Đại sứ Australia đánh giá cao cam kết bảo vệ đại dương của Việt Nam

Ngày 18/9, Đối thoại Biển lần thứ 15 với chủ đề “Từ thỏa thuận đến hành động: Triển khai Hiệp định BBNJ vì quản trị biển công bằng, hiệu quả” diễn ra tại Hà Nội, tập trung vào bài toán chuyển các cam kết quốc tế về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển thành cơ chế, chính sách và hành động cụ thể.

Sự kiện do Học viện Ngoại giao, Quỹ Hỗ trợ Nghiên cứu Biển Đông (FESS), Quỹ Konrad-Adenauer-Stiftung (KAS) và Đại sứ quán Australia tại Việt Nam đồng tổ chức, với sự tham dự trực tiếp của hơn 140 đại biểu.

Trong số đó có 17 đại biểu quốc tế đến từ 10 quốc gia, khoảng 40 đại biểu từ gần 35 cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam và khoảng 80 đại biểu thuộc các cơ quan Trung ương, viện nghiên cứu, trường đại học cùng các cơ quan báo chí.

Đối thoại tập trung trao đổi các giải pháp chuyển các cam kết của Hiệp định về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển tại các vùng biển nằm ngoài quyền tài phán quốc gia (Hiệp định BBNJ) thành các cơ chế, thể chế và hành động cụ thể ở cấp quốc gia, khu vực và toàn cầu.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao, cho rằng BBNJ góp phần tạo ra khuôn khổ toàn diện để bảo vệ đa dạng sinh học biển tại các vùng biển quốc tế.

PGS. TS. Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao, phát biểu khai mạc tại Đối thoại Biển lần thứ 15. Ảnh: Thành Long/Thế giới & Việt Nam.

Là một hiệp định thực thi trong khuôn khổ Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), BBNJ cần được triển khai nhất quán với UNCLOS và các cơ chế hợp tác toàn cầu, khu vực và chuyên ngành hiện hành.

Theo bà, việc thực thi hiệu quả BBNJ cần bắt đầu từ cấp quốc gia, trên nền tảng hợp tác quốc tế và khoa học, công nghệ. Nghị quyết 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, ban hành ngày 28/7/2026, cũng xác định mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, nhấn mạnh quản trị biển hiện đại, phát triển khoa học và công nghệ biển, đồng thời bảo đảm môi trường biển khỏe mạnh, bền vững.

Bài toán lớn sau hơn 20 năm đàm phán

Đại sứ Australia tại Việt Nam Gillian Bird đánh giá chủ đề của Đối thoại Biển lần thứ 15 mang tính thời sự, trong bối cảnh biển và đại dương đang chịu tác động từ biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm.

Theo Đại sứ, Australia coi một đại dương khỏe mạnh, an toàn và bền vững là yếu tố thiết yếu đối với thịnh vượng và an ninh quốc gia. Australia hiện sẵn sàng phê chuẩn BBNJ và tham gia Phiên họp các thành viên vào tháng 1/2027 với tư cách quốc gia thành viên.

Trao đổi với báo chí, Đại sứ Gillian Bird chúc mừng Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên phê chuẩn BBNJ, cho rằng điều này thể hiện cam kết của Việt Nam đối với bảo vệ đại dương cũng như các tổ chức và cơ chế hợp tác đa phương.

Tuy nhiên, theo Đại sứ, việc triển khai BBNJ vẫn đặt ra nhiều thách thức bởi đây là một hiệp định quan trọng và phức tạp về mặt kỹ thuật. Đại sứ cho rằng việc cần làm trước hết là xây dựng các khuôn khổ cần thiết.

“Việt Nam đã có hệ thống pháp luật liên quan, nhưng cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ thể chế, đồng thời bảo đảm nguồn nhân lực có đủ chuyên môn và kiến thức kỹ thuật để triển khai đầy đủ các nghĩa vụ của Hiệp định”, Đại sứ Gillian Bird chia sẻ.

Đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi sự phối hợp giữa các quốc gia. Đại sứ Gillian Bird cho rằng Australia có thể hợp tác với Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á trong quá trình này.

“Các bên đã mất hơn 20 năm để đàm phán Hiệp định. Đây là một lĩnh vực thực sự phức tạp, do đó điều quan trọng là tất cả chúng ta phải cùng nhau làm việc để bảo đảm Hiệp định được triển khai hiệu quả”, Đại sứ cho biết.

Đại sứ Australia tại Việt Nam Gillian Bird phát biểu tại Đối thoại. Ảnh: An Đăng/TTXVN.

Australia cũng cam kết hỗ trợ các nước trong khu vực chuẩn bị thực thi BBNJ, chia sẻ kinh nghiệm về khu bảo tồn biển, đánh giá tác động môi trường và quản trị biển. Một trong những sáng kiến được nước này đưa ra là Đối tác biển Đông Nam Á (Southeast Asia Maritime Security Partnerships) trị giá 160 triệu USD, nhằm hỗ trợ Việt Nam và các đối tác khu vực tăng cường hợp tác, quản trị và năng lực biển.

Từ cam kết quốc tế đến luật pháp trong nước

Một trong những câu hỏi lớn được đặt ra tại Đối thoại Biển là làm thế nào để các nghĩa vụ theo BBNJ không dừng lại ở cam kết quốc tế mà được chuyển hóa thành chính sách và thực tiễn quản trị.

Phiên thảo luận đầu tiên tập trung vào sự phù hợp giữa BBNJ với pháp luật và thể chế quốc gia. Các diễn giả trao đổi về việc rà soát luật, chính sách liên quan đến biển, đa dạng sinh học, thủy sản và bảo vệ môi trường; đồng thời phân tích những thách thức về tương thích pháp lý, phối hợp liên ngành và mức độ sẵn sàng của các cơ quan thực thi.

Theo Đại sứ Gillian Bird, ưu tiên trong giai đoạn đầu là xây dựng khuôn khổ pháp luật và thể chế phù hợp, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đồng thời tổ chức đào tạo để bảo đảm đội ngũ thực thi có đủ năng lực kỹ thuật.

“Đây là vấn đề mà tất cả các bên đều phải quan tâm. Sự hợp tác sẽ đóng vai trò thiết yếu trong thời gian tới, cả ở cấp độ khu vực và quốc tế”, bà nói.

Đại diện KAS tại Việt Nam Lewe Paul cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết nối luật pháp, chính sách với thực thi ở cấp quốc gia. Theo ông, Đức coi bảo vệ đa dạng sinh học biển, bảo tồn đại dương và duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ là những nội dung quan trọng trong hợp tác quốc tế.

Trưởng Đại diện Quỹ Konrad-Adenauer-Stiftung (KAS) tại Việt Nam Lewe Paul phát biểu. Ảnh: An Đăng/TTXVN.

Đức đã tích cực ủng hộ tiến trình đàm phán BBNJ và tiếp tục thúc đẩy việc triển khai Hiệp định thông qua những hành động cụ thể, trong đó có việc xây dựng và hoàn thiện khuôn khổ pháp luật trong nước.

Ông Lewe Paul đánh giá Đối thoại Biển là diễn đàn giúp kết nối nhiều tầng nấc của quá trình thực thi, từ luật pháp và chính sách đến các cam kết quốc tế, đồng thời tạo cầu nối giữa khoa học và hoạch định chính sách.

Hợp tác, khoa học và nguồn lực cho giai đoạn thực thi

Phiên thảo luận thứ hai chuyển trọng tâm sang hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực cụ thể của BBNJ.

Các đại biểu thảo luận về tài nguyên gen biển (MGR), các công cụ quản lý theo khu vực (ABMTs), khu bảo tồn biển, đánh giá tác động môi trường (EIAs) và nghiên cứu khoa học biển. Một vấn đề được đặt ra là làm thế nào để các cơ chế hợp tác khu vực bổ trợ cho quy trình toàn cầu, đồng thời bảo đảm lợi ích quốc gia và quan điểm của từng khu vực được phản ánh trong các sáng kiến chung.

Các đại biểu tiến hành thảo luận tại Đối thoại. Ảnh: Huyền Ngọc.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews bên lề sự kiện, Đại sứ Gillian Bird cho rằng UNCLOS vẫn là nền tảng cho mọi hoạt động trên đại dương. BBNJ bổ sung thêm một lớp quy định đối với những lĩnh vực trước đây chưa được quản lý đầy đủ, trong đó có đa dạng sinh học tại các vùng biển nằm ngoài quyền tài phán quốc gia.

“Việt Nam là một thành viên rất tích cực và có vai trò quan trọng trong khu vực, trong đó có Biển Đông. Tôi cho rằng cam kết và sự tham gia của Việt Nam đã được ghi nhận qua việc TS. Nguyễn Thị Lan Anh gần đây được bầu làm thẩm phán Tòa án Quốc tế về Luật Biển”, Đại sứ Gillian Bird cho hay.

Đối thoại Biển lần thứ 15 cũng dành phiên thảo luận thứ ba cho các cơ chế, thể chế và khuôn khổ hỗ trợ quá trình thực thi BBNJ.

Các nội dung được đặt ra gồm sự tham gia của các quốc gia vào Hội nghị các Bên và các cơ quan trực thuộc BBNJ, vai trò của Cơ chế Trao đổi Thông tin, kết nối khoa học - chính sách, xây dựng năng lực, chuyển giao công nghệ biển và tiếp cận các cơ chế tài chính.

Đây được xem là những điều kiện quan trọng để các nước, đặc biệt những quốc gia đang phát triển, có thể thực hiện các nghĩa vụ của Hiệp định trong dài hạn.

Đại sứ Gillian Bird cho rằng hợp tác quốc tế và khu vực sẽ ngày càng quan trọng trong quá trình này. Bà dẫn chính Đối thoại Biển làm ví dụ về một cơ chế hợp tác được hình thành giữa Học viện Ngoại giao Việt Nam và Đại sứ quán Australia, sau đó mở rộng với sự tham gia của nhiều đối tác.

“Càng có nhiều cuộc gặp như hôm nay thì việc triển khai Hiệp định BBNJ càng có điều kiện được thực hiện tốt hơn”, Đại sứ nhận định.