Đại biểu chỉ rõ 3 hành vi gây tổn hại nền kinh tế số mà dự án luật bỏ sót

Sáng 28/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Góp ý vào Luật Cạnh tranh, đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Đức (TP Hồ Chí Minh) đề cập đến các nội dung tại Điều 8 về các hành vi bị nghiêm cấm có liên quan đến cạnh tranh và Điều 45 về các hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm.

Quang cảnh hội trường.

Theo đại biểu, khoản 2, Điều 8 quy định rất mới, cập nhật những vấn đề thực tiễn đang đặt ra là hành vi giúp sức bằng cách hỗ trợ về mặt vật chất, kỹ thuật, công nghệ, tài chính... "Trong nền kinh tế nền tảng hiện nay, nhiều hành vi hạn chế cạnh tranh hoặc cạnh tranh không lành mạnh quy mô lớn không thể thực hiện được nếu thiếu sự hậu thuẫn về hạ tầng, công nghệ, vốn từ bên thứ ba... Cho nên, việc luật hoá quy định này hoàn toàn đúng đắn và kịp thời", ông đánh giá.

Tuy nhiên khi nghiên kỹ thuật lập pháp, đại biểu cho rằng, điểm c khoản 2, Điều 8 có những chỗ còn chưa thật chặt chẽ, rườm rà, khó áp dụng thực tiễn. Điểm c có ghi: "Cố ý giúp sức bằng cách hỗ trợ về mặt vật chất, kỹ thuật, công nghệ, tài chính, thông tin hoặc điều kiện cần thiết khác để doanh nghiệp thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh bị cấm, hoặc hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm khi biết việc giúp sức có liên quan và tạo điều kiện cần thiết cho việc thực hiện hành vi vi phạm".

Các đại biểu tham dự phiên họp.

Với quy định như vậy, không cần thiết dùng từ "cố ý", vì về kỹ thuật lập pháp bị thừa. Hành vi giúp sức tự thân nó đã mang lỗi cố ý. Cụm từ "khi biết việc giúp sức có liên quan" sẽ tạo ra rào cản rất lớn về mặt chứng cứ khi các cơ quan tiến hành xác minh, tạo kẽ hở cho các chủ thể tiếp tay nguỵ biện, nhằm trốn tránh trách nhiệm pháp lý.

Từ đó, ông đề nghị sửa lại điểm c khoản 2 Điều 8 như sau: "Giúp sức bằng cách hỗ trợ về mặt vật chất, kỹ thuật, công nghệ, tài chính, thông tin hoặc điều kiện cần thiết khác để doanh nghiệp thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh bị cấm, hoặc hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm".

Các quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc để khi phát hiện hành vi vi phạm, các cơ quan chức năng có thể tiến hành xác minh toàn diện các mắt xích, ai là chủ mưu, ai thực hành, ai giúp sức, từ đó xử lý triệt để đúng người, đúng hành vi vi phạm, không bỏ lọt hành vi tiếp tay dưới bất kỳ hình thức nào.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức thảo luận tại hội trường.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức đồng tình với Cơ quan soạn thảo đã bổ sung vào Điều 45 các khoản 6a, 6b, 6c, đặc biệt là việc ghi nhận hành vi thiết kế lừa đảo nhằm bảo vệ người tiêu dùng trước các bẫy giao dịch điện tử. Song, qua rà soát kỹ lưỡng, quy định này vẫn còn chưa hợp lý về cấu thành pháp lý.

Các hành vi thiết kế lừa đảo như tạo ra sự khan hiếm giả, làm mờ nút huỷ giao dịch... bản chất trực tiếp không xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp đối thủ chỉ là bên bị thiệt hại gián tiếp, nếu bắt cơ quan quản lý phải chứng minh mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi lừa dối người khách hàng đó với thiệt hại của doanh nghiệp khác sẽ rất khó thực thi và dễ bị lách luật. Cần quy định rõ hành vi làm sai lệch ý chí tự nguyện của khách hàng, tự thân nó đã là hành vi cạnh tranh không lành mạnh và cần phải bị nghiêm cấm.

Cũng theo đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh, đối chiếu thực tiễn phát triển nhanh chóng của nền kinh tế nền tảng, hay nền kinh tế trên không gian mạng, dự thảo luật còn bỏ sót 3 hành vi cạnh tranh không lành mạnh cực kỳ phổ biến, đang gây ra những tổn hại nhất định đối với nền kinh tế số mà luật hiện hành chưa điều chỉnh.

Thứ nhất, hành vi tự ưu đãi bằng thuật toán. Các nền tảng số lớn hiện nay thường lợi dụng vị thế thống lĩnh hạ tầng để ưu tiên hiển thị sản phẩm, dịch vụ của chính mình hoặc các đơn vị liên kết. Dẫn đến làm méo mó kết quả tìm kiếm, hạn chế cách tiếp cận khách hàng và gây thiệt hại trực tiếp cho các doanh nghiệp cạnh tranh trên cùng một hệ thống.

Thứ hai, các chiến dịch đánh giá giả mạo có tổ chức. Sử dụng hệ thống tự động mạng lưới tài khoản ảo để hạ uy tín đối thủ hoặc tạo độ tín dụng ảo cho sản phẩm của mình, gây sai lệch nghiêm trọng quyết định giao dịch của người tiêu dùng và huỷ hoại tính thương mại hợp pháp của doanh nghiệp khác.

Thứ ba, hành vi khoá chặt dữ liệu. Việc cố ý thiết lập các rào cản kỹ thuật nhằm ngăn cản người dùng hoặc doanh nghiệp trích xuất, chuyển dịch dữ liệu sang nền tảng của đối thủ, qua đó tạo áp lực ép buộc khách hàng tiếp tục sử dụng dịch vụ hoặc cản trở giao dịch, mở rộng thị trường của các doanh nghiệp mới.

"Đây là 3 hành vi phổ biến cơ bản hiện nay, đề nghị Cơ quan soạn thảo bổ sung vào Điều 45 cùng với hậu quả pháp lý, đảm bảo tính dự báo, độ bao quát và tính khả thi của pháp luật", ông nhấn mạnh.