Đào tạo nhân lực chất lượng cao gắn với giải các bài toán lớn

Hoạt động nghiên cứu tại Đại học Phenikaa. (Ảnh: ĐẠI HỌC PHENIKAA)

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, thực hiện Nghị quyết số 57/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026 của Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội về quy định một số chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của thành phố (thực hiện điểm b khoản 1 Điều 16; điểm c, điểm d khoản 2 Điều 25 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16) và Quyết định số 145/2026/QĐ-UBND ngày 17/10/2026 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Sở đang triển khai tiếp nhận các hồ sơ đề nghị hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh phục vụ giải quyết bài toán lớn của thành phố.

Điểm đáng chú ý là việc hỗ trợ đào tạo trình độ tiến sĩ được gắn với yêu cầu giải quyết những vấn đề thực tiễn của Hà Nội. Nội dung nghiên cứu của luận án phải phục vụ các bài toán lớn đã được thành phố xác định, đồng thời trải qua quy trình đánh giá, xét chọn trước khi quyết định hỗ trợ.

Danh mục các bài toán lớn của Hà Nội giai đoạn 2026-2030 (đợt 1) được thành phố ban hành kèm theo Quyết định số 1193/QĐ-UBND ngày 18/3/2026. Đây là căn cứ để các nghiên cứu sinh và cơ sở đào tạo xác định hướng nghiên cứu phù hợp khi đăng ký hỗ trợ.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang cho biết, năm 2026, Hà Nội dự kiến xét hỗ trợ khoảng 100 nghiên cứu sinh. Theo Nghị quyết số 57/2026/NQ-HĐND, nghiên cứu sinh đáp ứng điều kiện được hỗ trợ định kỳ bằng 3 lần mức lương tối thiểu tháng vùng I/người/tháng, thời gian hỗ trợ tối đa không quá 48 tháng cùng các chế độ, chính sách khác.

Trước đó, Sở đã có hướng dẫn sơ bộ việc triển khai chính sách này, giúp các cơ sở đào tạo, người hướng dẫn và nghiên cứu sinh có sự chuẩn bị kỹ càng từ trước. Ngay từ khi xây dựng đề cương, các nghiên cứu sinh đã phải làm rõ bài toán lớn mà nghiên cứu dự kiến góp phần giải quyết; vấn đề thực tiễn và khoảng trống khoa học, công nghệ; mục tiêu, tính mới, tính khả thi; sản phẩm, kết quả dự kiến và chỉ tiêu có thể kiểm chứng…

Có thể thấy, việc “gắn” sự hỗ trợ trong đào tạo nhân lực chất lượng cao với giải quyết các vấn đề, khó khăn, bất cập lớn của thành phố là hướng đi sát với thực tiễn và tận dụng được nguồn lực. Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, với hướng đi đúng này, chính sách có thể tạo bước đột phá trong đào tạo tiến sĩ khi gắn với nhu cầu thực tiễn, có sự phối hợp chặt chẽ giữa thành phố, trường đại học và doanh nghiệp.

Với mối liên kết này, các đề tài nghiên cứu không còn chỉ là lựa chọn riêng giữa nghiên cứu sinh và người hướng dẫn, mà giá trị trực tiếp của chương trình sẽ được thể hiện qua những giải pháp, công nghệ, thiết bị góp phần xử lý 30 bài toán lớn của Thủ đô, nhất là các vấn đề về ùn tắc giao thông, phát triển đô thị, ô nhiễm môi trường, làm chủ công nghệ số...

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên. (Ảnh: NT)

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên đánh giá, Hà Nội có những điều kiện để thu hút, kết nối và huy động các nguồn lực trong nước cũng như quốc tế. Tuy nhiên, vấn đề của Hà Nội không chỉ là hội tụ nhân tài, mà phải tạo được cơ chế để tổ chức nguồn nhân lực thành năng lực phát triển.

Từ đó, câu chuyện phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cần được đặt trong một hệ sinh thái rộng hơn. Người giỏi cần có môi trường làm việc phù hợp; nhà khoa học cần có bài toán thực tiễn; doanh nghiệp cần tiếp cận được tri thức và công nghệ; còn các kết quả nghiên cứu cần có con đường để đi tới sản phẩm và thị trường. Vì vậy, thay vì chỉ nói đến đào tạo, thu hút hay sử dụng nhân lực chất lượng cao một cách chung chung, Hà Nội có thể đặt ra những bài toán cụ thể, đủ lớn để tập hợp các nguồn lực cùng giải quyết.

Cách tiếp cận này có thể tạo ra sự thay đổi trong mối liên kết giữa doanh nghiệp với trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia. Đây cũng là cách để nguồn nhân lực chất lượng cao thoát khỏi tình trạng chỉ được đánh giá bằng trình độ, bằng cấp, chuyển sang được đánh giá bằng năng lực giải quyết vấn đề và giá trị tạo ra.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, hiện trên địa bàn thành phố, số lượng chuyên gia đầu ngành đạt trình độ quốc tế trong một số lĩnh vực công nghệ chiến lược còn hạn chế; đội ngũ kế cận ở một số ngành còn thiếu. Đáng chú ý, những chuyên gia có thể đảm nhiệm vai trò tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng - vừa giỏi chuyên môn, vừa có khả năng nhìn nhận vấn đề ở tầm chiến lược, tổ chức các nhóm nghiên cứu và điều phối giải quyết những bài toán phức tạp - vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.