Đặt lợi ích của trẻ em làm trung tâm khi sửa Luật Nuôi con nuôi

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Tại phiên họp, đa số đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Nuôi con nuôi nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm tốt hơn quyền trẻ em được sống trong môi trường gia đình; đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bảo đảm việc giải quyết hồ sơ nuôi con nuôi công khai, minh bạch, thuận lợi và phù hợp với các điều ước quốc tế. 

Nhiều đại biểu nhấn mạnh, việc sửa đổi luật cần đặt quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trọng tâm. Trong đó, cần tôn trọng thực chất nguyện vọng của trẻ khi bày tỏ sự đồng ý và lựa chọn gia đình nhận nuôi; đồng thời bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp đã phát sinh của con nuôi và người thứ ba ngay tình theo quy định của pháp luật dân sự.

Lấy ý kiến trẻ phải thực chất, không hình thức

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế cho rằng, quyết định nuôi con nuôi có thể được ban hành tại một thời điểm, nhưng những hệ quả pháp lý, tình cảm và tâm lý có thể theo trẻ suốt cuộc đời. Vì vậy, việc lấy ý kiến, nguyện vọng của trẻ phải được thực hiện thực chất, bảo đảm trẻ tự nguyện bày tỏ, không chịu tác động từ những người có quyền lợi liên quan.

Đại biểu đồng tình với quy định tại khoản 1, Điều 20 của dự thảo luật về việc xem xét ý kiến, nguyện vọng, tình cảm và thái độ của trẻ theo độ tuổi, mức độ trưởng thành; trong đó, trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên phải có sự đồng ý. Tuy nhiên, một văn bản có chữ ký đồng ý chưa đủ để khẳng định trẻ thực sự tự nguyện.

Đối với trẻ từng bị bỏ rơi, có hoàn cảnh tâm lý phức tạp, trẻ khuyết tật hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, việc lấy ý kiến cần được thực hiện bằng phương pháp phù hợp, trong môi trường an toàn, không bị chi phối hay ép buộc.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 3, Điều 20 nguyên tắc lấy ý kiến phải bảo đảm tính trực tiếp, riêng tư, phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng giao tiếp và hoàn cảnh tâm lý của trẻ. Ý kiến, nguyện vọng của trẻ cùng kết quả tư vấn cần được ghi nhận đầy đủ trong hồ sơ.

Trường hợp trẻ có dấu hiệu bị tác động, ép buộc hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, cần có người làm công tác xã hội hoặc người có chuyên môn phù hợp tham gia hỗ trợ. Đại biểu cũng đề nghị làm rõ tư cách, căn cứ đại diện của người ký văn bản đồng ý tại cơ sở trợ giúp xã hội, tránh nhầm lẫn giữa ý kiến của cơ sở với quyền của người giám hộ hợp pháp.

Liên quan việc lựa chọn gia đình nhận nuôi và ghép trẻ tại Điều 21, đại biểu cho rằng thứ tự ưu tiên quy định tại Điều 17 chỉ là căn cứ xem xét, không có nghĩa người thuộc hàng ưu tiên trước đương nhiên được nhận trẻ. Sự phù hợp với từng trẻ mới là yếu tố quyết định.

Do đó, cần quy định rõ trường hợp không lựa chọn người thuộc hàng ưu tiên trước để xem xét người thuộc hàng ưu tiên tiếp theo phải ghi nhận căn cứ, lý do trong hồ sơ.

Đối với việc ghép trẻ, cần tính đến nguyện vọng, mối quan hệ gắn bó tình cảm, quan hệ anh chị em ruột và khả năng duy trì những mối liên hệ an toàn với người thân thích. Nếu không thể bố trí anh chị em ruột cùng một gia đình nhận nuôi, hồ sơ cần nêu rõ lý do và phương án duy trì mối liên hệ phù hợp, an toàn giữa các trẻ khi điều đó có lợi cho các em.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu tham gia thảo luận ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Không dừng trách nhiệm bảo vệ trẻ sau thời hạn báo cáo

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị bảo đảm quyền được hỗ trợ, bảo vệ của trẻ sau khi được nhận nuôi, đồng thời tránh biến gia đình nhận nuôi thành đối tượng bị giám sát hành chính thường xuyên.

Đại biểu đồng tình với quy định tại Điều 22 về chế độ báo cáo định kỳ 6 tháng một lần trong thời hạn 3 năm và việc ghi nhận vai trò của người làm công tác xã hội tại Điều 24. Tuy nhiên, kết thúc thời hạn báo cáo không đồng nghĩa với chấm dứt trách nhiệm bảo vệ trẻ khi xuất hiện dấu hiệu bạo lực, xâm hại, bỏ mặc hoặc không được chăm sóc phù hợp.

Đại biểu đề nghị làm rõ tại khoản 2, Điều 22 nguyên tắc: khi có thông tin về nguy cơ mất an toàn của trẻ, cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời đánh giá, phối hợp, hỗ trợ và áp dụng biện pháp bảo vệ theo quy định của pháp luật về trẻ em, không phụ thuộc thời hạn báo cáo định kỳ.

Đối với Điều 24, cần chỉnh lý các khoản 2 và 3 theo hướng phát huy vai trò của người làm công tác xã hội trong đánh giá nhu cầu, hoàn cảnh, khả năng hòa nhập và hỗ trợ trẻ, nhất là những trường hợp có nguy cơ cao hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù. Khi cần thiết, phải bảo đảm sự tham gia của người có chuyên môn phù hợp.

Theo đại biểu, việc sửa đổi Luật Nuôi con nuôi không chỉ nhằm hoàn thiện thủ tục pháp lý mà phải hướng đến mục tiêu cao nhất là bảo đảm lợi ích tốt nhất, sự an toàn và phát triển lâu dài của trẻ em.

Tiếp thu, giải trình ý kiến ĐBQH, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết các ĐBQH đã đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm, góp phần hoàn thiện hai dự án luật được trình tại kỳ họp. Trong đó, dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) tiếp tục cụ thể hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ trẻ em, nội luật hóa Công ước La Hay năm 1993, lấy lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trung tâm.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, có 15 đại biểu phát biểu về dự án luật. Các ý kiến đã phân tích những tồn tại, bất cập và đề xuất nhiều nội dung cụ thể để hoàn thiện dự thảo, cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ và các cơ quan liên quan nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét trước khi trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp này, bảo đảm chất lượng và tiến độ.