Đầu tư năng lượng xanh đừng chỉ nhìn chi phí ban đầu

Đo lường đúng để đầu tư hiệu quả

Tại diễn đàn "Tiêu dùng bền vững năm 2026" ngày 15/10 tại Hà Nội, trong phiên thảo luận “Chuyển dịch năng lượng xanh - Nền tảng cho tiêu dùng bền vững”, các diễn giả cho rằng chi phí đầu tư và cơ chế chính sách vẫn là những thách thức lớn đối với doanh nghiệp trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi không chỉ phụ thuộc vào số vốn bỏ ra, mà còn nằm ở cách doanh nghiệp xác định nhu cầu, lựa chọn giải pháp và đánh giá hiệu quả đầu tư trong dài hạn.

PGS, TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cho biết, Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại Hội nghị COP26 năm 2021. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chính sách đang từng bước hướng tới sử dụng công cụ thị trường thay vì chỉ dựa vào biện pháp quản lý hành chính, trong đó có thị trường carbon, chi trả dịch vụ môi trường và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Các cơ chế, chính sách hỗ trợ có vai trò tạo động lực để doanh nghiệp tham gia chuyển đổi xanh. Quyết định số 46 ngày 17/9/2026 liên quan đến phân loại xanh, tiêu chí kinh tế tuần hoàn và tiêu chí môi trường, xã hội, quản trị (ESG), làm cơ sở để doanh nghiệp tiếp cận hỗ trợ lãi suất 2% khi đầu tư vào các lĩnh vực chuyển đổi xanh, chuyển dịch năng lượng. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn kỳ vọng tiếp tục có những cải cách để quá trình đầu tư thuận lợi hơn.

Các diễn giả tham gia thảo luận.

Từ góc độ vận hành, Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình - Phó Giám đốc Trung tâm Giải pháp số doanh nghiệp, Viettel Telecom, nhấn mạnh tiết kiệm năng lượng không đơn thuần là cắt giảm chi phí, mà còn là yêu cầu đối với hạ tầng số hiện đại và phát triển bền vững.

Viettel ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tại các trung tâm dữ liệu để theo dõi mức tiêu thụ năng lượng và tối ưu hệ thống làm mát. Theo Báo cáo Phát triển bền vững năm 2024 của Viettel, giải pháp AI giúp giảm 10-15% điện năng tiêu thụ cho hệ thống làm mát; chỉ số hiệu quả sử dụng năng lượng (PUE) đạt khoảng 1,4-1,45. Tập đoàn đồng thời áp dụng công nghệ ảo hóa trong hạ tầng viễn thông nhằm sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Từ thực tiễn này, bà Nguyễn Thị Sơn Bình cho rằng doanh nghiệp cần bắt đầu bằng việc đo lường chính xác để xác định những điểm tiêu hao năng lượng lớn, đánh giá công nghệ trên toàn bộ vòng đời đầu tư và ưu tiên các giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế.

“Muốn tiết kiệm hiệu quả thì chúng ta phải biết năng lượng đang tiêu thụ ở đâu, như thế nào và vì sao lại tiêu thụ như vậy”, bà Bình nói.

Doanh nghiệp không nhất thiết phải triển khai đồng loạt những giải pháp tốn kém ngay từ đầu. Việc xác định đúng khâu tiêu hao lớn, lựa chọn công nghệ phù hợp và đo lường kết quả sẽ giúp các khoản đầu tư có trọng tâm, đồng thời tạo cơ sở để mở rộng khi giải pháp chứng minh được hiệu quả.

Chuyển đổi theo lộ trình, hướng tới lợi thế cạnh tranh

Với các doanh nghiệp năng lượng, bài toán đầu tư còn gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, điều kiện thị trường và mức độ sẵn sàng của công nghệ. Bà Nguyễn Thị Cẩm Lan - Phó Trưởng ban Nghiên cứu phát triển và Marketing, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cho biết, quá trình chuyển dịch cần có lộ trình phù hợp, cân đối giữa mục tiêu giảm phát thải và khả năng triển khai thực tế.

Petrolimex đang nghiên cứu các hướng năng lượng và nhiên liệu mới như nhiên liệu sinh học, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), hydro, amoniac và các nguồn năng lượng tái tạo khác. Doanh nghiệp cũng từng bước xem xét phát triển trạm sạc, đổi pin cho xe điện, điện mặt trời mái nhà và các mô hình trạm năng lượng tích hợp.

Bà Nguyễn Thị Cẩm Lan - Phó Trưởng ban Nghiên cứu phát triển và Marketing, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex).

Từ năm 2024, Petrolimex triển khai kiểm kê khí nhà kính trong toàn Tập đoàn; đồng thời nghiên cứu lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại các cửa hàng xăng dầu, văn phòng, kho, cảng và cơ sở lưu trữ. Theo bà Lan, các phương án đầu tư đều cần được xem xét trên nhiều khía cạnh, từ tính khả thi về công nghệ, hiệu quả kinh tế, nhu cầu thị trường đến điều kiện chính sách. Việc hợp tác với đối tác quốc tế cũng góp phần hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi năng lượng không thể chỉ dựa vào việc lựa chọn một công nghệ mới hay đầu tư vào nguồn năng lượng tái tạo. Với những hệ thống cần vận hành liên tục, nguồn điện phải bảo đảm độ tin cậy, trong khi sản lượng điện mặt trời còn phụ thuộc vào thời tiết và thời điểm trong ngày. Vì vậy, doanh nghiệp cần tính toán phương án tổng thể để vừa giảm phát thải, vừa duy trì hoạt động ổn định.

Đồng quan điểm về cách tiếp cận này, ông Partrik Brodd - Tổng Vụ trưởng Vụ Chính sách khí hậu, Bộ Khí hậu và Doanh nghiệp Thụy Điển, cho rằng chuyển dịch năng lượng sạch cần trở thành động lực nội tại của doanh nghiệp. Doanh nghiệp không nên chỉ xem đây là khoản chi phí phải gánh chịu, mà cần nhìn nhận khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh từ những chiến lược và thực hành xanh.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò đối thoại giữa doanh nghiệp và cơ quan hoạch định chính sách, nhằm bảo đảm chính sách phù hợp hơn với nhu cầu thực tế, qua đó giúp doanh nghiệp tự tin triển khai các chiến lược xanh.

Từ kinh nghiệm của các doanh nghiệp trong lĩnh vực viễn thông và năng lượng, có thể thấy đầu tư xanh không đồng nghĩa với việc chi nhiều tiền hơn trong thời gian ngắn. Điều quan trọng là xác định đúng vấn đề cần giải quyết, lựa chọn công nghệ phù hợp, tính toán hiệu quả trong dài hạn và triển khai theo từng bước có thể đo lường. Khi được thực hiện trên cơ sở dữ liệu và lộ trình rõ ràng, chuyển dịch năng lượng vừa góp phần giảm tác động môi trường, vừa có thể trở thành động lực nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.