Đào tạo nghệ sĩ trẻ: Giữ bản sắc giữa những xu hướng âm nhạc mới
Một tiết mục kết hợp chất liệu dân gian với âm nhạc hiện đại trên sân khấu cho thấy cách người trẻ đang thử nghiệm những ngôn ngữ biểu đạt mới. Nhưng để tạo dấu ấn trong thị trường âm nhạc nhiều biến động, khả năng bắt kịp xu hướng thôi chưa đủ. Người nghệ sĩ cần có nền tảng chuyên môn và bản sắc riêng.
Đưa âm nhạc đại chúng vào giảng đường
Mới đây, tại chương trình kỷ niệm 10 năm thành lập Khoa Âm nhạc ứng dụng, Trường Đại học Thăng Long, nhiều tiết mục do giảng viên và sinh viên thể hiện đã mang đến những sắc thái âm nhạc đa dạng. Nhóm Last Roll, sinh viên K36, kết hợp chất liệu dân gian trong mashup “Mục Hạ Vô Nhân, Em Xinh và Lá Ngọc Cành Vàng” theo phong cách trẻ trung, hiện đại. Bên cạnh đó là những màn trình diễn nhạc trẻ kết hợp vũ đạo, các bản ballad và tiết mục đòi hỏi kỹ thuật thanh nhạc.
Nguyễn Đức Vĩnh và Ninh Trịnh Quang Minh thể hiện mashup “Tìm Em, Người Như Anh Xứng Đáng Cô Đơn, Không Đau Nữa Rồi và Chân Thành”, trong khi Nguyễn Văn Việt Cường mang đến màu sắc ballad qua ca khúc “Nhắn Gió Mây Rằng Anh Yêu Em”. Sự đa dạng trong lựa chọn và cách thể hiện phần nào phản ánh định hướng đào tạo của khoa: tạo điều kiện để người học tiếp cận nhiều dòng nhạc, đồng thời rèn luyện kỹ năng chuyên môn và khả năng sáng tạo.

Các tiết mục hấp dẫn do sinh viên thể hiện. Ảnh: PV
Thành lập năm 2016, Khoa Âm nhạc ứng dụng hướng tới mô hình đào tạo kết hợp nền tảng thanh nhạc với các kỹ năng cần thiết trong hoạt động âm nhạc đương đại. Đây cũng là lựa chọn xuất phát từ mong muốn xây dựng một môi trường học tập nghệ thuật phù hợp với nhu cầu và khả năng tiếp nhận của người trẻ.
Chủ tịch Hội đồng trường Trương Ngọc Kim cho biết, ý tưởng thành lập khoa bắt nguồn từ quan niệm của nhà sáng lập trường, GS.TSKH.NGND Hoàng Xuân Sính: “Âm nhạc mang lại sức mạnh và hạnh phúc cho con người”. Theo ông, Toán học và Âm nhạc có những điểm gần gũi ở tính trừu tượng, trí tưởng tượng và sự lãng mạn.
Thời điểm đó, âm nhạc đại chúng, Hip-hop và K-pop ngày càng thu hút giới trẻ, trong khi môi trường đào tạo chính quy theo hướng này còn hạn chế. Từ định hướng ban đầu, chương trình đào tạo được xây dựng với nhiều nội dung thực hành. Bên cạnh thanh nhạc, sinh viên được tiếp cận hòa âm, sáng tác, guitar, trống, diễn xuất, vũ đạo và sản xuất âm nhạc. Ở phần thi tốt nghiệp, các em có thể xây dựng mini show gồm năm ca khúc, với hình thức biểu diễn cá nhân, hát nhóm, tự sáng tác hoặc làm mới tác phẩm. Cách tổ chức này tạo điều kiện để sinh viên vận dụng kiến thức, thử nghiệm khả năng phối hợp các kỹ năng và thể hiện tư duy nghệ thuật của mình.
Đưa âm nhạc đại chúng vào giảng đường cũng đặt ra yêu cầu đổi mới đối với đội ngũ giảng viên. PGS.TS.NSƯT Trần Thị Ngọc Lan, Trưởng khoa Âm nhạc ứng dụng, nguyên Phó Chủ nhiệm Khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, là một trong những người đặt nền móng chuyên môn cho chương trình.

PGS.TS.NSƯT Trần Thị Ngọc Lan (Trưởng Khoa ANUD) mang tác phẩm Opera kinh điển O Mio Babbino Caro lên sân khấu. Ảnh: PV
Xuất phát từ nền tảng đào tạo và hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc cổ điển, các giảng viên phải tiếp cận thêm phương pháp giảng dạy nhạc đại chúng, kỹ năng trình diễn, vũ đạo, sáng tác và sản xuất âm nhạc. Để xây dựng chương trình, khoa đã tìm hiểu mô hình đào tạo tại Hàn Quốc, tổ chức tập huấn và trao đổi kinh nghiệm với Digital Seoul Culture Arts University, Woosong University. Những kiến thức tiếp nhận được tiếp tục được nghiên cứu, điều chỉnh để phù hợp với thị hiếu và điều kiện âm nhạc trong nước.
Từ kỹ năng đến bản sắc nghệ thuật
Sự phát triển của các nền tảng trực tuyến giúp người trẻ có thêm điều kiện tiếp cận kiến thức về thanh nhạc, sáng tác, phối khí và sản xuất âm nhạc. Mạng xã hội cũng mở rộng cơ hội giới thiệu sản phẩm đến công chúng, tạo thêm những con đường để người trẻ thử sức với hoạt động nghệ thuật.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận công cụ và cơ hội biểu diễn không đồng nghĩa với việc người học đã có đủ nền tảng để theo đuổi con đường chuyên nghiệp. Kỹ thuật thanh nhạc, khả năng cảm thụ, tư duy âm nhạc và sự nghiêm túc trong lao động nghệ thuật vẫn là những yếu tố quan trọng để tạo nên một sản phẩm có chất lượng.
Hà An Huy, sinh viên K34, hiện tham gia hoạt động âm nhạc, chia sẻ: “Đối với Huy, được học trong Khoa Âm nhạc ứng dụng là một may mắn, một cơ duyên mà tôi sẽ trân trọng cho đến mãi sau này. Nếu không có thầy cô thì sẽ không có ước mơ nào được chắp cánh. Dù có đi đâu chăng nữa, Huy cũng luôn muốn được trở về biểu diễn tại sân khấu Trường Đại học Thăng Long”.

Hà An Huy, HYO, UPRIZE LEON gửi lời tri ân 10 năm thành lập Khoa Âm nhạc ứng dụng. Ảnh: PV
Cùng thuộc thế hệ sinh viên đang theo học, UPRIZE LEON, sinh viên K37, nhắc đến sự đồng hành của giảng viên trong quá trình học tập và tham gia các hoạt động nghệ thuật. Nam sinh cho biết: “Em cảm ơn các thầy cô vì đã luôn yêu thương em trong suốt hành trình em đi học, đi thi, tham gia các chương trình. Các thầy cô đã luôn luôn giúp đỡ và tạo điều kiện để em có thể theo đuổi đam mê của mình”.
Những chia sẻ từ người học ở các khóa khác nhau cho thấy vai trò của môi trường đào tạo trong việc định hướng và tạo cơ hội thực hành. Qua quá trình học tập, sinh viên có điều kiện thử sức với nhiều hình thức biểu diễn, nhận diện thế mạnh và tích lũy kinh nghiệm. Đây là nền tảng cần thiết để mỗi người từng bước tìm ra hướng đi phù hợp, thay vì chỉ tập trung vào khả năng thể hiện nhiều thể loại hay tham gia các hoạt động thu hút sự chú ý.
Trong môi trường âm nhạc có tốc độ thay đổi nhanh, việc nắm bắt xu hướng là cần thiết, song không thể thay thế quá trình rèn luyện chuyên môn. Một nghệ sĩ có thể đảm nhiệm nhiều khâu trong sáng tạo và sản xuất, nhưng vẫn cần xác định được thế mạnh, phong cách và cách truyền tải cảm xúc của riêng mình. Vì vậy, đào tạo nghệ thuật không chỉ hướng đến việc trang bị kỹ năng mà còn cần khuyến khích tư duy độc lập, khả năng thử nghiệm và ý thức sáng tạo có trách nhiệm.
Đào tạo trước yêu cầu chuyển đổi số
Công nghệ số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sáng tác, sản xuất và phổ biến âm nhạc. Các công cụ mới hỗ trợ người sáng tạo thử nghiệm ý tưởng, rút ngắn một số công đoạn sản xuất; trong khi mạng xã hội giúp nghệ sĩ tiếp cận công chúng nhanh hơn. Tuy nhiên, sự thuận tiện này cũng đặt ra yêu cầu về khả năng chọn lọc, sử dụng công nghệ và giữ vững chất lượng nghệ thuật trước sự thay đổi liên tục của thị hiếu.
TS Hoàng Đức Minh, Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhìn nhận, âm nhạc có vai trò trong xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bồi dưỡng khả năng cảm thụ cái đẹp và hỗ trợ đời sống tinh thần của sinh viên. Ông cũng lưu ý nhu cầu về nguồn nhân lực có khả năng kết hợp năng lực nghệ thuật với công nghệ số trong các lĩnh vực văn hóa, giải trí.

Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục & Đào tạo, TS Hoàng Đức Minh phát biểu tại sự kiện. Ảnh: PV
Từ yêu cầu này, các cơ sở đào tạo nghệ thuật cần quan tâm cập nhật phương thức sáng tác, sản xuất và phát hành âm nhạc, đồng thời bảo đảm nền tảng chuyên môn cho người học. Công nghệ có thể hỗ trợ xử lý âm thanh, mở rộng khả năng thể hiện, nhưng việc lựa chọn chất liệu, xây dựng ý tưởng và truyền tải cảm xúc vẫn phụ thuộc vào tư duy sáng tạo của con người.
Sau 10 năm, Khoa Âm nhạc ứng dụng, Trường Đại học Thăng Long cho thấy một hướng tiếp cận trong đào tạo nghệ thuật khi đưa âm nhạc đại chúng vào môi trường học tập chính quy, gắn với rèn luyện chuyên môn và thực hành sáng tạo. Trước những biến động của thị trường âm nhạc và sự phát triển của công nghệ, yêu cầu đặt ra không chỉ là cập nhật phương thức biểu diễn, sản xuất mà còn giúp người học có nền tảng vững vàng, đủ năng lực làm chủ công việc và phát triển con đường nghệ thuật của mình.
