Dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự tại mỏ đá Thường Tân III?

Kẽ hở để trục lợi tinh vi

Điển hình của những dấu hiệu sai phạm có tính vi phạm pháp luật hình sự là ở mỏ đá Thường Tân III (TP Hồ Chí Minh), nơi Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương đã có hành vi khai thác vượt công suất một cách có hệ thống.

Đường vào mỏ đá Thường Tân III - Ảnh: ITN.

Cụ thể, trong suốt 4 năm liên tục từ 2022 đến 2025, doanh nghiệp này đã khai thác vượt mức cho phép tổng cộng 785.949 m3 đá nguyên khối, tương đương giá trị tạm tính lên tới hơn 120 tỷ đồng.

Đáng chú ý, doanh nghiệp này hoàn toàn nhận thức được sai phạm nhưng vẫn thực hiện, đồng thời tính toán để duy trì mức vượt công suất luôn dưới 15% nhằm "lách" luật, né tránh hình phạt tước quyền sử dụng giấy phép khai thác.

Không dừng lại ở việc khai thác tài nguyên trái phép, doanh nghiệp này còn có thủ đoạn "ảo thuật" sổ sách khi để ngoài hệ thống kế toán tới 205.407 m3 đá nguyên khai với giá trị tạm tính hơn 28,6 tỷ đồng. Kéo theo đó, một khoản tiền khổng lồ ước tính khoảng 7,161 tỷ đồng bao gồm thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường đã bị doanh nghiệp "bỏ quên", không nộp vào ngân sách nhà nước.

Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra những sai phạm hệ thống này có dấu hiệu của các tội danh: vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên; vi phạm quy định của Nhà nước về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và tội trốn thuế.

Sở Nông nghiệp và Môi trường "quên" kiểm tra, giám sát

Kết luận Thanh tra chỉ rõ, suốt 8 năm kể từ khi mỏ được cấp phép, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh chưa từng một lần thực hiện việc kiểm tra, giám sát việc chấp hành giấy phép.

Càng khó hiểu hơn khi cơ quan Thuế TP Hồ Chí Minh cũng không hề có động thái kiểm tra doanh nghiệp này từ tận năm 2015. Ngay cả khi Thanh tra TP Hồ Chí Minh tổ chức thanh tra chuyên đề vào năm 2026 và trực tiếp phát hiện sai phạm, cơ quan này vẫn không hề đưa ra bất cứ kiến nghị xử lý nào theo thẩm quyền.

Bên cạnh sự buông lỏng, công tác quản lý còn thể hiện nhiều hạn chế xa rời thực tế qua những quyết định hành chính thiếu tính khả thi. Tiêu biểu như việc UBND TP Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 3079/QĐ-UBND cho phép mỏ đá tăng công suất khai thác thêm 474.597 m3 nguyên khối chỉ trong vỏn vẹn 22 ngày cuối năm 2025.

Thực tế cho thấy quyết định này là bất khả thi, bởi với năng lực thiết bị hiện tại, mỏ chỉ có thể khai thác tối đa khoảng 354.838 m3 trong khoảng thời gian đó. Điều này chứng tỏ công tác tham mưu và thẩm định của Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Sở Xây dựng vô cùng thiếu sót, không hề đánh giá đúng năng lực thực tế của mỏ.

Chuyển hồ sơ các vụ việc có dấu hiệu hình sự sang cơ quan điều tra

Câu chuyện buông lỏng quản lý không phải là "đặc sản" riêng của TP Hồ Chí Minh. Ở Tây Ninh, một sự trì trệ khó hiểu đang diễn ra tại mỏ cát sông Vàm Cỏ Đông khi Công ty TNHH TM DV VLXD Trường Thắng được gia hạn giấy phép ròng rã suốt 3 năm nhưng vẫn "án binh bất động", không triển khai hoạt động hay làm thủ tục thuê mặt nước.

Lẽ ra phải đốc thúc, kiểm tra thì Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh lại ngó lơ, bỏ mặc sự việc. Tương tự như kịch bản ở TP Hồ Chí Minh, Thanh tra tỉnh Tây Ninh dẫu có đi thanh tra chuyên đề vào năm 2026 nhưng cũng chỉ "phát hiện rồi để đó", không hề kiến nghị xử lý.

Nhìn ở bình diện rộng hơn, cả 3 địa phương bao gồm TP Hồ Chí Minh, Tây Ninh và Đồng Tháp đều bộc lộ hạn chế khi chưa hề ban hành Quy chế phối hợp quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản, đồng thời ngó lơ việc rà soát các khu vực cấm khai thác sau quá trình sáp nhập hành chính.

Sự thiếu đồng bộ, đứt gãy trong khâu phối hợp này khiến bức tranh quản lý nguồn vật liệu xây dựng liên vùng càng thêm chắp vá, nhất là trong bối cảnh các dự án cao tốc trọng điểm vẫn đang mỏi mòn chờ cát, chờ đá từng ngày.

Căn cứ vào các tồn tại, hạn chế, vi phạm nêu tại kết luận, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị UBND TP Hồ Chí Minh, tỉnh Tây Ninh và Đồng Tháp chỉ đạo tiếp tục rà soát, thanh tra, kiểm tra làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan theo từng thời kỳ để xử lý nghiêm các sai phạm, vi phạm theo thẩm quyền và quy định của pháp luật.

Đồng thời Thanh tra Chính phủ cũng chuyển hồ sơ các vụ việc có dấu hiệu hình sự sang cơ quan điều tra theo quy định tại khoản 2 Điều 29 Luật Thanh tra 2025 và khoản 1 Điều 5 Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP-TTCP ngày 18/10/2018.