Đánh thức mùa xuân

Làng hoa vào vụ

Phường Nông Tiến được ví như “thủ phủ” hoa đào của Tuyên Quang, với khoảng 160 hộ canh tác gần 13 ha, biến các tổ dân phố như 8, 9, 10 thành những “vườn ươm” tinh hoa tết Việt. Từ sáng sớm đến chiều muộn, bước chân người trồng đào in dày giữa những vườn cây ken đặc sắc xuân. Các gốc đào thế, từ cổ thụ rêu phong mang dấu ấn thời gian đến những chậu bonsai tinh xảo được các nhà vườn kê ngay ngắn, xoay hướng đón nắng, tỉ mẩn chăm chút từng cành, từng nụ. “Để có vườn đào đẹp, người trồng đào phải căng mình theo từng diễn biến của thời tiết, khi tinh tế “hãm” cây, lúc khẩn trương “thúc” bằng nước và dinh dưỡng để hoa nở đúng độ, đúng ngày”, chị Nguyễn Thu Hiện, tổ dân phố 9 chia sẻ.

Vườn hoa hồng tại thôn Bó Lách, xã Quản Bạ, mở ra hướng sinh kế cho người dân từ trồng hoa hàng hóa.

Trên rẻo cao Bó Lách, xã Quản Bạ, hơn 1,5 ha hoa hồng của gia đình anh Nhữ Việt Bắc đang kết tinh hương sắc từ chính sự khắc nghiệt của thời tiết. Anh Bắc ví việc trồng hoa như một “bài toán thích ứng” với sương muối và rét đậm, đòi hỏi sự tính toán chuẩn xác trong từng nhịp cắt tỉa, tưới tiêu. Nhờ kiểm soát chặt từng khâu kỹ thuật, vườn hồng Pháp và hoa màu cờ của gia đình anh Bắc vẫn giữ sản lượng ổn định 120 nghìn bông mỗi tháng, đủ cung ứng ra thị trường và tăng tốc cho mùa cao điểm Tết.

Những ngày này, các làng hoa truyền thống khác của Tuyên Quang như: Lý Nhân (phường Minh Xuân), Mỹ Tân (xã Tân Quang), xã Phố Bảng hay Bản Cưởm (xã Ngọc Đường)… cũng đồng loạt bước vào vụ hoa Tết với nhịp lao động hối hả. Không phải ngẫu nhiên mà giữa lòng Tuyên Quang, những vùng hoa đặc hữu lại vươn mình mạnh mẽ đến thế. Chính cái lạnh se sắt của vùng cao, nơi mây ngàn ôm ấp núi đá, kết hợp với dòng phù sa màu mỡ ven sông Lô, sông Gâm đã kết tinh diện mạo rất riêng cho hoa xứ Tuyên. Mỗi cánh hoa nở rộ không chỉ là thành quả của sự chắt chiu từ đất mẹ, mà còn là hiện thân của những tầng văn hóa Tết sâu sắc. Sắc đào phai, mang hơi ấm của sự đoàn viên, xua tan cái lạnh vùng cao để gọi về phúc lộc; nhành cúc vạn thọ, biểu tượng của sức sống dẻo dai, gửi gắm lời cầu chúc trường thọ và an khang hay đóa lay ơn thanh tú - hiện diện cho tấm lòng hiếu nghĩa…

Sinh kế “nở hoa”

Đằng sau mỗi cánh hoa bung nở là một bài toán kinh tế được giải bằng bàn tay lao động cùng trí tuệ, tâm huyết của người nông dân.

Người dân tổ dân phố 9, phường Nông Tiến chăm sóc đào vụ Tết.

Từ một làng thuần nông, năm 2005, người dân thôn Mỹ Tân (xã Tân Quang) mạnh dạn chuyển sang trồng hoa, cây cảnh. Sau 15 năm bền bỉ định vị thương hiệu, năm 2022, Mỹ Tân trở thành làng nghề sản xuất và kinh doanh hoa, cây cảnh. Cơ cấu sản phẩm đa dạng từ hoa truyền thống đến các dòng cây cảnh giá trị cao; trong đó, Đào cảnh và Tùng la hán đạt OCOP 3 sao. Trưởng thôn Trần Văn Giang cho biết: “Hiện nay, Mỹ Tân đang duy trì vùng sản xuất chuyên canh rộng 20 ha với hơn 70.000 gốc hoa và cây cảnh các loại, tạo ra giá trị kinh tế gần 5 tỷ đồng mỗi năm”. Sự bứt phá ấy không chỉ giúp người dân Mỹ Tân làm giàu từ đất mà còn tạo việc làm ổn định cho 45 lao động với thu nhập bình quân 7 triệu đồng/người/tháng.

Tại thôn Bản Cưởm 2, xã Ngọc Đường, gia đình anh Vương Văn Quyết là minh chứng rõ nét cho hiệu quả kinh tế từ việc “đổi cây trồng, đổi tư duy”. Anh Quyết chia sẻ: “Với diện tích chỉ 0,2 ha, mỗi vụ Tết gia đình tôi bán ra thị trường khoảng 20.000 bông cúc các loại, mang về nguồn thu hơn 60 triệu đồng, cao gấp ba lần so với trồng rau màu trước đây”. Không chỉ tăng thu nhập, trồng hoa cúc còn giúp gia đình anh Quyết chủ động thời vụ, tận dụng tốt đất đai, đón trúng nhu cầu thị trường hoa Tết, mở ra hướng làm ăn hiệu quả, bền vững trên chính đồng đất quê hương.

Không còn khép mình trong khuôn khổ sản xuất nông nghiệp, những miền hoa nơi rẻo cao đang mở rộng giá trị sinh kế nhờ chiến lược du lịch hóa các mùa hoa bản địa. Những sự kiện như: Lễ hội hoa Tam giác mạch (xã Đồng Văn), Festival mai anh đào (xã Lũng Cú), hoa mộc miên (xã Mèo Vạc, Lâm Bình), hoa dã quỳ (phường Hà Giang 2)… đã đưa các loài hoa bản địa bước ra khỏi không gian tự nhiên để trở thành đòn bẩy kinh tế. Qua đó, kích hoạt chuỗi dịch vụ đi kèm, từ lưu trú, trải nghiệm đến tiêu thụ nông sản địa phương.

Theo số liệu tổng hợp của cơ quan chuyên môn, hiện nay, toàn tỉnh có gần 170 ha chuyên canh hoa. Năm 2025, tổng giá trị sản xuất hoa cán mốc hơn 100 tỷ đồng. Nổi bật trong đó, mô hình trồng hoa hướng dương gắn với du lịch tại các xã Đồng Văn, Mèo Vạc đạt 155 triệu đồng/ha/vụ, gồm 30 triệu đồng từ vé tham quan, check-in cánh đồng hoa và 125 triệu đồng từ bán hạt. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt 37,5 triệu đồng/ha/vụ, cao gấp 7,5 lần so với trồng ngô lai trên cùng diện tích. Hay mô hình trồng hoa Tam giác mạch cho giá trị kinh tế khoảng 60 triệu đồng/ha/vụ, kết hợp từ nguồn thu bán hạt giống và dịch vụ tham quan, trải nghiệm.

Giữ sắc hoa

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, việc sản xuất hoa tại các vùng trọng điểm đang chuyển mạnh sang chiều sâu, lấy công nghệ làm đòn bẩy để hiện thực hóa các giá trị bản sắc. Tại các vùng chuyên canh, hệ thống nhà lưới, nhà màng tích hợp IoT, cảm biến nhiệt - ẩm... đã trở thành những “lá chắn kỹ thuật”, giúp giảm 40 - 50% chi phí đầu vào, 50 - 60% công lao động và nâng cao chất lượng hoa. Đây là nền tảng cốt yếu để hoa xứ Tuyên không chỉ đẹp về sắc mà còn chuẩn về chất khi bước ra thị trường lớn.

Hoa Tam giác mạch trên Cao nguyên đá Đồng Văn trở thành điểm nhấn thu hút du khách tham quan, trải nghiệm.

Tuy nhiên, đằng sau sắc hoa rực rỡ là bài toán phát triển bền vững đầy thách thức. Các làng hoa truyền thống đang chịu sức ép kép từ biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào tăng cao và cạnh tranh của hoa công nghiệp, hoa nhập ngoại; nếu vẫn sản xuất nhỏ lẻ, dựa vào kinh nghiệm, “sắc hoa” rất dễ phai trước thị trường và thời tiết. Năm 2024, thôn Mỹ Tân (xã Tân Quang) hứng chịu ba đợt ngập úng lịch sử chỉ trong 4 tháng, xóa sổ hơn 5 ha đào cảnh. Năm 2025, giá trị hoa đào toàn tỉnh ước đạt 27,5 tỷ đồng, giảm gần 20 tỷ đồng so với năm trước, phản ánh tác động khốc liệt của biến đổi khí hậu. Trước thực tế này, nhiều địa phương đã thực hiện tái quy hoạch không gian canh tác theo cao trình đất, đưa cây giá trị cao lên vùng cao hoặc luống nâng, chuyển đất trũng sang cây chịu úng, mở rộng trồng đào chậu để chủ động ứng phó thiên tai.

Thực tế cho thấy, sản xuất hoa muốn “giữ sắc, bền gốc” không thể thiếu chiến lược tổng thể và sự dẫn dắt của ngành chuyên môn. Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Nguyễn Văn Tú cho biết: Ngành đã tham mưu tái cấu trúc vùng trồng theo đai sinh thái: Vùng cao phát triển hoa cao cấp như lily, địa lan, tulip; vùng thấp ưu tiên cúc ngắn ngày, hồng chậu. Đồng thời, thúc đẩy liên kết “bốn nhà”, xây dựng thương hiệu hoa, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng (hoa khô, trà hoa), gắn làng hoa với lễ hội và du lịch cộng đồng để kéo dài mùa vụ, ổn định đầu ra và nâng sức cạnh tranh.

Giữ sắc hoa, vì thế, không dừng ở kỹ thuật để hoa nở đúng dịp Tết, mà là gìn giữ mạch nối giữa nếp nhà truyền thống với nhịp sống đương đại. Sự bền vững của làng nghề bắt rễ từ đất đai, nhưng được nuôi dưỡng bởi tầm nhìn quy hoạch, sức mạnh khoa học, kỹ thuật và sự gắn kết hài hòa giữa sản xuất - thị trường - du lịch. Khi những yếu tố ấy hội tụ, làng hoa xứ Tuyên vừa làm tròn sứ mệnh đánh thức mùa xuân, vừa bền bỉ gieo mầm thịnh vượng cho nông thôn trong dòng chảy phát triển mới.