Đánh thức vùng sen Xứ Đoài từ mô hình nông nghiệp đa giá trị

Giữ trọn bản sắc quê hương

Câu chuyện khởi nghiệp của HTX Nông nghiệp Xứ Đoài bắt đầu từ cú ngã rẽ đầy quyết đoán của người đứng đầu. Trước khi bén duyên với cây sen, anh Vương Đắc Lộc, Chủ tịch HTX, từng có hơn 10 năm gắn bó với nghề kiểm định xây dựng. Tuy nhiên, khi đại dịch COVID-19 bùng phát khiến công việc gặp nhiều khó khăn, anh quyết định gác lại công việc kỹ thuật để quay về với niềm đam mê nông nghiệp từ thuở nhỏ.

Anh Vương Đắc Lộc, Chủ tịch HTX Nông nghiệp Xứ Đoài. Ảnh: NVCC

Trở về quê hương – nơi làng So vốn nổi tiếng với nghề làm miến dong truyền thống và là cái nôi đậm đà văn hóa Bắc Bộ – anh Lộc cùng một số cộng sự bắt tay vào nghiên cứu các dòng sản phẩm nông sản địa phương. Nhận thấy tiềm năng lớn từ nguồn đất đai và cảnh quan nhưng chưa có ai tập trung phát triển cây sen một cách bài bản, anh cùng nhóm bạn trẻ đã chọn sen làm cây trồng cốt lõi để xây dựng thương hiệu và phát triển các dòng sản phẩm giá trị gia tăng.

Không chọn con đường cạnh tranh bằng giá rẻ hay sản xuất công nghiệp đại trà, HTX Nông nghiệp Xứ Đoài xác định giá trị cốt lõi nằm ở chất lượng vượt trội và bản sắc văn hóa vùng miền. Trò chuyện về quy trình sản xuất, anh Vương Đắc Lộc chia sẻ rằng việc chế biến sâu các sản phẩm từ củ sen đòi hỏi kỷ luật kỹ thuật rất nghiêm ngặt. Nếu như các loại miến dong thông thường có thể dễ dàng cơ giới hóa hoàn toàn để hạ giá thành, thì miến sen lại đi theo lộ trình hoàn toàn ngược lại. Quy trình sản xuất miến sen có tỷ lệ hao hụt nguyên liệu rất lớn, tiêu tốn nhiều thời gian và phụ thuộc mạnh vào các công đoạn thủ công tỉ mỉ.

Bộ ba sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao gồm miến sen Xứ Đoài, trà củ sen Xứ Đoài và tinh bột củ sen Xứ Đoài

Theo anh Lộc, để thu được 1 kg tinh bột củ sen nguyên chất, người thợ phải sử dụng từ 10 đến 15 kg củ sen tươi. Tiếp đó, từ lượng tinh bột tinh khiết này, khi tráng và chế biến thành miến thành phẩm chỉ thu về khoảng 9 lạng. Sự hao hụt lớn cùng quy trình chế biến kéo dài chính là lý do khiến miến sen không thể sản xuất ồ ạt. Tuy nhiên, chính những đòi hỏi khắt khe này lại trở thành hàng rào kỹ thuật tự nhiên, giúp sản phẩm của HTX giữ được nét độc đáo và không bị sao chép đại trà trên thị trường.

Một yếu tố then chốt được xem là linh hồn tạo nên chất lượng khác biệt cho nông sản Xứ Đoài chính là nguồn nước. Toàn bộ các công đoạn ngâm rửa củ sen, lọc lắng tinh bột cho đến khâu tráng bánh miến đều sử dụng nguồn nước giếng khơi cổ tự nhiên giàu khoáng chất tại chân núi, hoàn toàn không dùng nước giếng khoan hay nước máy. Nhờ chất nước đặc biệt này, tinh bột sen lắng nhanh, không bị ôi thiu hay chua hỏng, giữ trọn độ tinh khiết. Sợi miến sen thành phẩm tráng ra có độ dai giòn, trong tự nhiên và hậu vị ngọt thanh mát. Tinh bột sen nguyên chất của HTX khi nếm sẽ tan hoàn toàn nơi đầu lưỡi mà không để lại cặn – một đặc điểm mà phụ gia hay sự pha trộn công nghiệp khó có thể làm giả.

Bên cạnh miến sen và tinh bột củ sen, dòng sản phẩm trà củ sen Xứ Đoài cũng khẳng định vị thế riêng trên thị trường nông sản sạch. Được chế biến từ những củ sen tươi chọn lọc kỹ lưỡng, trải qua công đoạn thái lát, sấy khô nghiêm ngặt và sao thơm tự nhiên, trà củ sen giữ trọn nguồn dưỡng chất thuần khiết. Đây không chỉ là một thức uống thảo mộc thanh nhiệt, dưỡng tâm an thần, hỗ trợ giấc ngủ ngon mà còn sở hữu hương vị mộc mạc, dễ uống mỗi ngày, đáp ứng xu hướng chăm sóc sức khỏe chủ động của người tiêu dùng hiện đại.

Hiện tại, HTX Nông nghiệp Xứ Đoài đang quản lý vùng trồng sen khoảng 10 ha với sản lượng củ sen tiềm năng đạt từ 270 đến 300 tấn mỗi vụ. Mặc dù trang thiết bị hiện có của HTX có thể đạt công suất chế biến khoảng 10 tấn nguyên liệu mỗi ngày, đơn vị vẫn chủ động chưa vận hành tối đa. Anh Vương Đắc Lộc khẳng định, quan điểm của HTX là đi chậm nhưng chắc, ưu tiên kiểm soát tuyệt đối chất lượng nguyên liệu và quy trình chế biến để giữ bản chất tươi ngon nguyên bản của sản phẩm. Sự kiên trì đó đã kết trái khi cả 3 sản phẩm gồm miến sen Xứ Đoài, trà củ sen Xứ Đoài và tinh bột củ sen Xứ Đoài đều đạt chứng nhận OCOP 3 sao, được người tiêu dùng đánh giá rất cao tại các hội chợ và Festival quảng bá nông sản.

Vùng trồng sen khoảng 10 ha với sản lượng củ sen tiềm năng đạt từ 270 đến 300 tấn mỗi vụ.

Tích hợp đa giá trị và gỡ vướng cơ chế để phát triển bứt phá

Không dừng lại ở việc sản xuất hàng hóa bán thô trên kệ hàng, HTX Nông nghiệp Xứ Đoài đang từng bước hiện thực hóa định hướng tích hợp đa giá trị thông qua kết hợp nông nghiệp tuần hoàn với du lịch sinh thái trải nghiệm. HTX hiện đang xây dựng các chương trình trải nghiệm thực tế cho du khách. Du khách khi đến thăm vùng sen không chỉ thưởng thức sản phẩm mà còn được trực tiếp tham gia vào từng công đoạn: từ quan sát sơ chế củ sen, tìm hiểu quy trình lọc lắng tinh bột, cho đến tự tay tráng bánh miến thủ công và mang sản phẩm thành phẩm về nhà.

HTX Nông nghiệp Xứ Đoài đang từng bước hiện thực hóa định hướng tích hợp đa giá trị thông qua kết hợp nông nghiệp tuần hoàn với du lịch sinh thái trải nghiệm.

Về lâu dài, HTX định hướng phát triển mô hình nông nghiệp tuần hoàn kết hợp du lịch sinh thái trên quỹ đất liền vùng khoảng 50 đến 60 ha nằm trong hành lang xanh của Hà Nội. Mục tiêu lớn nhất là bảo tồn nghề truyền thống, giữ quỹ đất nông nghiệp, gìn giữ không gian văn hóa làng quê và tạo cơ hội việc làm tại chỗ cho lực lượng lao động trẻ.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn quy mô này, HTX Nông nghiệp Xứ Đoài đang gặp phải những bài toán khó về nguồn lực đầu tư và mặt bằng sản xuất. Trăn trở về chặng đường phía trước, Chủ tịch HTX Vương Đắc Lộc đã đưa ra những đề xuất, kiến nghị thiết thực tới các cấp chính quyền và cơ quan chức năng nhằm tháo gỡ khó khăn cho các mô hình kinh tế tập thể nông thôn.

Về chính sách hỗ trợ vay vốn, anh Lộc đề xuất các cơ quan quản lý và ngân hàng cần có cơ chế ưu đãi tín dụng linh hoạt, dễ tiếp cận hơn cho các HTX nông nghiệp trẻ. Việc mở rộng hạn mức cho vay không bắt buộc tài sản thế chấp truyền thống, hoặc cho phép thế chấp bằng chính phương án kinh doanh khả thi, tài sản hình thành trên đất trang trại sẽ giúp HTX có nguồn vốn kịp thời để nâng cấp trang thiết bị máy móc, mở rộng xưởng chế biến sâu và đầu tư hạ tầng phục vụ du khách trải nghiệm.

Về chính sách tích tụ và thuê đất, anh Lộc đề nghị cần có cơ chế hỗ trợ thuê đất dài hạn, tập trung quỹ đất liền vùng linh hoạt hơn cho mô hình trang trại. Việc hỗ trợ chính quyền địa phương tạo điều kiện dồn điền đổi thửa, cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng các diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng sen kết hợp dựng các công trình phụ trợ tạm thời phục vụ sơ chế và trải nghiệm du lịch sinh thái là điều kiện tiên quyết để HTX yên tâm đầu tư bài bản, dài hạn.

Sản phẩm Miến sen Xứ Đoài.

Với tư duy làm nông nghiệp tử tế, tôn trọng tự nhiên và đề cao giá trị bản địa, HTX Nông nghiệp Xứ Đoài đang từng bước đặt nền móng vững chắc. Những tháo gỡ kịp thời về cơ chế vay vốn và chính sách đất đai sẽ là đòn bẩy quan trọng để mô hình nông nghiệp đa giá trị này bứt phá, góp phần xây dựng quê hương Xứ Đoài ngày càng giàu đẹp.