Để già hóa dân số không chỉ là bài toán an sinh

Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội ghi nhận ý kiến của các chuyên gia, nhà quản lý về vấn đề này.

PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng:
Cần thay đổi cách nhìn nhận về người cao tuổi

Một trong những thay đổi quan trọng về nhận thức đối với người cao tuổi là chuyển từ cách tiếp cận “người cao tuổi là đối tượng thụ hưởng chính sách” sang nhìn nhận “người cao tuổi thực sự là một chủ thể xã hội”.

Trong một xã hội đang già hóa nhanh, tuổi thọ tăng lên đồng nghĩa với việc con người có thêm một giai đoạn tương đối dài của cuộc đời sau tuổi lao động.

Nếu chỉ nhìn giai đoạn này dưới góc độ nghỉ hưu, suy giảm sức khỏe và nhu cầu trợ giúp xã hội, chúng ta dễ biến một bộ phận ngày càng lớn của dân số thành “đối tượng phụ thuộc”, trong khi chưa khai thác đầy đủ nguồn lực ngày càng lớn từ chính nhóm này.

Thách thức hiện nay vì thế không chỉ là bổ sung các chính sách hỗ trợ, mà cần đổi mới cách tiếp cận trên cơ sở nhìn nhận già hóa dân số là một biến đổi mang tính cấu trúc của xã hội. Chính sách phải bảo đảm an sinh, quyền được chăm sóc, nhất là đối với người cao tuổi yếu thế, neo đơn, khuyết tật; đồng thời, hình thành một “hệ sinh thái hoạt động” để những người còn năng lực có điều kiện tiếp tục đóng góp.

Đặc biệt, tri thức và kinh nghiệm của người cao tuổi có thể được xem là một dạng “vốn xã hội”. Những nhà khoa học, nhà giáo, chuyên gia, cán bộ quản lý, nghệ nhân, doanh nhân và những người có kinh nghiệm nghề nghiệp có thể tiếp tục đóng góp dưới nhiều hình thức linh hoạt như cố vấn, đào tạo thế hệ trẻ, tham gia hội đồng chuyên môn, phản biện chính sách, nghiên cứu, tư vấn cộng đồng hoặc truyền nghề.

Với Hà Nội, nơi tập trung đông đảo trí thức, chuyên gia và những người có quá trình hoạt động lâu năm trong các lĩnh vực khoa học, giáo dục, quản lý, văn hóa, việc xây dựng cơ chế kết nối và huy động phù hợp càng có ý nghĩa. Thành phố vừa có thể đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người cao tuổi, vừa tạo điều kiện để nguồn lực trí tuệ này tiếp tục đóng góp cho sự phát triển.

Vì vậy, chính sách về người cao tuổi cần được đặt ở giao điểm của an sinh xã hội, phát triển nguồn nhân lực và phát triển cộng đồng.

Chủ tịch Hội Người cao tuổi phường Đống Đa Phạm Tiến Do:
Công tác chăm sóc cần gắn với phát huy vai trò người cao tuổi

Từ thực tiễn hoạt động ở cơ sở, tôi nhận thấy người cao tuổi vẫn tích cực tham gia các phong trào, công tác tại địa phương. Khi có môi trường phù hợp, người cao tuổi không chỉ sống vui, sống khỏe mà còn tiếp tục đóng góp thiết thực cho cộng đồng.

Tuy nhiên, một khó khăn hiện nay ở cơ sở là thiếu địa điểm phù hợp để các câu lạc bộ tổ chức sinh hoạt, giao lưu, rèn luyện sức khỏe, nhất là các câu lạc bộ dưỡng sinh. Vì vậy, các cấp chính quyền cần quan tâm bố trí, tạo điều kiện về địa điểm sinh hoạt để các câu lạc bộ duy trì hoạt động thường xuyên. Đây cũng là điều kiện để người cao tuổi nâng cao sức khỏe, cải thiện đời sống tinh thần và tăng cường gắn kết.

Bên cạnh đó, sau sắp xếp thôn, tổ dân phố, số lượng hội viên ở mỗi chi hội tăng lên, có nơi từ 200-300 hội viên. Khối lượng công việc của đội ngũ cán bộ hội vì thế cũng tăng đáng kể. Rất mong Thành phố tiếp tục nghiên cứu cơ chế động viên, hỗ trợ phù hợp đối với đội ngũ này, để họ có thêm điều kiện, động lực gắn bó với công tác hội, duy trì phong trào và chăm lo tốt hơn cho hội viên, qua đó giúp người cao tuổi phát huy kinh nghiệm, trí tuệ và tinh thần trách nhiệm, tiếp tục đóng góp cho cộng đồng và sự phát triển của Thủ đô.

Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thuận An Đoàn Thị Mai Hường:
Kiến tạo môi trường sống phù hợp

Nhu cầu của người cao tuổi hiện nay không chỉ dừng ở “sống thọ, sống khỏe” mà đã hướng tới “sống vui, sống khỏe, sống có ích”. Các cụ, các ông, bà không chỉ cần được chăm sóc mà còn mong muốn được giao lưu, kết nối và tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Vì vậy, chính quyền cơ sở cần chủ động nắm bắt nhu cầu thực tế, từ đó tạo điều kiện để người cao tuổi có môi trường sống phù hợp, chất lượng.

Trước hết, cần lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho người cao tuổi tại trạm y tế xã; tổ chức khám, tư vấn, sàng lọc bệnh mạn tính định kỳ ngay tại thôn. Cùng với đó, phát triển các câu lạc bộ theo sở thích như dân vũ, thơ ca, yoga, liên thế hệ; từng bước nâng cấp nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng thành những không gian thân thiện, phù hợp để người cao tuổi tập luyện, giao lưu và sinh hoạt.

Bên cạnh chăm sóc sức khỏe, cần chú trọng hỗ trợ người cao tuổi tiếp cận, sử dụng công nghệ số thông qua đội ngũ chuyển đổi số ở thôn, hướng dẫn những kỹ năng thiết thực như liên lạc, đọc báo, sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Đồng thời, cần tạo điều kiện để người cao tuổi phát huy vai trò, kinh nghiệm, tham gia các tổ tự quản, ban hòa giải, giám sát cộng đồng, truyền dạy các giá trị văn hóa và phát triển kinh tế phù hợp với sức khỏe, năng lực của mình.

Tôi cho rằng, các câu lạc bộ “Liên thế hệ tự giúp nhau” cần được nhân rộng theo hướng người trẻ khỏe hỗ trợ người cao tuổi yếu, kết hợp giao lưu, chăm sóc y tế tại nhà và hỗ trợ sinh kế.

Để chính quyền cơ sở thực hiện tốt công việc này, rất mong Thành phố quan tâm hỗ trợ ngân sách, kết hợp xã hội hóa để duy trì hoạt động các câu lạc bộ; có cơ chế phù hợp đối với người cao tuổi tham gia công tác; đầu tư hạ tầng số, wifi tại các điểm sinh hoạt; đồng thời tập huấn cho cán bộ cơ sở về vận hành câu lạc bộ, tư vấn tâm lý và quản lý hồ sơ sức khỏe người cao tuổi.