Đào tạo kỹ sư quân sự Việt Nam: Từ chiến trường đến công nghệ lõi

Cán bộ kỹ thuật không chỉ cần kiến thức về pháo, tên lửa...

Tại Hội thảo tổng kết 60 năm công tác đào tạo của Học viện Kỹ thuật Quân sự nhân kỷ niệm 60 năm ngày truyền thống Học viện (28/10/1966 - 28/10/2026), Thiếu tướng Đinh Công Phương - Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, cho biết trong số gần 20 nghìn cán bộ kỹ thuật đang công tác tại các cơ quan, đơn vị toàn quân, gần 54% đã tốt nghiệp Học viện Kỹ thuật Quân sự (KTQS).

Thiếu tướng Đinh Công Phương - Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật.

Khảo sát do Bộ Tổng tham mưu tổ chức đầu năm 2026 về chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của học viên sau ba năm tốt nghiệp, ghi nhận bên cạnh những cán bộ nhanh chóng tiếp cận công việc, vẫn có người chưa nắm sâu trang bị kỹ thuật tại đơn vị, vận dụng kiến thức còn máy móc hoặc thiếu linh hoạt khi xử lý tình huống thực tế.

Với cán bộ kỹ thuật cấp phân đội, nếu tốt nghiệp loại giỏi, sau sáu tháng được đơn vị bồi dưỡng, có thể tiếp cận lĩnh vực được phân công; người tốt nghiệp loại khá cần khoảng một năm tiếp xúc thực tế; số còn lại có thể phải sau hai năm mới nắm vững công tác bảo đảm kỹ thuật và độc lập triển khai công việc.

Khoảng thời gian ấy cho thấy tri thức trong nhà trường cần được nối tiếp bằng trải nghiệm tại đơn vị. Thiếu tướng Đinh Công Phương cho rằng, sản phẩm đào tạo cần được nhìn từ năng lực thực hiện nhiệm vụ, trong đó có khả năng quản lý, khai thác, làm chủ vũ khí, trang bị; tham mưu, tổ chức bảo đảm kỹ thuật và giải quyết những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn.

“Đào tạo những gì Quân đội cần, đơn vị cần, không chỉ đào tạo những gì nhà trường có”, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật nhấn mạnh phương châm này.

Tham dự hội thảo có lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan, đơn vị trong Quân đội.

Yêu cầu đó càng rõ khi trang bị quân sự ngày càng tích hợp nhiều lĩnh vực. Theo Đại tá Phạm Minh Trung - Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Pháo binh - Tên lửa, các hệ thống mới đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực tiếp nhận, khai thác và làm chủ trang bị.

Cán bộ kỹ thuật không chỉ cần kiến thức về pháo, tên lửa hay cơ khí, mà còn phải hiểu điện tử, công nghệ thông tin và tự động hóa; đồng thời nắm được cách các bộ phận kết nối trong hệ thống chỉ huy, điều khiển hỏa lực.

Đại tá Phạm Minh Trung cho rằng, trang bị của lực lượng pháo binh - tên lửa đang phát triển theo hướng số hóa, tự động hóa; nhiều khâu từ trinh sát, tính toán phần tử đến truyền đạt mệnh lệnh và chỉ huy hỏa lực được kết nối chặt chẽ hơn.

Điều đó khiến công tác kỹ thuật không còn giới hạn trong một lĩnh vực riêng, mà cần sự phối hợp giữa nhiều chuyên ngành. Học viên phải được trang bị nền tảng đủ rộng để hiểu toàn hệ thống, đồng thời có chuyên môn sâu để thực hiện nhiệm vụ cụ thể.

Từ lớp học sơ tán đến công nghệ bán dẫn

Năm 1966, khi đất nước còn trong chiến tranh, Phân hiệu II Đại học Bách khoa - tiền thân của Học viện KTQS được thành lập và khai giảng khóa đầu tiên ngày 28/10. Khi ấy, nhà trường chỉ có 31 cán bộ, giảng viên, cơ sở vật chất chủ yếu là tranh, tre, nứa, lá và phải thường xuyên sơ tán để duy trì hoạt động đào tạo.

Trung tướng, GS.TS Lê Minh Thái - Giám đốc Học viện Kỹ thuật Quân sự.

Từ những chuyên ngành đầu tiên như pháo cao xạ, súng bộ binh, đạn, ô tô, xe xích, thông tin vô tuyến và ra đa, Học viện từng bước mở rộng ngành học, trình độ và đối tượng đào tạo theo yêu cầu xây dựng Quân đội và phát triển đất nước.

Trung tướng, GS.TS Lê Minh Thái - Giám đốc Học viện KTQS, cho biết nhà trường đã đào tạo hơn 20 nghìn cán bộ trình độ đại học, sau đại học về KTQS và chỉ huy - tham mưu kỹ thuật; hơn 10 nghìn kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; cùng hơn 5 nghìn cán bộ đào tạo theo chức vụ.

Những kết quả ấy phản ánh một quá trình mở rộng từ đào tạo kỹ sư quân sự sang hệ thống đào tạo nhiều trình độ, nhiều loại hình. Hiện nhà trường tổ chức đào tạo ở cả ba bậc đại học, thạc sĩ, tiến sĩ với 60 ngành, 160 chương trình, thuộc 9 trong 10 lĩnh vực công nghệ chiến lược. Song quy mô không phải điểm dừng.

Theo Thiếu tướng, GS.TS Trần Xuân Nam - Phó Giám đốc Học viện KTQS, từ năm 2023, Học viện triển khai đào tạo kỹ sư quân sự chất lượng cao các ngành Thông tin và An ninh hệ thống thông tin theo mô hình liên kết quốc tế.

Kết quả bước đầu là cơ sở để Học viện tiếp tục hoàn thiện Đề án đào tạo kỹ sư quân sự tài năng, thạc sĩ tài năng và tiến sĩ chất lượng cao. Đề án đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030 đào tạo 100-150 kỹ sư quân sự tài năng, 60-75 thạc sĩ tài năng và 30 tiến sĩ chất lượng cao.

Thiếu tướng, GS.TS Trần Xuân Nam - Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật Quân sự.

Bên cạnh đó, Đại tá, PGS.TS Nguyễn Như Xuân - Phó Chủ nhiệm Khoa Hóa - Lý kỹ thuật (Học viện KTQS), cho biết chuyên ngành Công nghệ Bán dẫn và Nano cũng bắt đầu tuyển sinh hệ dân sự trong năm học 2025-2026 với chỉ tiêu 40 sinh viên, và năm học 2026-2027 sẽ nâng lên 60.

Chương trình đề cập cả thiết kế vi mạch lẫn các khâu chế tạo, đóng gói và kiểm thử, mở thêm một hướng đào tạo gắn với công nghệ nền có ý nghĩa đối với quốc phòng và dân sinh.