Đằng sau cơn sốt thể thao robot ở Trung Quốc

Niềm đam mê với bóng đá và robot là động lực ban đầu cho công việc của Cheng Hao. Ảnh: CNN

Ở một vùng ven Bắc Kinh, doanh nhân trẻ người Trung Quốc Cheng Hao đang ngồi trên một sân bóng đá trong nhà, nhưng mặt cỏ này không dành cho con người. Đây là nơi các kỹ sư của công ty khởi nghiệp Booster Robotics huấn luyện những robot hình người chơi bóng đá bằng trí tuệ nhân tạo – từ rê bóng, chuyền, sút cho đến cản phá.

Cheng, 37 tuổi, sinh ra tại Bắc Kinh, đang ở tuyến đầu trong nỗ lực kéo dài cả thập kỷ của Trung Quốc nhằm phát triển công nghệ robot hình người.

Anh thành lập công ty vào năm 2023, lấy cảm hứng từ sự ra mắt robot hình người Optimus đầu tiên của Tesla và ChatGPT-4 – khi đó được xem là mang tính đột phá – với tham vọng phát triển những robot hình người chơi bóng đá tiên tiến nhất thế giới.

“Có hàng trăm đội robot đá bóng trên thế giới”, Cheng nói với CNN. “Chúng tôi cần trở thành người đi đầu trong thị trường ngách này, rồi sau đó mở rộng sang các thị trường khác”.

Ngành công nghiệp robot của Trung Quốc đã tăng tốc kể từ năm 2015, khi chính phủ đưa robotics vào danh sách 10 lĩnh vực trọng điểm trong bản thiết kế nâng cấp ngành công nghiệp, nhằm thoát khỏi hình ảnh “công xưởng lao động giá rẻ của thế giới”.

Hiện nay, Trung Quốc có hơn 150 công ty robot hình người, và con số này vẫn đang tăng lên đều đặn, theo các quan chức.

Đối với nhiều công ty khởi nghiệp robot như của Cheng, thể thao đã trở thành bãi thử nghiệm – vừa để phô diễn năng lực của robot, vừa để khám phá các ứng dụng trong thế giới thực.

Điều đó dẫn đến làn sóng bùng nổ các sự kiện thể thao robot trên khắp Trung Quốc trong năm 2025. Hàng chục robot cùng nhảy múa trên sân khấu Gala Xuân Vãn – chương trình tạp kỹ thường niên lớn nhất nước; robot hình người chạy bán marathon lần đầu tiên. Bắc Kinh đăng cai Thế vận hội Robot Hình người đầu tiên trên thế giới, nơi các cỗ máy tranh tài ở các môn bóng đá, quyền anh, võ thuật và nhiều nội dung khác.

Xem video robot tham gia thi đấu các môn thể thao ở Trung Quốc (Nguồn: CNN)

Cơn sốt thể thao robot này diễn ra trong bối cảnh robot hình người nổi lên như mặt trận then chốt trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu giữa Trung Quốc với Mỹ và các nước khác. Trung Quốc không chỉ chạy đua để khai thác tiềm năng thị trường trị giá hàng tỷ USD, mà còn nhằm tăng năng suất trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh chóng.

Vì sao lại là bóng đá?

Khi phóng viên CNN đến thăm phòng thí nghiệm của Cheng, các kỹ sư đang tinh chỉnh robot: một robot được treo bằng dây nối với trần nhà, trong khi kỹ sư dùng điều khiển từ xa để khiến nó nhảy lên và tiếp đất, nhằm kiểm tra khả năng giữ thăng bằng.

Một kỹ sư khác hướng dẫn robot đi quanh một sân bóng đá mini trong nhà, thường xuyên dừng lại để kiểm tra kỹ các linh kiện.

Đội ngũ của Booster Robotics đang chuẩn bị cho RoboCup, một giải đấu quốc tế lớn sẽ kiểm tra khả năng sử dụng trí tuệ nhân tạo của robot trong thi đấu bóng đá.

Một giải bóng đá robot do công ty tổ chức vào tháng 6 đã thu hút sự chú ý rộng rãi. Giống như các trận đấu của con người, những sự cố và tai nạn khiến một số “cầu thủ” phải rời sân.

Bóng đá từ lâu đã được coi là bài kiểm tra chuẩn mực để các nhà khoa học đánh giá năng lực của robot. Những thử nghiệm đầu tiên diễn ra từ thập niên 1990, dẫn đến sự ra đời của RoboCup vào cuối thập kỷ đó tại Nagoya, Nhật Bản. Giải đấu này hiện được tổ chức hằng năm.

Peter Stone, cựu chủ tịch RoboCup và là giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Texas ở Austin, cho biết bóng đá robot đòi hỏi nhiều “năng lực nền tảng”, bao gồm vận động, thị giác, định vị, lập kế hoạch chiến thuật phối hợp và tư duy đối kháng.

Xem video robot chơi bóng đá ở Trung Quốc (Nguồn: CNN)

“Một mục tiêu mang tính truyền cảm hứng của RoboCup là tạo ra một đội robot có thể đánh bại đội bóng đá con người mạnh nhất trên một sân bóng thực sự”, Stone – hiện cũng là nhà khoa học trưởng của Sony AI – nói. “Tôi đôi khi so sánh thách thức này với việc đưa con người lên Mặt Trăng. Đó là một mục tiêu công nghệ đầy tham vọng, chỉ có thể đạt được nhờ những tiến bộ trong khoa học và kỹ thuật.”

Niềm say mê robot đá bóng của Cheng bắt đầu từ rất sớm. Ông lớn lên cùng bóng đá và bắt đầu yêu thích robot từ thời trung học. Khi học đại học, ông đã nghiên cứu cách huấn luyện robot chơi bóng đá.

Nhưng giờ đây, Cheng đang nhìn xa hơn: “Chúng tôi coi robot đá bóng là một phép thử. Chúng tôi kiểm nghiệm rất nhiều công nghệ trong các trận bóng, nhưng trong tương lai, chúng tôi sẽ ứng dụng những công nghệ này trong nhà máy hoặc trong gia đình.”

Thể thao robot - động cơ đầu tư

Thể thao robot cũng là một cách hiệu quả để thu hút sự chú ý và vốn đầu tư.

Một giải bóng đá robot trình diễn do Booster Robotics tổ chức vào một cuối tuần tháng 6 đã được Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) livestream, với sự tài trợ từ các thương hiệu thuộc nhiều lĩnh vực, từ thể thao điện tử, rượu cho đến trung tâm huấn luyện thể chất trẻ em. Hơn 700 vé đã được bán với giá 15 USD mỗi vé.

Đến cuối tháng 7, công ty công bố đã huy động được hơn 14 triệu USD vòng Series A+, chỉ hai ngày sau khi giành chức vô địch RoboCup 2025 tại Brazil.

“Robot đá bóng là một màn trình diễn”, Cheng nói, “Nhưng giống như các show ở Las Vegas, nó có thể kiếm rất nhiều tiền. Từ đó, chúng tôi có thể thuê thêm nhân tài để phát triển thuật toán cho các ứng dụng thực tế trong tương lai.”

Sự hậu thuẫn của Nhà nước

Giống như sự phát triển của xe điện và các ngành công nghệ cao khác, chính phủ Trung Quốc đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy bùng nổ robot.

Li Shi, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Tự động hóa Trung Quốc, đã tổ chức các giải thể thao robot trong nước suốt nhiều thập kỷ.

“Dù là Bắc Kinh, Thượng Hải hay đặc biệt là Thâm Quyến, chính quyền đều tham gia sâu, với đầu tư lớn và truyền thông rộng rãi, khiến tầm ảnh hưởng của thể thao robot mở rộng đáng kể", ông nói.

Năm 2021, Trung Quốc ban hành kế hoạch 5 năm cho ngành robot, đưa ra hàng loạt ưu đãi như trợ cấp, giảm thuế nghiên cứu và tiếp cận tín dụng dễ dàng hơn.

Các nhà khoa học vẫn còn nhiều việc phải làm nếu robot thể thao muốn vượt qua con người. Tại Thế vận hội Robot Hình người ở Bắc Kinh, có robot va vào người điều khiển, robot khác bất ngờ rẽ 90 độ đâm vào khu ghế trọng tài. Robot quyền anh thường xuyên đánh trượt, và các robot bóng đá liên tục ngã, khiến đội hỗ trợ phải can thiệp.

Tuy vậy, với những người tham gia, đó là một phần tất yếu của quá trình phát triển.

Chỉ ba tháng sau chuyến thăm của CNN, công ty của Cheng Hao đã ra mắt robot kích thước trẻ em, hướng tới người tiêu dùng phổ thông, với mức giá khởi điểm 29.900 nhân dân tệ (khoảng 4.200 USD).

Kết thúc bài phát biểu, Cheng kêu gọi một tương lai nơi robot hình người hiện diện trong mọi gia đình: “Hãy biến robot hình người trở nên đơn giản, đáng tin cậy và thiết thực như máy tính cá nhân".

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo CNN)