Để di sản đại ngàn tiếp tục sống trong nhịp thở đương đại

Ảnh minh họa.

Song, trước làn sóng chuyển đổi số và nhịp sống số hóa hối hả, di sản của cha ông đang đứng trước một thách thức sống còn là làm sao để những giá trị quý báu ấy không ngưng đọng trong bảo tàng, không tàn phai theo tuổi tác của các thế hệ nghệ nhân mà tiếp tục sống động, tiếp tục đập cùng nhịp thở đương đại của tuổi trẻ...

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam vừa qua đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự hẫng hụt lực lượng kế cận và nguy cơ mai một tiếng nói, chữ viết bản địa và xác định, cần khơi thông nguồn nhựa sống mới bằng việc đào tạo bài bản một thế hệ tác giả trẻ. Đề án thành lập Trung tâm Bồi dưỡng văn nghệ sĩ người dân tộc thiểu số cùng việc nâng cao chất lượng các trại sáng tác dành cho thanh niên là những bước đi có ý nghĩa đột phá. Đó không chỉ là nơi rèn giũa bút pháp, nâng cao năng lực sáng tạo, mà còn là không gian kết nối, truyền cảm hứng giữa các thế hệ, ươm mầm những hạt giống tài năng ngay từ những bản làng xa xôi. Khi người trẻ được trao chiếc chìa khóa tri thức, được tiếp cận nguồn lực sáng tác và có môi trường để thể hiện mình, họ sẽ tự tin cất lên tiếng nói đại diện cho tâm tư, khát vọng của chính thế hệ mình.

Song hành với việc xây dựng nguồn nhân lực là cuộc cách mạng chuyển đổi số trong phương thức bảo tồn và tiếp cận văn hóa. Thay vì để di sản ngủ yên trên những trang sách cũ, việc số hóa kho tàng văn học dân gian, xây dựng các cơ sở dữ liệu về tác giả, tác phẩm, làn điệu, truyện kể, ngôn ngữ và tri thức bản địa, đồng thời phát triển các định dạng truyền thông đa phương tiện như podcast, video ngắn, đồ họa tương tác hay công nghệ thực tế ảo sẽ kéo đại ngàn lại gần hơn với phố thị, đưa văn hóa vùng cao đến gần hơn với đời sống của thế hệ trẻ. Một câu chuyện sử thi hào hùng, một làn điệu dân ca, một điệu múa thiêng huyền bí hoàn toàn có thể chạm đến trái tim người trẻ ở mọi miền đất nước, thậm chí trên toàn cầu, chỉ một thao tác trên màn hình. Khi ấy, niềm tự hào dân tộc không chỉ được nghe kể mà còn trở thành một trải nghiệm văn hóa sống động, hấp dẫn và có khả năng lan tỏa mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, tiếng nói và chữ viết là hồn cốt của văn hóa. Mất tiếng mẹ đẻ cũng đồng nghĩa với việc đánh mất một phần gốc rễ của sáng tạo và ký ức cộng đồng. Vì vậy, cần thúc đẩy mạnh mẽ dòng văn học song ngữ dân tộc - tiếng Việt, đồng thời tích cực đưa những tác phẩm đặc sắc vào không gian học đường, đặc biệt là các trường dân tộc nội trú. Khi được nuôi dưỡng từ ghế nhà trường, tình yêu cội nguồn sẽ tự nhiên thẩm thấu vào nếp nghĩ, trở thành niềm tự hào và ý thức tự giác trong bảo vệ bản sắc văn hóa bản địa. Đặc biệt, văn học nghệ thuật vùng cao hôm nay phải thoát khỏi lối mòn minh họa đơn điệu, không chỉ kể lại những gì đã có mà phải phản ánh chân thực, sinh động nhịp sống đang đổi thay từng ngày. Hình ảnh những người trẻ lập nghiệp nơi biên cương, những mô hình kết hợp di sản văn hóa với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, hay những sáng tạo mới trên nền chất liệu truyền thống đang mở ra những chân trời mới. Khi văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn tạo ra sinh kế và giá trị kinh tế bền vững, chính những người trẻ địa phương sẽ trở thành những “đại sứ văn hóa” đầy tự hào, chủ động và nhiệt huyết...

Bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc thiểu số không phải là một hành trình khép kín, càng không phải là sự níu giữ quá khứ một cách nguyên trạng, mà là quá trình tiếp nối thiêng liêng giữa quá khứ và tương lai. Di sản chỉ thực sự sống khi được thế hệ hôm nay tiếp nhận, sáng tạo và trao truyền cho thế hệ mai sau bằng những phương thức phù hợp với thời đại. Với tư duy chiến lược, cách làm mới và những hành động quyết liệt, dòng chảy văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số sẽ không ngừng được bồi đắp, tiếp tục cuộn trào sức sống mãnh liệt, hòa vào bản hòa ca dựng xây và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.