Để văn hóa trở thành sức mạnh gắn kết cộng đồng từ cơ sở

Từ khu dân cư, trường học đến đường sách, mỗi nơi chọn một cách đưa văn hóa đến gần người dân. Trong bối cảnh Thành phố vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, những dịp sinh hoạt chung còn giúp cư dân ở các địa bàn sau sắp xếp có thêm cơ hội gặp gỡ, góp ý và cùng làm những việc thiết thực tại nơi sinh sống.

Vun đắp văn hóa từ đời sống cộng đồng

Tiết mục giới thiệu trang phục dân tộc do người dân các khu phố phường Bàn Cờ trình diễn trong ngày hội.

Tại xã Thái Mỹ, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 được tổ chức tại 16 ấp với chủ đề “Giữ gìn bản sắc - Gắn kết nghĩa tình”, gắn với Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11. Trọng tâm của địa phương là tạo dịp để người dân ở các khu dân cư gặp gỡ, giao lưu trong không gian quản lý mới sau sắp xếp đơn vị hành chính. Việc tổ chức tại từng ấp giúp các hoạt động đến gần người dân, đồng thời tạo điều kiện để bà con trao đổi về những công việc cụ thể ở địa bàn mình sinh sống.

Kéo dài từ ngày 11 đến 24/11, chương trình kết hợp giao lưu văn nghệ, trò chơi dân gian, giới thiệu nét đẹp truyền thống và chăm lo an sinh xã hội. Qua Ngày hội, người dân được khuyến khích góp ý xây dựng khu dân cư và tham gia các phong trào tự quản. Giữ vệ sinh môi trường, bảo đảm an ninh trật tự và giúp đỡ những hộ gặp khó khăn là những việc bà con có thể tiếp tục chung tay thực hiện sau các buổi sinh hoạt.

Bà Trương Nữ Hoàng Thanh Bình, Bí thư Đảng ủy xã Thái Mỹ, ghi nhận tinh thần trách nhiệm và sự đồng thuận của người dân trong điều kiện địa bàn rộng hơn, khối lượng công việc tăng sau sắp xếp. Theo bà Bình, sức mạnh của khối đại đoàn kết được hình thành từ việc làm hằng ngày của mỗi cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và người dân. Địa phương xác định cần nâng cao hiệu quả các phong trào thi đua, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, chăm lo an sinh và xây dựng môi trường sống xanh, sạch, đẹp, an toàn. Với một địa bàn rộng hơn sau sắp xếp, những ý kiến được nêu ở từng ấp giúp địa phương nhận diện nhu cầu ở quy mô khu dân cư, nơi người dân trực tiếp tham gia các phong trào và theo dõi kết quả thực hiện.

Tại xã Tân Nhựt, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được tổ chức gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam và Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết. Qua các hoạt động trên toàn xã, địa phương hướng đến việc huy động người dân tham gia xây dựng khu dân cư “Đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc” giai đoạn 2026 - 2030. Mục tiêu này gắn với những nhu cầu cụ thể của từng khu dân cư, từ điều kiện sinh hoạt chung đến việc tiếp nhận và giải quyết ý kiến của bà con.

Theo ông Hà Phước Thắng, Bí thư Đảng ủy xã Tân Nhựt, cùng với di sản, phong tục và nghệ thuật, văn hóa được thể hiện qua cách ứng xử, ý thức chấp hành pháp luật và trách nhiệm của mỗi người đối với cộng đồng. Ông đề nghị cấp ủy, chính quyền và Mặt trận duy trì những việc làm thiết thực sau Ngày hội, thường xuyên lắng nghe và giải quyết các kiến nghị chính đáng của người dân. Mức độ tham gia và sự hài lòng của nhân dân là thước đo hiệu quả của các hoạt động ở cơ sở.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, sự thay đổi về quy mô dân cư đặt ra yêu cầu nắm sát hơn nhu cầu của từng địa bàn. Ở xã Tân Nhựt, những vấn đề người dân quan tâm được nhìn từ sinh hoạt thường ngày. Ông Trang Sĩ Minh, 70 tuổi, người dân trong xã, mong việc giữ vệ sinh, bảo đảm an ninh khu dân cư và hỗ trợ những người có hoàn cảnh khó khăn được quan tâm thường xuyên. Ông cũng mong có thêm chỗ sinh hoạt cho trẻ em và người dân có điều kiện góp ý, cùng tham gia giải quyết các công việc chung của địa phương.

Hội thi làm bánh xèo mang chủ đề “Khéo tay đổ bánh - Giòn thơm đậm đà” của phường Bàn Cờ.

Ở khu vực trung tâm Thành phố, phường Bàn Cờ lựa chọn cách tiếp cận văn hóa cộng đồng thông qua kết hợp hoạt động tôn vinh bản sắc dân tộc, giao lưu nghệ thuật và chăm lo an sinh xã hội. Điểm nhấn là hoạt động biểu diễn trang phục, giới thiệu nét văn hóa đặc trưng các dân tộc, vùng miền với chủ đề “Hành trình trải nghiệm văn hóa Việt - Bản sắc Bàn Cờ”. Cùng với đó là không gian trò chơi dân gian, trải nghiệm trang phục truyền thống và hội thi làm bánh xèo mang chủ đề “Khéo tay đổ bánh - Giòn thơm đậm đà”.

Đáng chú ý, chương trình giao lưu văn nghệ “Vũ điệu kết đoàn” có sự tham gia của sinh viên Lào, Campuchia cùng những gia đình đang nuôi sinh viên hai nước. Hoạt động góp phần giới thiệu nét đẹp văn hóa Việt Nam, đồng thời tạo cơ hội giao lưu, tăng cường tình hữu nghị và sự hiểu biết giữa các cộng đồng văn hóa. Chia sẻ cảm xúc khi tham dự Ngày hội, ông Nguyễn Nhật Vũ, người dân khu phố 7 phường Bàn Cờ bày tỏ sự xúc động trước tinh thần đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau của người dân địa phương. Ông đặc biệt ấn tượng khi sự sẻ chia này không chỉ dành cho các hộ khó khăn trong phường mà còn lan tỏa đến cả các du học sinh Lào và Campuchia đang sinh sống, học tập tại đây.

Cùng với giao lưu nghệ thuật, chương trình của phường Bàn Cờ có tuyên dương Khu phố văn hóa, gia đình văn hóa tiêu biểu, gương “Người tốt việc tốt” và trao tặng nhà Đại đoàn kết, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiết kiệm, phương tiện sinh kế, quà cho các hộ khó khăn. “Bữa cơm Đại đoàn kết” tạo thêm dịp để bà con gặp gỡ, trò chuyện. Những hình thức hỗ trợ, từ chăm lo chỗ ở, sức khỏe đến tạo điều kiện làm ăn, đưa tinh thần tương trợ trong Ngày hội vào những nhu cầu cụ thể của người dân.

Để người trẻ tiếp nối giá trị truyền thống

Phường Bàn Cờ chọn cách tiếp cận văn hóa cộng đồng thông qua kết hợp hoạt động tôn vinh bản sắc dân tộc, giao lưu nghệ thuật và chăm lo an sinh xã hội.

Từ các hoạt động ở phường Bàn Cờ, bà Phạm Thị Huệ, Bí thư khu phố 8, nhìn nhận việc kết hợp Ngày Văn hóa Việt Nam với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc là dịp để các thế hệ cùng tìm hiểu và thực hành những nét đẹp truyền thống. Khi người trẻ tham gia các hoạt động ở khu phố, các em có thêm cơ hội hiểu về cội nguồn, đồng thời thấy được cách những giá trị như sẻ chia, tương trợ được gìn giữ trong đời sống của các gia đình và cộng đồng.

Bà Trần Thị Hường, Phó Bí thư thường trực Đảng ủy phường Bàn Cờ nhấn mạnh, địa phương chú trọng giữ gìn bản sắc văn hóa gắn với giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, đồng thời phát triển kinh tế và chăm lo an sinh xã hội. Nhà truyền thống, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh và các chương trình văn nghệ là những nơi để người dân tìm hiểu lịch sử, giao lưu và giới thiệu nét văn hóa của cộng đồng mình. Với đặc thù địa bàn đông dân, có nhiều dân tộc cùng sinh sống, phường tạo điều kiện để người dân trực tiếp trình diễn, giới thiệu trang phục, nghệ thuật và những nét văn hóa đặc trưng.

Về phát triển văn hóa, bà Trần Thị Hường cho biết, phường Bàn Cờ định hướng triển khai đề án phát triển văn hóa, nâng cao hiệu quả hoạt động của các nhà văn hóa và điểm sinh hoạt cộng đồng. Phường cũng hướng tới phát triển du lịch văn hóa gắn với ẩm thực vùng miền tại những địa điểm quen thuộc như chợ Vườn Chuối.

Khu vực trải nghiệm trò chơi dân gian trong không gian ngày hội văn hóa xã Hưng Long, TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Hữu Duyên/TTXVN

Tại xã Hưng Long, Hội diễn văn nghệ năm 2026 được tổ chức tại Trường Trung học cơ sở Hưng Long, đưa hoạt động nghệ thuật đến gần môi trường học đường. Với học sinh, một tiết mục là dịp để tìm hiểu tác phẩm, tập luyện và phối hợp với bạn bè trước khi biểu diễn. Quá trình đó giúp các em làm quen với cách thể hiện cảm xúc qua nghệ thuật, rèn sự tự tin và phát triển khả năng cảm thụ. Việc tiếp cận văn hóa bằng những hoạt động phù hợp với lứa tuổi cũng tạo cơ hội để các em chủ động tìm hiểu những giá trị được giới thiệu trên sân khấu.

Các hoạt động của Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh bổ sung một cách tiếp cận khác, kết hợp đọc, xem triển lãm và trải nghiệm trong dịp này. Từ ngày 18/11 đến 6/12, tại đây diễn ra chuỗi hoạt động “Văn hóa Việt Nam qua những trang sách”. Triển lãm ảnh “Sài Gòn - Dấu ấn di sản, lan tỏa giá trị văn hóa” giới thiệu những công trình kiến trúc, di tích lịch sử, tín ngưỡng và đời sống văn hóa đặc trưng của đô thị. Với người đọc trẻ, hình ảnh về các địa điểm quen thuộc có thể mở đầu cho việc tìm hiểu lịch sử nơi mình đang sống.

Người dân xã Hưng Long thưởng thức các món bánh dân gian trong khuôn khổ các hoạt động ngày hội văn hóa.

Trong chuỗi hoạt động, phần kể chuyện lịch sử qua kỷ vật giúp người dự tiếp cận các câu chuyện từ những hiện vật cụ thể. Các buổi trưng bày sách, giao lưu nghệ thuật truyền thống, trải nghiệm văn hóa dân tộc và chương trình dành cho học sinh mở rộng nội dung tìm hiểu. Từ ngày 27 đến 29/11, Ngày hội Sách và Văn hóa Đêm với chủ đề “Cây tre trăm đốt” kết nối đọc sách với trò chơi dân gian, nghề thủ công và giới thiệu sản phẩm văn hóa sáng tạo. Một câu chuyện quen thuộc qua trang sách trở thành điểm khởi đầu để người tham dự tìm hiểu thêm về các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian.

Tại Đường Sách thành phố Thủ Đức, chuỗi hoạt động từ ngày 10 đến 30/11 giới thiệu triển lãm “Di sản kể câu chuyện về Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh” với 70 tác phẩm nhiếp ảnh. Không gian “Sắc màu di sản” trưng bày 8 tủ sách chuyên đề về lịch sử, văn hóa và di sản, tạo điều kiện để người xem tìm đọc thêm về những chủ đề được gợi mở từ triển lãm. Các hội thi tìm hiểu di sản, vẽ tranh và hoạt động sân khấu thiếu nhi giúp các em thể hiện điều mình tiếp nhận bằng những hình thức phù hợp với sở thích và lứa tuổi. Trong cùng một không gian, các em có thể bắt đầu từ một bức ảnh, tìm thêm tư liệu trong sách rồi trình bày điều mình hiểu qua tranh vẽ hoặc một phần thi. Cách tổ chức này mở rộng vai trò của đường sách, từ nơi giới thiệu ấn phẩm đến nơi học sinh có thể tìm hiểu và kể lại câu chuyện về di sản đô thị.

Từ việc người dân góp ý về chỗ sinh hoạt cho trẻ em đến việc học sinh tìm hiểu lịch sử Thành phố qua hình ảnh, sách và kỷ vật, mỗi hoạt động mở ra một cách tham gia phù hợp với từng nhóm cư dân. Sức gắn kết của văn hóa được bồi đắp khi những cơ hội ấy được duy trì trong sinh hoạt thường ngày. Với Thành phố Hồ Chí Minh sau sắp xếp, đó cũng là cách để người dân hiểu hơn về nơi mình sống, chung tay giải quyết công việc của khu dân cư và trao truyền những giá trị đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.