Dấu ấn Việt tại hội sách thiếu nhi lớn thứ hai thế giới

Từ ngày 13/11 tại Trung tâm Triển lãm và Hội nghị Quốc tế Thượng Hải, Hội sách Thiếu nhi Quốc tế Thượng Hải (CCBF) lần thứ 13 diễn ra sôi động. Hơn 500 đơn vị xuất bản từ 37 quốc gia và vùng lãnh thổ đã hội tụ về đây, biến không gian triển lãm thành tâm điểm giao thương của ngành sách thiếu nhi.

Giữa những tên tuổi xuất bản hàng đầu thế giới, các đơn vị Việt Nam mang theo danh mục 100 tác phẩm sách tranh nội địa gây chú ý lớn với các nhà xuất bản quốc tế. Từng bị coi là thị trường thuần nhập khẩu, sách thiếu nhi Việt Nam đang từng bước khẳng định bản sắc riêng trên trường quốc tế.

Năng lực sáng tạo của Việt Nam phát triển mạnh mẽ

CCBF được đánh giá là sự kiện xuất bản thiếu nhi lớn thứ hai thế giới, chỉ xếp sau Hội sách Bologna tại Italy. Theo thông tin từ ban tổ chức, sự kiện năm nay ghi nhận sự tham gia của 152 đơn vị xuất bản quốc tế cùng hàng trăm sự kiện chuyên môn kéo dài trong 3 ngày từ 13 đến 15/11.

Dấu ấn đầu tiên của xuất bản Việt Nam tại CCBF năm nay thuộc về chiến thắng của họa sĩ Hoàng Giang. Bộ tranh minh họa Kho tàng của bố (Loving Eyes) đã đoạt giải thưởng Grand Award International tại cuộc thi Golden Pinwheel, vượt qua hơn 2.100 tác phẩm dự thi từ 73 quốc gia.

Không dừng lại ở giải thưởng cá nhân, theo bà Nguyễn Hữu Quỳnh Hương - nhà sáng lập Slowbooks, Trưởng ban tổ chức Lễ hội Sách tranh thiếu nhi Việt Nam 2026, hàng loạt ấn phẩm sách tranh Việt Nam đã lọt vào danh sách "Spotlight on New Books" và xuất hiện trong các triển lãm chủ đề. Tại khu vực giao dịch bản quyền (Copyright Zone), gian hàng Việt Nam liên tục đón tiếp các đoàn chuyên gia và nhà xuất bản quốc tế đến tìm hiểu.

Họa sĩ Hoàng Giang nhận giải thưởng minh họa quốc tế ở Hội sách Thiếu nhi Thượng Hải. Ảnh: NVCC.

Đảm nhận vai trò diễn giả tại phiên thảo luận tiêu điểm của hội sách, bà Hương cũng mang đến những góc nhìn thực tế về tiềm năng của sách tranh nội địa cho các chuyên gia xuất bản quốc tế. Đơn vị xuất bản Việt cũng có buổi làm việc trực tiếp với hơn 30 nhà xuất bản Trung Quốc tại Thư viện Thiếu nhi Thượng Hải.

"Trước đây, nhiều đơn vị bản quyền quốc tế chỉ coi Việt Nam là thị trường nhập khẩu với dòng sách tranh mờ nhạt. Việc tiếp cận góc nhìn mới giúp bạn bè quốc tế nhận ra năng lực sáng tạo của người làm sách Việt. Hiện tại, so với các quốc gia Đông Nam Á, Việt Nam đang được bạn bè xuất bản quốc tế gọi là 'ngôi sao đang nổi' khi liên tiếp tạo ra các cột mốc", bà Nguyễn Hữu Quỳnh Hương chia sẻ.

Những cột mốc liên tiếp từ việc có đại diện tại Bologna, có người Việt Nam đầu tiên tham gia Hội đồng giám khảo Giải thưởng Hans Christian Andersen 2028 cho đến chiến thắng tại Hội sách Thượng Hải của họa sĩ Hoàng Giang đã chứng minh nguồn lực sáng tạo của Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ.

Bài toán phát triển bền vững cho xuất bản nội địa

Theo bà Hương, dù gặt hái nhiều tín hiệu tích cực, quá trình đưa sách Việt ra thế giới vẫn đối mặt với không ít rào cản nội tại. Hiện nay, việc tham dự các hội sách quốc tế lớn phần lớn vẫn do các nhà xuất bản và đơn vị tư nhân tự thân vận động, thiếu đi sự hỗ trợ quy mô từ cấp quốc gia.

Rào cản lớn nhất ngăn sách tranh Việt tiếp cận độc giả toàn cầu là việc thiếu hụt một quỹ dịch thuật quốc gia chính thức. Nhiều tác phẩm có chất lượng nội dung và mỹ thuật vượt trội nhưng gặp khó khăn khi chào bán bản quyền ra nước ngoài do chi phí chuyển ngữ quá cao. Bên cạnh đó, việc chưa thể thiết lập các gian hàng quốc gia tập trung tại Bologna hay Thượng Hải khiến hình ảnh xuất bản Việt Nam còn tương đối phân tán.

"Một ngôi sao đang nổi cần những thử thách và cơ chế hỗ trợ đồng bộ để phát triển bền vững. Chúng ta đang 'mang chuông đi đánh xứ người' nhưng điều quan trọng không kém là phải đem nguồn lực quốc tế về thị trường trong nước. Nếu các đơn vị xuất bản không chủ động gõ cửa, sẽ không có cánh cửa nào tự mở ra", Trưởng ban tổ chức Lễ hội Sách tranh thiếu nhi Việt Nam 2026 nhấn mạnh.

Các đơn vị xuất bản Việt Nam tại gian hàng của Hội đồng quốc tế về sách dành cho thanh thiếu niên. Ảnh: NVCC.

Để giải bài toán này, các đơn vị xuất bản trong nước có thể chủ động nâng cao năng lực đàm phán và chủ động tìm kiếm cơ hội hợp tác quốc tế. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tài liệu chào bán cùng tư duy hội nhập sẽ giúp người làm sách Việt tự tin bước vào các thương vụ giao dịch bản quyền phức tạp.

Ở tầm vĩ mô, ngành xuất bản rất cần những chính sách đồng bộ từ phía chính phủ trong việc tài trợ kinh phí quảng bá và hỗ trợ nhân sự trẻ năng động. Việc xây dựng gian hàng quốc gia tại các hội sách lớn sẽ tạo điểm tựa vững chắc cho toàn bộ thị trường.

Liên kết chặt chẽ giữa các nhà xuất bản, đơn vị phát hành và đội ngũ tác giả nội địa sẽ tạo nên một hệ sinh thái xuất bản khỏe mạnh. Khi cùng đồng hành trên một chiến lược dài hạn, sách tranh Việt Nam có thể vươn xa hơn nữa trên bản đồ xuất bản thế giới.