Đảo ngược Brexit: Liệu Anh có thể trở lại Liên minh châu Âu?

Những động lực thúc đẩy Anh xem xét lại Brexit

Trong bài viết trên Financial Times, nhà bình luận Gideon Rachman cho rằng các cơ sở chính trị, kinh tế và chiến lược ủng hộ việc đảo ngược Brexit đang ngày càng rõ nét. Đáng chú ý, Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure đã công khai ủng hộ đề xuất của ông Andy Burnham về việc Anh xem xét lại quan hệ với EU, với thông điệp nước này nên quay trở lại đầy đủ. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đánh giá đây là ý tưởng tích cực, trong khi Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez khẳng định Anh sẽ được chào đón nếu muốn trở lại. Những phát biểu này cho thấy khả năng tái gia nhập EU đang dần được đưa trở lại các cuộc thảo luận chính trị, dù chưa đồng nghĩa với việc một tiến trình đàm phán chính thức đã được khởi động.

Về chính trị, các cuộc thăm dò được ông Rachman dẫn lại cho thấy 59% người dân Anh ủng hộ tái gia nhập EU, trong khi 32% phản đối. Tuy nhiên, chưa có đảng chính trị lớn nào công khai cam kết theo đuổi mục tiêu này. Theo nhà bình luận Sam Freedman, một cam kết rõ ràng về EU trong cương lĩnh tranh cử có thể giúp Công đảng tăng từ 4 đến 7 điểm phần trăm tỷ lệ phiếu bầu. Điều này tạo ra dư địa chính trị cho những nhân vật như Burnham, đồng thời đặt ra bài toán về mức độ sẵn sàng của các đảng phái trong việc chuyển sự ủng hộ của dư luận thành chính sách cụ thể.

Về kinh tế, những đánh giá cho rằng Brexit đang cản trở tăng trưởng khiến việc xem xét lại quan hệ với EU trở nên đáng chú ý hơn. Theo lập luận được Rachman nêu ra, việc chỉ khôi phục liên minh thuế quan hoặc tham gia trở lại thị trường chung có thể không đủ để khắc phục những tổn thất đã phát sinh. Nếu quan hệ kinh tế với EU được tăng cường sâu rộng hơn, Anh có thể cải thiện triển vọng tăng trưởng, qua đó tạo thêm nguồn lực cho các mục tiêu như nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc xã hội và tăng chi tiêu quốc phòng.

Cờ Liên minh châu Âu tung bay trước tháp Big Ben ở London. Ảnh: NEIL HALL (EFE)

Các yếu tố chiến lược cũng góp phần thúc đẩy cuộc tranh luận. Những bất đồng giữa chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump và các đồng minh châu Âu về vấn đề Ukraine, cùng những nghi ngại đối với tương lai của NATO, làm gia tăng nhu cầu hợp tác an ninh giữa các nước châu Âu. Trong bối cảnh đó, việc Anh tăng cường gắn kết với các đối tác trong khu vực có thể giúp củng cố năng lực phòng thủ chung. Nếu trở lại EU, London có cơ hội tham gia sâu hơn vào các cơ chế hợp tác quốc phòng của khối, dù việc tiếp cận các nguồn lực và chương trình cụ thể vẫn phụ thuộc vào những thỏa thuận liên quan.

Những rào cản và bài toán lợi ích chung

Dù có những động lực thuận lợi, tái gia nhập EU sẽ là một quá trình phức tạp. Anh khó có thể giữ nguyên những điều kiện đặc biệt từng được hưởng trước khi rời khối, trong đó có cơ chế hoàn trả ngân sách. Những ngoại lệ liên quan đến khu vực tự do đi lại Schengen và đồng tiền chung euro cũng không mặc nhiên được duy trì. Đây đều là các vấn đề nhạy cảm trong chính trường Anh, có khả năng làm suy giảm sự ủng hộ của cử tri khi những điều kiện thực tế của việc tái gia nhập được đưa ra thảo luận. Vì vậy, thách thức đối với những người ủng hộ không chỉ là thuyết phục công chúng về lợi ích kinh tế, mà còn phải làm rõ những nghĩa vụ và điều chỉnh chính sách mà Anh có thể phải chấp nhận.

Phản ứng của các nước thành viên EU, đặc biệt là Pháp, cũng sẽ có ảnh hưởng đáng kể. Những phát biểu tích cực của Tổng thống Macron và Bộ trưởng Lescure chưa bảo đảm rằng lập trường này sẽ được duy trì trong tương lai. Cuộc bầu cử tổng thống Pháp dự kiến diễn ra vào năm 2027 có thể làm thay đổi đáng kể bối cảnh chính trị. Nếu bà Marine Le Pen giành chiến thắng và thúc đẩy chương trình chính trị theo hướng dân tộc chủ nghĩa, hoài nghi hội nhập châu Âu, triển vọng tái gia nhập của Anh có thể trở nên khó dự đoán hơn. Ngược lại, những đề xuất nhằm hạn chế một số thẩm quyền của EU cũng có thể mở ra cuộc tranh luận về một mô hình liên kết linh hoạt hơn, gần với quan điểm truyền thống của Anh về chủ quyền quốc gia.

Một câu hỏi quan trọng khác là liệu các nước thành viên EU có thực sự mong muốn Anh quay trở lại hay không. Sau nhiều năm đàm phán và những bất đồng kéo dài vì Brexit, các chính phủ châu Âu có thể yêu cầu London chứng minh rằng sự ủng hộ đối với việc tái gia nhập đủ rộng và ổn định để bảo đảm cam kết lâu dài. Một thỏa thuận được đàm phán trong nhiệm kỳ của chính phủ hiện tại nhưng bị chính phủ kế tiếp hủy bỏ sẽ gây tổn thất về thời gian, nguồn lực và lòng tin cho cả hai phía. Do đó, sự đồng thuận chính trị trong nước Anh sẽ là điều kiện quan trọng để tiến trình này có tính khả thi.

Tuy nhiên, EU cũng có những lý do để cân nhắc tích cực. Trong bối cảnh châu Âu phải đối mặt với nhiều sức ép từ nhiềuphía và những biến động của trật tự quốc tế, sự trở lại của Anh có thể củng cố sức mạnh kinh tế, quân sự và vị thế đối ngoại của khối. Với quy mô nền kinh tế lớn và năng lực quốc phòng đáng kể, Anh có thể đóng góp thêm nguồn lực cho các mục tiêu chung, đồng thời tạo ra tín hiệu chính trị về sức hấp dẫn của dự án hội nhập châu Âu. Dẫu vậy, những lợi ích này cần được cân đối với các yêu cầu về ngân sách, thể chế và sự thống nhất giữa các thành viên.

Giới quan sát nhận định, khả năng Anh tái gia nhập EU không chỉ phụ thuộc vào sự thay đổi trong dư luận hay những khó khăn kinh tế sau Brexit, mà còn gắn với lựa chọn chiến lược của cả London và Brussels. Những trở ngại về điều kiện thành viên, chính trị nội bộ và lòng tin vẫn rất lớn. Tuy nhiên, nếu hai bên xác định được lợi ích chung và xây dựng được sự đồng thuận đủ bền vững, việc tái gia nhập có thể trở thành một phương án đáng cân nhắc trong tương lai. Khi đó, vấn đề cốt lõi không chỉ là đảo ngược quyết định năm 2016, mà còn là xác định vai trò của Anh và EU trong một châu Âu đang đối mặt với những thách thức an ninh và kinh tế ngày càng phức tạp.