Đất có sổ đỏ nhưng bất ngờ phát hiện ngôi mộ, chủ nhà phải làm gì?

Sự việc một gia đình tại Nghệ An khi chuẩn bị xây nhà trên thửa đất đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) thì bất ngờ phát hiện một ngôi mộ được xây dựng ngay trên phần đất của mình đang gây nhiều tranh luận. Vụ việc không chỉ đặt ra câu chuyện về phong tục, tín ngưỡng, mà quan trọng hơn là những vấn đề pháp lý xoay quanh quyền sử dụng đất, xử lý mồ mả và trách nhiệm của các bên liên quan.

Dưới góc nhìn pháp lý, luật sư Nguyễn Văn Nam (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho rằng, đây là tình huống không hiếm gặp trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, đất đai được chuyển nhượng qua nhiều chủ sử dụng, nhưng lại bộc lộ những "điểm va chạm" giữa pháp luật và tập quán dân gian.

Hình ảnh ngôi mộ trong khu đất được chia sẻ trên mạng xã hội.

Theo luật sư Nguyễn Văn Nam, trước hết cần khẳng định nguyên tắc cơ bản của Luật Đất đai: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ pháp lý xác lập quyền hợp pháp của người sử dụng đất đối với thửa đất cụ thể. Khi đã được cấp sổ đỏ đúng trình tự, thủ tục, người sử dụng đất có đầy đủ quyền theo quy định của pháp luật, trong đó có quyền xây dựng nhà ở, công trình phù hợp với mục đích sử dụng đất và quy hoạch.

"Việc trên đất có xuất hiện mồ mả không đương nhiên làm mất hay hạn chế quyền sử dụng đất hợp pháp của người đứng tên sổ đỏ. Pháp luật đất đai không có quy định nào coi mồ mả là một loại quyền sử dụng đất độc lập, vượt lên trên quyền sử dụng đất đã được Nhà nước công nhận", luật sư Nam nhấn mạnh.

Về mặt pháp lý, Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn quy định khá rõ về đất nghĩa trang, nghĩa địa. Đây là loại đất phải được quy hoạch riêng, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, bảo đảm các yêu cầu về môi trường, khoảng cách an toàn và trật tự xã hội. Việc xây dựng mồ mả ngoài khu vực quy hoạch, đặc biệt là trên đất ở của hộ gia đình, cá nhân, là hành vi sử dụng đất không đúng mục đích.

Trong vụ việc tại Nghệ An, nếu ngôi mộ được xây dựng trên thửa đất ở đã có sổ đỏ, không thuộc khu đất nghĩa trang được quy hoạch, thì về nguyên tắc, đây là hành vi trái với quy định của pháp luật đất đai. "Dù mộ được cho là mộ tổ, mộ lâu đời hay mới xây dựng lại, thì yếu tố quyết định vẫn là quy hoạch và quyền sử dụng đất hợp pháp. Pháp luật không cho phép tự ý xây mộ trên đất ở của người khác", luật sư Nguyễn Văn Nam phân tích.

Trường hợp cố tình xây dựng mồ mả trái với mục đích sử dụng đất đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì được xác định là hành vi vi phạm pháp luật về đất đai và có thể bị xử lý các trách nhiệm pháp lý liên quan

Một vấn đề thường gây tranh cãi là trường hợp mộ được cho là tồn tại từ lâu, trước khi thửa đất được chuyển nhượng và cấp sổ đỏ cho chủ mới. Theo luật sư Nam, ngay cả trong trường hợp này, nếu thửa đất đã được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân theo đúng quy định, thì quyền sử dụng đất đó vẫn được pháp luật bảo vệ. Mồ mả nếu không nằm trong khu quy hoạch hợp pháp cũng không được coi là căn cứ để phủ nhận hiệu lực của sổ đỏ.

"Tất nhiên, khi xử lý, các cơ quan chức năng và người dân cần hết sức thận trọng, tránh xâm phạm đến yếu tố tâm linh, tín ngưỡng. Nhưng sự thận trọng đó không đồng nghĩa với việc hợp thức hóa hành vi sử dụng đất trái pháp luật", luật sư Nam nói.

Về hướng xử lý, luật sư Nguyễn Văn Nam cho rằng, trước hết chính quyền địa phương cần xác minh rõ nguồn gốc thửa đất, thời điểm xuất hiện mồ mả, việc xây dựng mộ có được sự đồng ý của chủ đất hay không, có phù hợp với quy hoạch hay không. Trên cơ sở đó, nếu xác định mộ được xây dựng trái phép trên đất ở, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, buộc tháo dỡ, di dời mồ mả và khôi phục hiện trạng đất theo quy định.

Trong trường hợp các bên không đạt được thỏa thuận, chủ sử dụng đất hợp pháp có quyền khởi kiện ra tòa án để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích của mình. Đây là tranh chấp dân sự liên quan đến quyền sử dụng đất, được giải quyết theo trình tự tố tụng dân sự. Tòa án sẽ căn cứ vào giấy tờ pháp lý, quy hoạch đất đai và các chứng cứ liên quan để đưa ra phán quyết.

Phúc Đức