỗ trợ gắn liền với quản lý chất thải và kinh tế tuần hoàn. Để xác định đúng quy mô, địa phương phải nắm rõ dòng rác nhà máy sẽ tiếp nhận trong suốt vòng đời dự án.

Theo bà Thoa, dữ liệu cần phản ánh đầy đủ khối lượng, thành phần, độ ẩm, nhiệt trị và sự biến động theo mùa. Khi phân loại, tái sử dụng và tái chế được mở rộng, lượng rác còn lại cũng thay đổi cả về khối lượng lẫn tính chất. Vì vậy, quy mô nhà máy cần được tính toán dựa trên lượng chất thải còn lại sau các khâu giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, đi kèm chuỗi dữ liệu theo dõi đủ dài về thành phần và nhiệt trị.

"Quy mô nhà máy điện rác phải dựa trên phần rác còn lại sau giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế".

Tiến sĩ Lê Thị Thoa, Giám đốc Dự án Năng lượng sạch, chi phí hợp lý và an ninh năng lượng cho các quốc gia Đông Nam Á tại Việt Nam (GIZ)

Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng quản lý chất thải Đà Nẵng đang theo đuổi. Tại Hội thảo quốc tế về quản lý chất thải tích hợp và bền vững đầu năm 2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu cho biết, thành phố đang nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý chất thải rắn, đẩy mạnh phân loại tại nguồn, thu hút công nghệ xử lý tiên tiến và tăng cường truyền thông trong cộng đồng, hướng tới hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải.

Những "mắt xích" đang được hình thành

Trong tham luận "Đà Nẵng - Hành trình kiến tạo thành phố môi trường" tại hội thảo, ông Võ Thành, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường cho biết, thành phố đã thí điểm thu gom riêng thức ăn thừa, dầu ăn đã qua sử dụng, đồng thời lắp đặt, cải tạo các mô hình trạm MRF và tiếp tục đẩy mạnh phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn. Những điểm nghẽn hiện nay gồm hạ tầng xử lý chất thải rắn còn thiếu và triển khai chậm, thiếu hạ tầng đối với một số dòng chất thải đặc thù, thiếu dữ liệu và cơ chế tài chính, cùng sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các khâu.

Cùng với nguồn rác, bài toán tài chính là yếu tố then chốt trong suốt thời gian vận hành. Theo Tiến sĩ Lê Thị Thoa, giá dịch vụ xử lý cần được xác định minh bạch, tính đúng, tính đủ chi phí hợp lý và gắn với chất lượng dịch vụ, tiêu chuẩn môi trường. Cơ chế giá điện cũng cần ổn định để tạo cơ sở thu xếp nguồn vốn dài hạn.

Ngoài ra, các thủ tục về quy hoạch, đầu tư, đất đai, môi trường và đấu nối điện cần được thực hiện đồng bộ, bởi rác thải vẫn phát sinh và cần xử lý mỗi ngày trong lúc dự án được chuẩn bị.

Việc vận hành một nhà máy điện rác cần quan tâm đến nhiều điều kiện khác ngoài nguồn rác.

Khâu giám sát cũng phải được thiết lập ngay từ đầu. Hệ thống quan trắc cần vận hành liên tục, kết nối dữ liệu trực tiếp với cơ quan quản lý và có cơ chế kiểm chứng phù hợp. Tại Khánh Sơn, chính quyền phường Hòa Khánh đề nghị thông tin vận hành phải được chia sẻ kịp thời với địa phương. Tại Núi Thành, yêu cầu người dân được tiếp cận thông tin và tham gia giám sát cũng được đặt ra khi địa phương chuẩn bị cho một không gian xử lý chất thải mới ở phía Nam.

Đến năm 2030, Đà Nẵng đặt mục tiêu giảm tỷ lệ rác sinh hoạt xử lý bằng chôn lấp trực tiếp xuống dưới 50% lượng thu gom. Điện rác vì thế được đặt trong chuỗi giải pháp tổng thể gồm phân loại, thu hồi vật liệu, tái sử dụng, tái chế cùng những phương thức xử lý phù hợp với từng dòng chất thải.

[VIDEO] - Công trình Nhà máy đốt chất thải rắn tại Khánh Sơn đang nỗ lực thi công để sớm đi vào hoạt động và thực trạng bãi rác Tam Nghĩa:

Nội dung: PHAN VINH

Trình bày: MINH TẠO

Đà Nẵng kêu gọi người dân phân loại, thu gom rác sinh hoạt đúng quy định

[eMagazine] - Đà Nẵng và bài toán chuyển hóa rác thành năng lượng sạch Bài 1: Khi “dòng rác” bủa vây đô thị