Để sầu riêng Việt Nam 'chiến thắng' sầu riêng Thái Lan

Thị phần sầu riêng của Việt Nam tại Trung Quốc đang tăng nhanh và tiệm cận với Thái Lan, quốc gia vốn được xem là “thủ phủ sầu riêng” của khu vực. Kết quả này đạt được dù sầu riêng Việt Nam mới thâm nhập chính thức thị trường Trung Quốc chưa đầy 5 năm.

Sầu riêng Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế

Số liệu từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho thấy tháng 11-2025, thị phần sầu riêng tươi của Thái Lan trong tổng lượng nhập khẩu của Trung Quốc giảm xuống còn 50,39%, trong khi Việt Nam đạt 49,33% với kim ngạch 3,24 tỉ USD.

Tuy nhiên, diễn biến xuất khẩu trong năm cũng cho thấy sự phân hóa theo từng giai đoạn. Nửa đầu năm 2025, kim ngạch có thời điểm sụt giảm do nhiều thị trường, đặc biệt là Trung Quốc tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Từ quý III-2025, xuất khẩu phục hồi rõ rệt nhờ việc doanh nghiệp và địa phương đẩy mạnh chuẩn hóa vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc.

Theo các chuyên gia, để giữ vững đà tăng trưởng và khẳng định vị thế bền vững, yếu tố then chốt vẫn là chất lượng ổn định, truy xuất nguồn gốc minh bạch và tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết bài bản. Đây cũng là định hướng đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương trọng điểm, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu tập trung triển khai trong thời gian tới.

Doanh nghiệp Thái Lan thừa nhận "ngán" sản lượng sầu riêng Việt Nam. Ảnh: T.L

Chuẩn hóa chuỗi sản xuất để cạnh tranh

Theo ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, diện tích sầu riêng Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, kéo theo sản lượng tăng mạnh. Tuy nhiên, do mặt bằng chất lượng giữa các vùng trồng chưa đồng đều nên giá bán bình quân vẫn thấp hơn Thái Lan.

Đây là thực tế đang được các cơ quan chức năng, địa phương và hiệp hội tích cực vào cuộc để từng bước cải thiện thông qua việc chuẩn hóa quy trình canh tác và mở rộng mã số vùng trồng.

"Một số doanh nghiệp Thái Lan thừa nhận họ lo ngại về số lượng sầu riêng Việt Nam tràn ngập thị trường mỗi khi vào vụ. Nhưng họ lại không sợ về mặt chất lượng vì luôn tự tin sản phẩm của mình tốt hơn", ông Lợi kể.

Cũng theo ông Lợi, việc thay đổi tập quán canh tác của nông dân là một quá trình cần thời gian, đi kèm với hỗ trợ kỹ thuật, tín dụng và cơ chế khuyến khích phù hợp. Khi người trồng thấy rõ lợi ích kinh tế từ sản xuất theo tiêu chuẩn, họ sẽ chủ động chuyển đổi sang mô hình canh tác bền vững.

Hiện nay, giá cả phụ thuộc quá nhiều vào thời vụ và biến động thị trường. Chẳng hạn, có thời điểm vườn làm rất tốt, trái ngon nhưng thị trường "sập giá" do đụng hàng Thái Lan, giá chỉ còn khoảng 50.000 đồng/kg. Ngược lại, có lúc vườn làm không tốt hơn nhưng bán được giá 60.000 đồng/kg do thị trường hút hàng. Điều này khiến nông dân ngộ nhận.

"Tại các buổi làm việc với hợp tác xã, cơ quan chức năng, hiệp hội luôn nhấn mạnh việc tư vấn cho nông dân nâng cao chất lượng", ông Lợi nói.

Ở góc độ quản lý ngành hàng, ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk nhận định tốc độ tăng trưởng nhanh của ngành sầu riêng Việt Nam đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác tổ chức sản xuất theo hướng chuyên nghiệp, đồng bộ và có liên kết chặt chẽ. Do đặc thù lịch sử phát triển nông nghiệp hộ nhỏ lẻ, việc tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết đang trong quá trình chuyển đổi và cần thêm thời gian để hoàn thiện trên diện rộng.

Chính vì vậy, việc xây dựng chuỗi từ doanh nghiệp xuất khẩu đến hợp tác xã và nông dân được xem là giải pháp trọng tâm trong giai đoạn tới.

Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk hiện đang phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương tổ chức lại chuỗi sản xuất theo hướng doanh nghiệp đặt hàng, xây dựng quy trình kỹ thuật, giám sát chất lượng và truy xuất nguồn gốc đồng bộ. Việc quản lý không chỉ dừng lại ở vùng trồng mà bao trùm toàn bộ hệ thống, từ phòng xét nghiệm đến khâu đóng gói.

Người tiêu dùng chọn mua sầu riêng tại TP.HCM. Ảnh: TÚ UYÊN

Kiểm soát chất lượng để bảo vệ thương hiệu quốc gia

Theo ông Lê Anh Trung, Việt Nam có lợi thế địa lý “núi liền núi, sông liền sông” với Trung Quốc. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ thực sự phát huy khi chất lượng được kiểm soát chặt chẽ và uy tín thương hiệu được bảo vệ lâu dài. Nếu không tiếp tục hoàn thiện hệ thống chuỗi sản xuất, ngành sầu riêng có thể đối mặt với rủi ro mất cân đối cung – cầu theo chu kỳ mùa vụ, ảnh hưởng đến tính bền vững của ngành hàng tỉ USD.

Ông Võ Tấn Lợi khẳng định nông dân Việt Nam vốn cần cù, chịu khó nhưng đa số người trồng vẫn đang canh tác theo lối truyền thống. Nếu bỏ được tư duy này, ngành hàng sầu riêng tại Đồng Tháp và khu vực ĐBSCL sẽ có tương lai rất sáng sủa. Khi đó, chúng ta sẽ tự tin cạnh tranh sòng phẳng với Thái Lan cả về số lượng lẫn chất lượng.

Qua số liệu tổng kết từ cơ quan chức năng tỉnh Đồng Tháp, tổng sản lượng sầu riêng mùa vừa qua đạt hơn 500.000 tấn. Nhưng lượng sầu riêng đủ tiêu chuẩn xuất khẩu chỉ chiếm khoảng 10%, tương đương hơn 50.000 tấn, mang về doanh thu gần 200 triệu USD. Phần lớn sầu riêng Đồng Tháp hiện vẫn tiêu thụ tại thị trường nội địa.

Tại Đồng Tháp, ngành nông nghiệp địa phương đang tích cực xây dựng và mở rộng các mã số vùng trồng mới để trình Cục Bảo vệ thực vật và phía Trung Quốc phê duyệt trong năm 2026. Theo ông Võ Tấn Lợi, mục tiêu của tỉnh là từng bước nâng tỉ lệ sản lượng đạt chuẩn xuất khẩu. Qua đó nâng cao giá trị trái sầu riêng và cải thiện thu nhập bền vững cho người nông dân.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Công ty Vina T&T cho rằng sầu riêng Việt Nam đang có lợi thế rõ rệt về mùa vụ linh hoạt, chất lượng ngày càng cải thiện và khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, để giữ vững và mở rộng thị phần tại Trung Quốc, điều quan trọng nhất vẫn là ổn định vùng trồng đạt chuẩn, quản lý chặt mã số, kiểm soát chất lượng đồng đều và hạn chế làm ăn chụp giật.

Theo ông Tùng, Nhà nước cần tiếp tục hỗ trợ nông dân về kỹ thuật, tín dụng dài hạn và thúc đẩy liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp xuất khẩu để xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho ngành sầu riêng Việt Nam.

Các chuyên gia cho rằng với sự vào cuộc đồng bộ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương trọng điểm, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp, ngành sầu riêng Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá mạnh mẽ cả về quy mô, chất lượng và thương hiệu.

TÚ UYÊN