Đào tạo theo 'đơn đặt hàng': Chìa khóa kéo thanh niên 'đứng ngoài' thị trường lao động trở lại

(NB&CL) Tình trạng khoảng 1,6 triệu thanh niên cả nước không có việc làm, không tham gia học tập hay đào tạo (NEET) trong quý III/2026 đang đặt ra bài toán cấp thiết về khâu chuyển tiếp từ nhà trường ra thị trường lao động. Trao đổi với phóng viên, ông Vũ Quang Thành – Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội khẳng định, muốn giải quyết căn cơ thực trạng này, phải chuyển mạnh sang đào tạo những gì doanh nghiệp cần và chủ động đưa thông tin việc làm về tận cơ sở thay vì chờ người trẻ tự tìm đến.

+ Qua dữ liệu giao dịch việc làm quý III/2026 tại Hà Nội, nhóm thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập, đào tạo (NEET) trên địa bàn Thủ đô tập trung chủ yếu ở phân khúc nào (sinh viên mới tốt nghiệp chưa tìm được việc phù hợp hay lao động trẻ chưa qua đào tạo) và rào cản lớn nhất khiến họ chưa thể gia nhập thị trường là gì, thưa ông?

- Ông Vũ Quang Thành: Theo tôi, cần nhìn nhận vấn đề thanh niên NEET (nhóm thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập, đào tạo) từ hai góc độ: chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận thị trường lao động.

Theo Cục Thống kê, trong quý III/2026, cả nước có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15–24 tuổi thuộc nhóm NEET, chiếm 11,2% tổng số thanh niên. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên ở mức 9,07%, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ thất nghiệp chung là 2,22%. Đây là những con số cho thấy thách thức lớn trong việc chuyển tiếp từ giáo dục, đào tạo sang việc làm của lực lượng lao động trẻ.

Chuyển từ phương thức hỗ trợ thụ động sang chủ động tìm đến người lao động, đưa thông tin việc làm đến tận cơ sở. Nguồn: Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội.

Chuyển từ phương thức hỗ trợ thụ động sang chủ động tìm đến người lao động, đưa thông tin việc làm đến tận cơ sở. Nguồn: Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội.

Đối với Hà Nội, qua theo dõi dữ liệu thị trường lao động và hoạt động giao dịch việc làm quý III/2026, chúng tôi nhận thấy cần quan tâm đến hai nhóm.

Nhóm thứ nhất: Sinh viên mới tốt nghiệp đại học, cao đẳng, trung cấp nhưng chưa tìm được việc làm phù hợp với chuyên ngành, trình độ và kỳ vọng của bản thân. Một bộ phận còn thiếu kinh nghiệm thực tế, kỹ năng làm việc và khả năng thích ứng với môi trường doanh nghiệp.

Nhóm thứ hai: Thanh niên chưa qua đào tạo nghề hoặc có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề còn hạn chế. Đây là nhóm gặp nhiều khó khăn hơn khi tiếp cận những vị trí việc làm đòi hỏi kỹ thuật, kỷ luật lao động và khả năng vận hành thiết bị.

Điều đáng chú ý là thị trường lao động Hà Nội không thiếu cơ hội việc làm. Theo Bản tin thị trường lao động Hà Nội quý III/2026, nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp đạt khoảng 38.000–40.000 vị trí mỗi tháng. Trong đó, nhu cầu lao động trình độ trung cấp, cao đẳng chiếm 36,1%; nhu cầu lao động chưa qua đào tạo chiếm 19%. Tuy nhiên, nguồn cung lao động có trình độ và kỹ năng phù hợp chưa đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp. 

Theo chúng tôi, rào cản lớn nhất không đơn thuần là thiếu việc làm mà chính là khoảng cách giữa năng lực thực tế của người lao động trẻ với yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, bên cạnh những rào cản về định hướng nghề nghiệp, tâm lý, thu nhập và điều kiện làm việc.

Một bộ phận thanh niên có tâm lý muốn tìm công việc ổn định, thu nhập tương đối cao ngay từ đầu nhưng chưa sẵn sàng bắt đầu từ những vị trí phù hợp với năng lực hiện tại. Ngược lại, có những bạn trẻ mong muốn đi làm nhưng thiếu kỹ năng nghề, kỹ năng giao tiếp, tác phong công nghiệp và thông tin về cơ hội việc làm…

Vì vậy, chúng tôi cho rằng không thể chỉ dừng lại ở việc giới thiệu một vị trí tuyển dụng cho thanh niên NEET, mà phải có giải pháp đồng bộ từ tư vấn hướng nghiệp, đánh giá năng lực, đào tạo bổ sung kỹ năng đến kết nối tuyển dụng và theo dõi sau khi người lao động được tiếp nhận. Mục tiêu cuối cùng là giúp thanh niên có được một công việc phù hợp, có thu nhập và khả năng gắn bó lâu dài với doanh nghiệp.

+ Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về tăng cường tư vấn cho người chưa có kinh nghiệm và gắn đào tạo ngắn hạn với tuyển dụng, Trung tâm DVVL Hà Nội đang triển khai cơ chế “đặt hàng” hoặc liên kết trực tiếp với doanh nghiệp, cơ sở giáo dục nghề nghiệp như thế nào?

- Ông Vũ Quang Thành: Quan điểm của Trung tâm là chuyển mạnh từ tư duy đào tạo những gì cơ sở đào tạo có sang đào tạo những gì doanh nghiệp và thị trường lao động thực sự cần. Đây cũng là định hướng phù hợp với chủ trương của Chính phủ và Thành phố Hà Nội về tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức dịch vụ việc làm, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp.

Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, Trung tâm xác định một số hướng triển khai cụ thể:

Thứ nhất, tăng cường khảo sát, nắm bắt nhu cầu tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp.

Trung tâm chủ động làm việc với các doanh nghiệp để xác định cụ thể nhu cầu về số lượng, ngành nghề, trình độ, kỹ năng, mức lương và thời gian cần tuyển dụng. Từ đó, xây dựng cơ sở dữ liệu nhu cầu nhân lực làm căn cứ kết nối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Thứ hai, thúc đẩy liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.

Trung tâm làm cầu nối giữa doanh nghiệp và các trường cao đẳng, trung cấp, cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Trên cơ sở nhu cầu tuyển dụng đã được xác định, các bên phối hợp xây dựng chương trình đào tạo ngắn hạn, tập trung vào kỹ năng thực hành, kỹ năng nghề và những yêu cầu cụ thể của từng vị trí việc làm.

Đặc biệt, cần tăng cường mô hình đào tạo kết hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp, trong đó người học được thực hành trên thiết bị, quy trình sản xuất thực tế, được tiếp xúc với môi trường làm việc trước khi tuyển dụng.

Thứ ba, tổ chức tư vấn, định hướng nghề nghiệp và kết nối việc làm ngay trong quá trình đào tạo.

Thay vì đào tạo xong mới tìm việc, chúng tôi hướng tới việc tư vấn cho doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu vào quá trình đào tạo, từ xác định tiêu chuẩn tuyển dụng, nội dung kỹ năng cần trang bị đến tiếp nhận lao động sau khi hoàn thành khóa học. Đối với thanh niên chưa có kinh nghiệm, Trung tâm chú trọng tư vấn những vị trí phù hợp, tạo cơ hội thực tập, học việc và tiếp cận công việc từ những vị trí ban đầu, giúp các em từng bước tích lũy kinh nghiệm.

Thứ tư, đa dạng hóa các hình thức kết nối tuyển dụng.

Bên cạnh các phiên giao dịch việc làm định kỳ, Trung tâm đẩy mạnh tổ chức các phiên chuyên đề theo ngành nghề, phiên lưu động tại địa phương, kết nối trực tuyến giữa doanh nghiệp và người lao động.

Thực tế, trong lĩnh vực cơ khí, xây dựng và giao thông, Trung tâm đã phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tổ chức các phiên giao dịch việc làm chuyên đề, đưa doanh nghiệp đến trực tiếp với người học và người lao động. Riêng phiên ngày 31/10/2026 có trên 8.000 chỉ tiêu tuyển dụng, với sự tham gia của 15 trường đại học, cao đẳng, trung cấp và trên 3.000 sinh viên năm cuối cùng lao động tại các xã, phường.

Tôi cho rằng, đối với thanh niên NEET, điều quan trọng không phải là tổ chức thật nhiều khóa đào tạo mà phải bảo đảm đào tạo đúng nghề, đúng nhu cầu và có địa chỉ tuyển dụng cụ thể. Chúng ta cần hạn chế tình trạng đào tạo xong nhưng người học vẫn không tìm được việc làm. Đây chính là hướng đi để rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và tuyển dụng, đồng thời giúp doanh nghiệp có được nguồn nhân lực phù hợp hơn.

+ Với yêu cầu phối hợp cùng tổ chức Đoàn và chính quyền cấp xã/phường để rà soát, hỗ trợ thanh niên NEET, Trung tâm có giải pháp cụ thể gì trong việc kết nối dữ liệu người lao động và đưa thông tin từ Sàn giao dịch việc làm tiếp cận trực tiếp, hiệu quả tới nhóm thanh niên đang đứng ngoài thị trường?

+ Với yêu cầu phối hợp cùng tổ chức Đoàn và chính quyền cấp xã/phường để rà soát, hỗ trợ thanh niên NEET, Trung tâm có giải pháp cụ thể gì trong việc kết nối dữ liệu người lao động và đưa thông tin từ Sàn giao dịch việc làm tiếp cận trực tiếp, hiệu quả tới nhóm thanh niên đang đứng ngoài thị trường?

- Ông Vũ Quang Thành: Đây là một trong những giải pháp rất quan trọng, bởi đối với nhóm thanh niên NEET, khó khăn không chỉ nằm ở năng lực nghề nghiệp mà còn ở việc họ chưa chủ động tiếp cận các kênh thông tin tuyển dụng và dịch vụ hỗ trợ việc làm.

Trung tâm xác định phải chuyển từ phương thức hỗ trợ thụ động sang chủ động tìm đến người lao động, đưa thông tin việc làm đến tận cơ sở.

Chúng tôi đề xuất tập trung vào các giải pháp sau:

Thứ nhất, phối hợp với Đoàn Thanh niên và chính quyền cấp xã, phường rà soát, phân loại cụ thể đối tượng thanh niên NEET.

Thông qua mạng lưới tổ chức Đoàn, cán bộ phụ trách lao động và các tổ chức ở cơ sở, tiến hành nắm bắt thông tin thanh niên trong độ tuổi lao động chưa có việc làm, không tham gia học tập, đào tạo. Việc rà soát cần đi sâu vào từng nhóm đối tượng, chẳng hạn: thanh niên mới tốt nghiệp chưa tìm được việc làm; thanh niên bỏ học, chưa qua đào tạo nghề; thanh niên mất việc làm; thanh niên có hoàn cảnh khó khăn hoặc đang có nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp.

Trên cơ sở đó, lập danh sách, phân loại theo trình độ, năng lực, nhu cầu và nguyện vọng để có phương án hỗ trợ phù hợp.

Thứ hai, tăng cường kết nối và khai thác hiệu quả dữ liệu thị trường lao động.

Trung tâm sẽ tập trung chuẩn hóa, cập nhật thông tin về người lao động và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp; đồng thời tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin với các cơ quan, đơn vị và chính quyền cơ sở theo quy định về quản lý, bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đặc biệt, cần từng bước hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ kết nối cung – cầu lao động theo địa bàn, ngành nghề, trình độ và nhóm đối tượng. Khi có thông tin về một thanh niên đang cần việc làm, Trung tâm có thể nhanh chóng xác định vị trí tuyển dụng phù hợp hoặc tư vấn hướng đào tạo cần thiết.

Thứ ba, đưa Sàn giao dịch việc làm đến gần hơn với thanh niên tại các địa phương.

Trung tâm sẽ tiếp tục đa dạng hóa các phiên giao dịch việc làm, đặc biệt là phiên lưu động, phiên chuyên đề tại các xã, phường; phối hợp với tổ chức Đoàn để tổ chức các buổi tư vấn hướng nghiệp, giới thiệu việc làm trực tiếp tại khu dân cư, trường học và những địa bàn có đông thanh niên chưa có việc làm. Đồng thời, tập trung tổ chức các phiên giao dịch việc làm trực tuyến trên Cổng thông tin việc làm Thành phố tại địa chỉ: congvieclam.hanoi.gov.vn và ứng dụng nền tảng số, mạng xã hội, các kênh thông tin của tổ chức Đoàn và chính quyền cơ sở để cung cấp thông tin tuyển dụng, lịch tổ chức phiên giao dịch việc làm, chương trình đào tạo nghề và chính sách hỗ trợ người lao động. Mục tiêu là giúp thanh niên có thể tiếp cận thông tin việc làm mọi lúc, mọi nơi, giảm bớt rào cản về khoảng cách địa lý và thời gian.

Tôi cho rằng, muốn giải quyết căn cơ vấn đề thanh niên NEET thì phải có sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền địa phương, tổ chức Đoàn, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và tổ chức dịch vụ việc làm.

Quan điểm của Trung tâm là không để thanh niên nào có nhu cầu làm việc nhưng không biết tìm việc ở đâu, không biết học nghề gì và không biết tiếp cận chính sách hỗ trợ như thế nào. Thông qua việc đưa dịch vụ việc làm đến tận cơ sở, kết nối dữ liệu và đồng hành với người lao động, chúng tôi mong muốn giúp thanh niên từng bước vượt qua tâm lý tự ti, thiếu định hướng, chủ động học nghề, tìm kiếm việc làm và tham gia tích cực hơn vào thị trường lao động Thủ đô.

+ Xin trân trọng cảm ơn ông!

Quốc Trần

Nguồn Công Luận: https://congluan.vn/dao-tao-theo-don-dat-hang-chia-khoa-keo-thanh-nien-dung-ngoai-thi-truong-lao-dong-tro-lai-post368039.html