Đắk Lắk: Phát huy 'hạt nhân' gắn kết trong phổ biến pháp luật vùng đồng bào dân tộc

Không chỉ phổ biến pháp luật, người có uy tín còn tiên phong trong việc xóa bỏ những hủ tục - Ảnh: Thu Hiền

"Dịch" luật nước bằng ngôn ngữ buôn làng

Thực tiễn tại Đắk Lắk cho thấy, ở những khu vực vùng sâu, vùng xa, sự thiếu hụt kiến thức pháp luật chính là một trong những nguyên nhân gốc rễ dẫn đến cái nghèo và những hệ lụy xã hội. Nhận thức rõ "nút thắt" này, nhiều người có uy tín đã chủ động gánh vác trách nhiệm mang "ánh sáng pháp luật" đến với cộng đồng.

Tại buôn Rung (xã Krông Ana) – một địa bàn còn nhiều khó khăn, đất sản xuất eo hẹp, người dân chủ yếu mưu sinh bằng nghề làm thuê tại các lò gạch. Hệ lụy của vòng xoáy mưu sinh là tình trạng trẻ em bỏ học sớm, nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vẫn âm ỉ tồn tại. Đứng trước thực trạng đó, già Y Bang Bkrông (65 tuổi) đã quyết định phải thay đổi nếp nghĩ của bà con.

Không chờ đợi các đợt tuyên truyền tập trung, ông Y Bang lội bộ đến tận các lò gạch, gõ cửa từng nếp nhà có con em trong độ tuổi đến trường. Thay vì đọc những điều luật khô cứng, ông dùng lý lẽ mộc mạc để phân tích: Chỉ có tri thức mới giúp lớp trẻ thoát cảnh làm thuê, không bị kẻ xấu lừa phỉnh. Trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, ông khéo léo lồng ghép Luật Hôn nhân và Gia đình, giải thích cặn kẽ hệ lụy suy thoái giống nòi của việc kết hôn cận huyết hay tảo hôn. Sự kiên trì đi "lần thứ hai, thứ ba" của ông đã dần cảm hóa được bà con, giúp nhiều đứa trẻ được giữ lại trường học, các tập tục lạc hậu dần bị đẩy lùi.

Không chỉ phổ biến pháp luật, người có uy tín còn tiên phong trong việc xóa bỏ những hủ tục đè nặng lên đời sống kinh tế của đồng bào. Câu chuyện tại buôn Ê Căm (xã Krông Ana) là một minh chứng điển hình.

Trước đây, người dân trong buôn duy trì tập tục tổ chức đám tang kéo dài từ 4 đến 7 ngày, mổ trâu bò ăn uống linh đình ngoài nghĩa địa, gây tốn kém và ô nhiễm môi trường. Bằng uy tín của mình, già làng Y Om Knul đã đứng ra phân tích cái lợi, cái hại, vận động bà con thực hiện nếp sống văn minh. Già sáng kiến kêu gọi mỗi hộ đóng góp 100.000 đồng lập quỹ mua rạp, bàn ghế dùng chung cho các việc hiếu, hỉ. Nhờ đó, hủ tục ma chay tốn kém được xóa bỏ. Chị H’Jim Byă, một người dân buôn Ê Căm phấn khởi chia sẻ: "Nhờ có già tuyên truyền mà bà con bỏ được nhiều hủ tục, nhưng vẫn giữ lại nhà dài truyền thống. Nay nhà nào cũng lo làm ăn, không cúng bái tốn kém hay bán đất đai ruộng vườn nữa".

Chăm lo, bồi dưỡng lực lượng nòng cốt

Già làng, người có uy tín chính là "hạt nhân, là chất keo bền chặt” để gắn kết khối đại đoàn kết dân tộc - Ảnh: Thu Hiền

Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk, toàn tỉnh hiện có 1.063 người có uy tín trong đồng bào DTTS. Những năm qua, Sở đã tích cực phát huy vai trò của người có uy tín trong nhiều lĩnh vực, trong đó có công tác bài trừ hủ tục, thực hiện nếp sống văn hóa mới.

Nhìn nhận về vai trò của đội ngũ này, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết từng nhấn mạnh một quan điểm mang tính chiến lược: Dù tỉnh có sự đa dạng về địa hình hay tài nguyên, thì tài sản quý giá nhất vẫn là khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong đó, già làng, người có uy tín chính là "hạt nhân, là chất keo bền chặt” để gắn kết khối đại đoàn kết ấy.

Theo lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk, trong bối cảnh địa phương đang vận hành mô hình chính quyền hai cấp, sự ổn định tại cơ sở mang ý nghĩa sống còn. Tiếng nói của người có uy tín đã trực tiếp biến các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước thành hành động thực tiễn.

Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Hoàng Giang cũng cho biết: Già làng, người có uy tín là những người được cộng đồng tin cậy. Khi tuyên truyền, vận động uy tín của họ mang lại sức lan tỏa, hiệu quả cao hơn. Nhiều người có uy tín đã tiên phong từ bỏ phong tục lạc hậu trong chính gia đình mình, động viên con cháu, họ tộc kết hôn đúng tuổi, tránh hôn nhân cận huyết. Nhờ đó, tại nhiều gia đình, các hủ tục dần bị xóa bỏ, đời sống văn hóa - xã hội ở cộng đồng dân cư có chuyển biến tích cực.

Để phát huy hơn nữa nguồn "tài sản vô giá" này, định hướng của tỉnh trong thời gian tới là yêu cầu hệ thống chính trị các cấp phải thực sự đổi mới phong cách làm việc: Gần dân, sát dân và trọng dân. Đặc biệt, trước khi ban hành hoặc triển khai các chính sách tại cơ sở, chính quyền cần chủ động tham vấn ý kiến của người có uy tín. Đồng thời, các ngành chức năng phải thường xuyên rà soát, thực hiện đầy đủ các chế độ đãi ngộ, cung cấp thông tin pháp luật kịp thời để bồi dưỡng, tiếp sức cho lực lượng này tiếp tục tỏa sáng, dẫn dắt cộng đồng vững bước phát triển.